Av. Mehmet OKATAN<\/p>\n\n\n\n
Ceza \u0130nfaz\u0131n\u0131n Tarihsel Geli\u015fimi ve “\u0130nsanc\u0131ll\u0131k” \u0130ll\u00fczyonu \u0130nsanl\u0131k tarihi boyunca su\u00e7 ve ceza kavramlar\u0131, toplumlar\u0131n ahlaki, felsefi ve siyasi yap\u0131lar\u0131na g\u00f6re \u015fekillenmi\u015ftir. Ayd\u0131nlanma \u00e7a\u011f\u0131na kadar su\u00e7lu; k\u0131rba\u00e7, falaka, te\u015fhir, s\u00fcrg\u00fcn, angarya veya uzuv kesme gibi do\u011frudan bedene y\u00f6nelik \u015fiddet i\u00e7eren y\u00f6ntemlerle cezaland\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Yakla\u015f\u0131k 200 y\u0131l \u00f6nce, 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda bu bedensel cezalar “barbarca” ve “insanl\u0131k d\u0131\u015f\u0131” bulunarak terk edilmeye ba\u015fland\u0131. Bunun yerine, insan\u0131 merkezine alan “uygar ve insanc\u0131l” bir devrim gibi sunulan, ki\u015fiyi toplumdan soyutlamaya dayal\u0131 modern hapis odakl\u0131 ceza infaz sistemi in\u015fa edildi.<\/p>\n\n\n\n
Modern ceza infaz sistemlerinin teorideki temel amac\u0131; ki\u015fiyi cezaland\u0131r\u0131rken ayn\u0131 zamanda \u0131slah etmek ve topluma yeniden g\u00fcvenli birer birey olarak kazand\u0131rmakt\u0131r. Ancak aradan ge\u00e7en iki as\u0131r, bu modern infaz sisteminin iddia edildi\u011fi gibi bir ahlaki ilerleme olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015ftur. <\/p>\n\n\n\n
Modern Angarya, Yasaklanan S\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn Makyajlanm\u0131\u015f D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc:<\/strong> Modern ceza infaz hukuku, h\u00fcmanistik bir yakla\u015f\u0131mla insan onurunu koruma iddias\u0131yla ge\u00e7mi\u015fin k\u00fcrek mahk\u00fbmiyetlerini ve ta\u015f ocaklar\u0131ndaki zorla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma ve benzeri angarya olarak kabul edilen zorla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma sistemlerini kesin bir dille yasaklam\u0131\u015ft\u0131r. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fcz cezaevi pratiklerine yak\u0131ndan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, bu s\u00f6m\u00fcr\u00fcn\u00fcn ortadan kalkmad\u0131\u011f\u0131, aksine hukuki ve kavramsal bir makyajla yeniden sisteme dahil edildi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bug\u00fcn bir\u00e7ok \u00fclkede ve T\u00fcrkiye\u2019de “i\u015f yurtlar\u0131” ya da “g\u00f6n\u00fcll\u00fc \u00e7al\u0131\u015fma programlar\u0131” ad\u0131 alt\u0131nda i\u015fletilen mekanizma, tamamen r\u0131zan\u0131n ill\u00fczyonuna dayanmaktad\u0131r. Mahk\u00fbmlar; d\u0131\u015f d\u00fcnyadaki ekonomik dengelerin, asgari \u00fccretin ve i\u015f kanunlar\u0131n\u0131n tamamen d\u0131\u015f\u0131nda, komik denebilecek sembolik har\u00e7l\u0131klar kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Bu sistemin “g\u00f6n\u00fcll\u00fc” olarak sunulmas\u0131 ise tamamen bir aldatmacad\u0131r. Bir mahk\u00fbmun cezaevindeki en temel insani ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 (kantinden yiyecek, temizlik malzemesi, su almak gibi) kar\u015f\u0131layabilmesi, daha iyi bir ko\u011fu\u015fa ge\u00e7ebilmesi veya “iyi h\u00e2l” indirimi alarak \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne bir g\u00fcn dahi olsa erken kavu\u015fabilmesi bu \u00e7al\u0131\u015fmaya kat\u0131lmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Modern infaz sistemi, 200 y\u0131l \u00f6nce “barbarca” diyerek terk etti\u011fini iddia etti\u011fi zorla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma (angarya) sistemine arkadan dolanarak geri d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr. Sistem, mahk\u00fbmun \u00e7aresizli\u011fini ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck arzusunu ucuz i\u015f g\u00fcc\u00fc olarak s\u00f6m\u00fcrmekte ve bunu bir “rehabilitasyon ba\u015far\u0131s\u0131” olarak pazarlayarak kendi i\u00e7indeki derin \u00e7eli\u015fkiyi ve ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc if\u015fa etmektedir.<\/p>\n\n\n\n Modern infaz rejiminin en b\u00fcy\u00fck felsefi \u00e7eli\u015fkisi, bedensel cezalar kar\u015f\u0131s\u0131nda tak\u0131nd\u0131\u011f\u0131 se\u00e7ici ahlakt\u0131r. \u00c7a\u011fda\u015f hukuk sistemleri; k\u0131rba\u00e7lama veya uzuv kesme gibi cezalar\u0131 “ilkel ve uygar d\u00fcnyaya yak\u0131\u015fmaz” bularak reddederken, modern d\u00fcnyaya \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti\u011fini iddia eden Amerika Birle\u015fik Devletleri ba\u015fta olmak \u00fczere bir\u00e7ok \u00fclkede bedensel cezalar\u0131n en ilerisi, en ac\u0131mas\u0131z\u0131 ve telafisi imk\u00e2ns\u0131z olan\u0131, yani idam cezas\u0131 halen y\u00fcr\u00fcrl\u00fcktedir. Buradaki ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck \u00e7arp\u0131c\u0131d\u0131r: Sistemin mant\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re bir su\u00e7lunun s\u0131rt\u0131na kam\u00e7\u0131 vurmak insan onuruna ayk\u0131r\u0131 ve kabul edilemez bir barbarl\u0131kt\u0131r; ancak ayn\u0131 su\u00e7lunun bedenine elektrik vermek, damarlar\u0131na zehirli i\u011fne zerk ederek a\u011fz\u0131ndan k\u00f6p\u00fckler \u00e7\u0131kararak can vermesini sa\u011flamak veya onu asarak ya\u015fam hakk\u0131n\u0131 tamamen elinden almak “\u00e7a\u011fda\u015f bir hukuki yapt\u0131r\u0131m” olarak kabul edilmektedir. K\u00fc\u00e7\u00fck bedensel ac\u0131lar\u0131 ve izleri “ilkel” bularak yasaklayan modern infaz rejimi, devlet eliyle i\u015flenen en mutlak bedensel \u015fiddet olan \u00f6l\u00fcm\u00fc yasalla\u015ft\u0131rarak kendi me\u015fruiyetini ve insanc\u0131ll\u0131k iddias\u0131n\u0131 tamamen s\u0131f\u0131rlamaktad\u0131r. \u015eiddeti b\u00fcrokratikle\u015ftirip steril hale getiren bu mimari, modern sistemin iddia etti\u011fi gibi insan\u0131 merkeze alan bir geli\u015fim \u00e7izgisi de\u011fil, kurumsal bir ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck tasar\u0131m\u0131 oldu\u011funu kan\u0131tlamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Materyalist Bak\u0131\u015f A\u00e7\u0131s\u0131 ile \u0130nsan\u0131 Sadece Maddeden \u0130baret G\u00f6ren Sistemin \u0130nsan Ruhunu Par\u00e7alamas\u0131: <\/strong>Modern ceza infaz hukuku, bedensel ceza ele\u015ftirisini sadece somut fiziksel \u015fiddet eylemleriyle s\u0131n\u0131rland\u0131rarak b\u00fcy\u00fck bir yan\u0131lg\u0131ya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu s\u0131\u011f yakla\u015f\u0131m, insan\u0131 yaln\u0131zca mekanik bir et ve kemik y\u0131\u011f\u0131n\u0131 olarak kabul eder. Oysa insan, maddi bedeni ve ruhu ile b\u00f6l\u00fcnmez bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr. Modern infaz rejimi ve onun T\u00fcrkiye\u2019deki pratikleri, mahk\u00fbmun fiziksel bedenini par\u00e7alara ay\u0131rmaz, uzvunu kesmez; fakat onu d\u00f6rt duvar aras\u0131na kapatarak ruhunu canl\u0131 canl\u0131, milim milim par\u00e7alar. Bu ruhsal y\u0131k\u0131m, mek\u00e2ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir varolu\u015f krizidir. Kapat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131z yer bir ta\u015fra hapishanesi de olsa, par\u0131lt\u0131l\u0131 bir modern cezaevi kompleksi de olsa, hatta bir “saray” bile olsa, kafese t\u0131k\u0131lan her canl\u0131da ayn\u0131 f\u0131tri \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f ger\u00e7ekle\u015fir. \u0130nsan\u0131n en \u00f6zg\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131 olan kendi zaman\u0131 ve iradesi kurumsal olarak gasp edilir. Kapat\u0131lma deneyimi, ruhun \u00fczerinden her g\u00fcn bir par\u00e7an\u0131n adeta bir penseyle kopar\u0131lmas\u0131 gibidir. Modern ceza sistemi insan\u0131n maddi uzvunu koparmaz, ancak her g\u00fcn ruhundan bir par\u00e7a kopar\u0131r. Yaln\u0131zl\u0131k, tecrit, s\u00fcrekli g\u00f6zetlenme psikolojisi, mahremiyetin yok olu\u015fu ve belirsizlik, insan ruhunda geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc imk\u00e2ns\u0131z, derin yaralar a\u00e7ar. T\u00fcrk edebiyat\u0131n\u0131n ve d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6nemli isimlerinden Necip Faz\u0131l K\u0131sak\u00fcrek, cezaevi ger\u00e7e\u011fini felsefi ve sanatsal bir sars\u0131c\u0131l\u0131kla ele ald\u0131\u011f\u0131 “Zindandan Mehmede Mektup” isimli \u015fiirinde, modern kapatma rejiminin insan ruhu \u00fczerindeki bu mutlak y\u0131k\u0131m\u0131n\u0131 tek bir soruyla \u00f6zetler: “Buradan insan m\u0131 \u00e7\u0131kar, tabut mu?” Bu dize, s\u0131radan bir sitemin \u00f6tesinde, infaz sisteminin \u00f6z\u00fcne yap\u0131lm\u0131\u015f \u00e7ok derin bir tespittir. \u015eairin i\u015faret etti\u011fi “tabut”, sadece fiziksel bir \u00f6l\u00fcm\u00fc de\u011fil; insan\u0131n maddi ve manevi b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn par\u00e7alan\u0131\u015f\u0131n\u0131, f\u0131trat\u0131n\u0131n yok edili\u015fini ve geriye sadece “ya\u015fayan bir \u00f6l\u00fc” b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 simgeler. Modern cezaevi, insan\u0131 fiziken \u00f6ld\u00fcrmez ama onu insan k\u0131lan t\u00fcm ruhsal ve zihinsel vas\u0131flar\u0131 elinden alarak etten ve kemikten bir tabuta hapseder. Sistemin en b\u00fcy\u00fck trajedisi ise tam bu noktada ba\u015flar: \u0130\u00e7 d\u00fcnyas\u0131 parampar\u00e7a edilen ve varl\u0131ksal b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc yok edilen bu insanlar, cezalar\u0131 bitti\u011finde “\u0131slah olmu\u015f” kabul edilerek toplumun i\u00e7ine sal\u0131n\u0131r. Oysa ortada art\u0131k yeniden topluma kazand\u0131r\u0131lacak bir “b\u00fct\u00fcn” kalmam\u0131\u015ft\u0131r. Ruhsal b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc yok edilmi\u015f bir bireyden, sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir insan olarak bahsedilemez. Duvarlar\u0131n arkas\u0131ndan tahliye edilen \u015fey, \u0131slah edilmi\u015f bir birey de\u011fil; ruhsal cenazesi \u00e7oktan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, ya\u015fayan bir \u00f6l\u00fcd\u00fcr. <\/p>\n\n\n\n Modern \u0130nfaz Sisteminde S\u00fcrg\u00fcn Cezas\u0131 Katmerli Bir \u015eekilde Devam Etmektedir: <\/strong>Modern ceza hukuku dogmati\u011fi taraf\u0131ndan insan onuruna ayk\u0131r\u0131 ve gayriinsani bulunarak terk edilen, hatta pek \u00e7ok \u00e7a\u011fda\u015f anayasada a\u00e7\u0131k\u00e7a yasaklanan klasik “s\u00fcrg\u00fcn” cezas\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz infaz rejimlerinde idari ve b\u00fcrokratik mekanizmalar\u0131n arkas\u0131na gizlenerek \u00f6rt\u00fcl\u00fc bir bi\u00e7imde yeniden \u00fcretilmektedir. Pozitif hukuk metinlerinde “g\u00fcvenlik gerek\u00e7esi”, “kapasite yetersizli\u011fi” veya “disiplin tedbiri” gibi teknik kavramlarla rasyonalize edilen kurumlar aras\u0131 sevk ve nakil pratikleri, sonu\u00e7lar\u0131 itibar\u0131yla i\u015flevsel birer mek\u00e2nsal cezaland\u0131rma ayg\u0131t\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. H\u00fck\u00fcml\u00fcn\u00fcn, sosyal ve ailevi ba\u011flar\u0131n\u0131n merkez \u00fcss\u00fc olan ya\u015fam alan\u0131ndan binlerce kilometre uzaktaki bir infaz kurumuna nakledilmesi, ki\u015fiyi salt bir “kapatma” nesnesi yapmakla kalmay\u0131p, onu yabanc\u0131s\u0131 oldu\u011fu bir co\u011frafyada radikal bir sosyal tecrite mahk\u00fbm etmektedir. \u00dcstelik bu pratik, tarihsel seleflerine k\u0131yasla \u00e7ok daha y\u0131k\u0131c\u0131 bir paradoksu bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Klasik ceza sistemlerinde s\u00fcrg\u00fcn edilen mahk\u00fbm, gitti\u011fi co\u011frafyaya ailesini de g\u00f6t\u00fcrebilme ve belirli s\u0131n\u0131rlar d\u00e2hilinde de olsa kolektif bir ya\u015fam kurabilme imk\u00e2n\u0131na sahipken; modern cezaevlerinin ge\u00e7irgen olmayan kat\u0131 mimari ve idari yap\u0131s\u0131 bu olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 tamamen ortadan kald\u0131rmaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla infaz idaresinin takdir yetkisi eliyle i\u015fletilen bu s\u00fcre\u00e7; mahkemenin h\u00fckmetti\u011fi h\u00fcrriyeti ba\u011flay\u0131c\u0131 cezay\u0131 a\u015fan, hem h\u00fck\u00fcml\u00fcy\u00fc hem de lojistik ve ekonomik imk\u00e2ns\u0131zl\u0131klar nedeniyle g\u00f6r\u00fc\u015f hakk\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131lan ailesini dolayl\u0131 olarak cezaland\u0131ran “katmerli” bir yapt\u0131r\u0131m modelidir. <\/p>\n\n\n\n Modern anayasal d\u00fczenlemelerin tamam\u0131nda ve evrensel ceza dogmati\u011finde r\u00fc\u00e7han hakk\u0131na sahip olan “ceza sorumlulu\u011funun \u015fahsili\u011fi ilkesi”, bireyin yaln\u0131zca kendi kusurlu fiilinden mesul tutulmas\u0131n\u0131 ve cezai yapt\u0131r\u0131m\u0131n m\u00fcnhas\u0131ran failin \u015fahs\u0131na hasredilmesini \u00f6ng\u00f6r\u00fcr. Ne var ki modern infaz pratikleri incelendi\u011finde, b\u00fcy\u00fck bir \u00e7eli\u015fki g\u00f6ze \u00e7arpmaktad\u0131r: Ceza hukuken \u015fahsi kurgulanm\u0131\u015fken, infaz fiilen kolektif bir cezaland\u0131rma ayg\u0131t\u0131 olarak i\u015fletilmektedir. H\u00fck\u00fcml\u00fcn\u00fcn h\u00fcrriyeti ba\u011flay\u0131c\u0131 ceza infaz kurumuna kapat\u0131lmas\u0131, e\u015fi, \u00e7ocuklar\u0131, ebeveynleri ve yak\u0131n sosyal \u00e7evresi a\u00e7\u0131s\u0131ndan telafisi imk\u00e2ns\u0131z bir mahrumiyet zinciri ba\u015flatmakta ve bu ki\u015fileri su\u00e7un faili olmamalar\u0131na ra\u011fmen sistemin “g\u00f6r\u00fcnmez kurbanlar\u0131” haline getirmektedir. \u00c7e\u015fitli nedenlerle aile ikametg\u00e2h\u0131ndan binlerce kilometre uzaktaki kurumlara nakledilen h\u00fck\u00fcml\u00fclerin yak\u0131nlar\u0131; s\u0131rf kanuni haklar\u0131 olan “g\u00f6r\u00fc\u015f hakk\u0131n\u0131” kullanabilmek ad\u0131na a\u011f\u0131r ekonomik, lojistik ve psikolojik k\u00fclfetler alt\u0131na sokulmakta, a\u00e7\u0131k\u00e7a idari bir cezaland\u0131rmaya maruz b\u0131rak\u0131lmaktad\u0131r. Bu kolektif ma\u011fduriyet sarmal\u0131, ceza infaz kurumlar\u0131na giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f s\u00fcre\u00e7lerinde tatbik edilen, arama ve denetim ad\u0131 alt\u0131ndaki baz\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcz pratiklerle daha da derinle\u015fmektedir. G\u00fcvenlik gerek\u00e7esi ile savunulan ancak \u00f6z\u00fc itibar\u0131yla muhataplar\u0131n\u0131 tahkir eden bu b\u00fcrokratik rit\u00fceller, kusursuz \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ki\u015fileri adeta potansiyel birer su\u00e7lu muamelesine tabi tutmakta ve anayasal g\u00fcvence alt\u0131ndaki insan onuru ile aile hayat\u0131na sayg\u0131 hakk\u0131n\u0131 zedeleyerek infaz\u0131 bir hak k\u0131s\u0131tlamas\u0131ndan \u00f6te toplumsal bir eziyet modeline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmektedir.<\/p>\n\n\n\n Modern Ceza Hukukunun Ele\u015ftirdi\u011fi ve \u0130nsan Onuruna Ayk\u0131r\u0131 buldu\u011fu Te\u015fhir Cezas\u0131 T\u00fcm Modern Ceza Hukukunda Uygulanmaktad\u0131r:<\/strong> Modern ceza\/infaz hukuku ge\u00e7mi\u015f y\u00fczy\u0131llarda failin bedeni ve haysiyeti \u00fczerinden y\u00fcr\u00fct\u00fclen; su\u00e7lunun panay\u0131r yerlerinde, meydanlarda a\u015fa\u011f\u0131lay\u0131c\u0131 \u015fekillerde y\u00fcr\u00fct\u00fclerek topluma izletilmesi esas\u0131na dayanan “te\u015fhir” cezalar\u0131n\u0131 gayriinsani bularak tasfiye etmi\u015ftir. Klasik ceza adaletinin bu rit\u00fceli, \u00e7a\u011fda\u015f hukuk sistemlerinde insan onurunun dokunulmazl\u0131\u011f\u0131 ilkesi gere\u011fince kesin bir dille reddedilmektedir. Ne var ki modern infaz ve soru\u015fturma pratikleri, teoride sert bir dille ele\u015ftirdi\u011fi bu ilkel y\u00f6ntemi, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde dijital ve sosyal medya ara\u00e7lar\u0131 vas\u0131tas\u0131yla \u00e7ok daha agresif bir bi\u00e7imde yeniden \u00fcretmektedir. Eski d\u00f6nemlerde te\u015fhir cezas\u0131, co\u011frafi olarak k\u0131s\u0131tl\u0131 bir toplulu\u011fun \u00f6n\u00fcnde ve yaln\u0131zca h\u00fckm\u00fc kesinle\u015fmi\u015f ki\u015filere uygulan\u0131rken; g\u00fcn\u00fcm\u00fczde hen\u00fcz hakk\u0131nda bir kamu davas\u0131 dahi a\u00e7\u0131lmam\u0131\u015f, soru\u015fturma evresindeki \u015f\u00fcpheliler dahi kitlesel bir dijital lin\u00e7 mekanizmas\u0131n\u0131n nesnesi haline getirilmektedir. Kolluk kuvvetlerinin operasyon g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini birer seyirlik materyal gibi medyaya servis etmesi ve sanal mecralar\u0131n algoritma tabanl\u0131 yay\u0131l\u0131m g\u00fcc\u00fc, bireylerin sadece lokal d\u00fczeyde de\u011fil, k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte te\u015fhir edilmesine yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu durum, ceza muhakemesinin en temel s\u00fctunlar\u0131ndan olan “masumiyet karinesi” ve “lekelenmeme hakk\u0131n\u0131” tamamen i\u015flevsiz k\u0131lmaktad\u0131r. Sonu\u00e7 olarak modern adalet mekanizmas\u0131, mevzuat d\u00fczeyinde insanc\u0131l bir \u00e7ehre sunsa da somut d\u00fczlemde su\u00e7luyu (ve hatta su\u00e7 \u015f\u00fcphelisini) t\u00fcm d\u00fcnyan\u0131n dijital meydanlar\u0131nda te\u015fhir ederek, ele\u015ftirdi\u011fi ve tarih sahnesinden sildi\u011fini iddia etti\u011fi o ilkel cezaland\u0131rma prati\u011fini \u00e7ok daha y\u0131k\u0131c\u0131, kal\u0131c\u0131 ve kontrols\u00fcz bir bi\u00e7imde tatbik eder hale gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n S\u00fcrd\u00fcr\u00fclemez Maliyet,<\/strong> Modern Kapatma Rejiminin Ekonomik \u0130flas\u0131: <\/strong>Modern ceza infaz sistemi, yaln\u0131zca insani ve ruhsal de\u011ferleri yok etmekle kalmaz; ayn\u0131 zamanda devletlerin s\u0131rt\u0131nda ta\u015f\u0131namaz, rasyonel olmayan ve ekonomik olarak \u00e7evrilemez bir mali enkaz olu\u015fturur. \u0130nsan\u0131 toplumdan s\u00f6k\u00fcp alarak devasa d\u00f6rt duvarlar\u0131n arkas\u0131na istiflemek, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz d\u00fcnyas\u0131nda s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesi imk\u00e2ns\u0131z bir “kamusal l\u00fcks” haline gelmi\u015ftir. Binlerce mahk\u00fbmu bar\u0131nd\u0131rmak i\u00e7in s\u00fcrekli yeni, y\u00fcksek g\u00fcvenlikli cezaevi kamp\u00fcslerinin in\u015fa edilmesi, devasa ara\u00e7 filolar\u0131, lojistik altyap\u0131, \u0131s\u0131nma, ayd\u0131nlatma ve bak\u0131m giderleri muazzam bir b\u00fct\u00e7e yutar. Sadece bir cezaevini ayakta tutabilmek i\u00e7in m\u00fcd\u00fcrlerden infaz koruma memurlar\u0131na kadar y\u00fczlerce sivil memur istihdam edilmekte; d\u0131\u015f g\u00fcvenlik i\u00e7in y\u00fczlerce asker ve jandarma personeli bu kurumlara tahsis edilmektedir. \u00dcretime do\u011frudan kat\u0131lmayan, sadece “kapatma eylemini” denetleyen bu devasa personel ordusunun maliyeti toplumun s\u0131rt\u0131na y\u00fcklenmektedir. Hepsinden \u00f6nemlisi, insan\u0131n f\u0131trat\u0131n tamamen ayk\u0131r\u0131 olan kafese kapat\u0131lma deneyimi, bedeni de biyolojik olarak \u00e7\u00f6kertir. S\u00fcrekli stres, tecrit, g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan ve temiz havadan mahrumiyet, mahk\u00fbmlar\u0131n ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k sistemini yok ederek cezaevlerini kronik hastal\u0131klar\u0131n ve psikosomatik rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n h\u0131zla \u00fcredi\u011fi birer laboratuvara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcr. Hastalanan bu devasa n\u00fcfusun hastanelere ta\u015f\u0131nmas\u0131, ring ara\u00e7lar\u0131n\u0131n g\u00fcvenli\u011fi, ameliyat, tedavi ve bitmek bilmeyen ila\u00e7 masraflar\u0131 yine devletin kasas\u0131ndan, yani vatanda\u015f\u0131n vergilerinden kar\u015f\u0131lan\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Devletin K\u0131skan\u00e7 Tekeli ve Ma\u011fdurun G\u00f6r\u00fcnmezli\u011fi<\/strong>: Modern ceza hukukunun en b\u00fcy\u00fck \u00e7\u0131kmazlar\u0131ndan biri, devletin su\u00e7 ve cezaland\u0131rma \u00fczerindeki mutlak ve k\u0131skan\u00e7 tekelidir. Devlet, i\u015flenen bir su\u00e7u do\u011frudan kendi egemenlik alan\u0131na yap\u0131lm\u0131\u015f bir sald\u0131r\u0131 olarak kabul eder. Bu sebeple ma\u011fdur \u015fikayetinden vazge\u00e7se bile, kamu davas\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda “devlet hakk\u0131” diyerek yarg\u0131lamaya ve cezaland\u0131rmaya kararl\u0131l\u0131kla devam eder. S\u00fcre\u00e7 tamamland\u0131\u011f\u0131nda devlet, su\u00e7luyu hapsederek g\u00fcya kendi soyut otoritesinin “hakk\u0131n\u0131” tahsil etmi\u015ftir; fakat su\u00e7tan as\u0131l zarar g\u00f6ren, can\u0131 yanan veya mal\u0131 \u00e7al\u0131nan ger\u00e7ek ma\u011fdurun ma\u011fduriyeti aynen devam etmektedir. Modern sistem ma\u011fduru adeta bir fig\u00fcrana d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f, adaleti ise sadece devlet ile su\u00e7lu aras\u0131nda b\u00fcrokratik bir hesapla\u015fma haline getirmi\u015ftir. Hakk\u0131n\u0131 alamayan ma\u011fdur adalete olan g\u00fcvenini kaybedince, kendi hakk\u0131n\u0131 hukuk d\u0131\u015f\u0131 yollarla almaya zorlan\u0131r. Sonu\u00e7 olarak, ilk su\u00e7un k\u00fcllerinden yeni su\u00e7lar, yeni intikam zincirleri ve yeni ma\u011fduriyetler do\u011farak toplumsal bar\u0131\u015f dinamitlenir.<\/p>\n\n\n\n Ekonomik, Sosyal Su\u00e7larla, Tazminat Gerektirir Su\u00e7larda Onar\u0131c\u0131 Adalet \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fc<\/strong>: \u00d6zellikle ekonomik su\u00e7lar, h\u0131rs\u0131zl\u0131k, doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k, mala zarar verme gibi ekonomik su\u00e7larla, yaralama gibi tazmini gerektirir su\u00e7larda hapis cezas\u0131 ile \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretilemez. Bunun yerine cezaevini devreden \u00e7\u0131karan Onar\u0131c\u0131 Adalet modeli hayata ge\u00e7irilmelidir. Bu modelde odak noktas\u0131, devletin soyut otoritesini tatmin etmekten ma\u011fdurun somut zarar\u0131n\u0131 gidermeye kayd\u0131r\u0131l\u0131r. Su\u00e7luya d\u00f6rt duvar aras\u0131nda pasif bir esaret sunmak yerine, toplum i\u00e7inde aktif, \u00fcretken ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ba\u011flam\u0131ndan koparmayan y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler verilir. Su\u00e7lu, \u00e7al\u0131\u015farak ma\u011fdurun maddi zarar\u0131n\u0131 kuru\u015fu kuru\u015funa \u00f6demekle y\u00fck\u00fcml\u00fc k\u0131l\u0131n\u0131r; toplumun yaralar\u0131n\u0131 saracak kamu yarar\u0131na i\u015flerde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. <\/p>\n\n\n\n A\u011f\u0131r Su\u00e7larda Onar\u0131c\u0131 Adalet: \u0130slam Hukuku \u00d6rne\u011fi <\/strong>Onar\u0131c\u0131 adalet sadece hafif veya ekonomik su\u00e7larla s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmak zorunda de\u011fildir; kasten adam \u00f6ld\u00fcrme gibi en a\u011f\u0131r su\u00e7larda da radikal bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f yolu sunabilir. \u0130nsanl\u0131k tarihinin en uzun s\u00fcre uygulanan hukuk sistemlerinden biri olan \u0130slam hukuku, bu konuda modern d\u00fcnyan\u0131n hayal edemedi\u011fi bir model geli\u015ftirmi\u015ftir. \u0130slam ceza hukukundaki “K\u0131sas, Diyet ve Af” m\u00fcessesesinde devlet delilleri toplar, san\u0131\u011f\u0131 yarg\u0131lar, su\u00e7u kan\u0131tlar ancak son s\u00f6z\u00fc ve mutlak yetkiyi can\u0131 yanan ma\u011fdurun ailesine b\u0131rak\u0131r. Ma\u011fdurun ailesine dilerse “Diyet” ad\u0131 verilen a\u011f\u0131r bir maddi tazminat kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda katili affetme, dilerse hi\u00e7bir kar\u015f\u0131l\u0131k beklemeden sadece dini ve vicdani bir y\u00fccelik, toplumsal bar\u0131\u015f ad\u0131na onu ba\u011f\u0131\u015flama hakk\u0131 tan\u0131n\u0131r. Aile affetti\u011fi an devletin k\u0131skan\u00e7 cezaland\u0131rma yetkisi ve o hapis sarmal\u0131 birden sona erer. Modern sistemlerde kasten adam \u00f6ld\u00fcren bir ki\u015fi cezaevine konulur; devlet, ma\u011fdur yak\u0131nlar\u0131n\u0131n vergileriyle katili i\u00e7eride besler ve korur. D\u0131\u015far\u0131da ise ma\u011fdur aile hem sevdiklerinin yoklu\u011funun ac\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7eker hem de adaletin kendilerini tatmin etmedi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnerek katilin ailesine kar\u015f\u0131 bir kan davas\u0131 zinciri ba\u015flat\u0131r. E\u011fer modern hukuk, \u0130slam hukukunun bu k\u00f6kl\u00fc mant\u0131\u011f\u0131ndan ilham alarak a\u011f\u0131r su\u00e7larda da ma\u011fdur odakl\u0131 ba\u011f\u0131\u015flama ve tazminat mekanizmas\u0131n\u0131 entegre edebilseydi, katilin can\u0131 veya \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc \u00fczerinde son s\u00f6z\u00fc s\u00f6yleyen ma\u011fdur ailenin \u00f6fkesi diner, intikam duygusu bar\u0131\u015fa evrilirdi. Su\u00e7lu ise pasif\u00e7e yatmak yerine, \u00f6mr\u00fc boyunca ma\u011fdur ailenin geride kalan \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n e\u011fitimini ve ge\u00e7imini \u00fcstlenmek gibi somut, a\u011f\u0131r ve \u00fcretken bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck alt\u0131na girerdi. <\/p>\n\n\n\n Y\u00fczlerce y\u0131l \u00f6nce icra edilen bedensel ve mek\u00e2nsal yapt\u0131r\u0131mlar\u0131 “barbarl\u0131k” olarak yaftalay\u0131p tasfiye etti\u011fini iddia eden modern ceza infaz sistemi, iki as\u0131rl\u0131k prati\u011fin sonunda felsefi, ahlaki ve hukuki olarak iflas etmi\u015ftir. Metin boyunca sergilenen ampirik ger\u00e7ekler, \u00e7a\u011fda\u015f infaz rejiminin iddia etti\u011fi gibi “insanc\u0131l bir ilerleme” de\u011fil; aksine tarihsel cezalar\u0131n b\u00fcrokratik, teknolojik ve kavramsal kelime oyunlar\u0131yla makyajlanarak katmerle\u015ftirildi\u011fi yap\u0131sal bir ikiy\u00fczl\u00fcl\u00fck tasar\u0131m\u0131 oldu\u011funu ortaya koymaktad\u0131r. Sistem; ta\u015f ocaklar\u0131ndaki s\u00f6m\u00fcr\u00fcy\u00fc “i\u015f yurtlar\u0131” ad\u0131 alt\u0131nda r\u0131zan\u0131n ill\u00fczyonuna d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f, k\u0131rbac\u0131 yasaklarken devlet eliyle tasarlanm\u0131\u015f steril \u00f6l\u00fcm\u00fc (idam\u0131) me\u015frula\u015ft\u0131rm\u0131\u015f, insan\u0131n uzvunu kesmek yerine ruhunu milim milim par\u00e7alayarak onu ya\u015fayan bir \u00f6l\u00fcye (tabuta) \u00e7evirmi\u015ftir. Bununla da yetinmeyerek, mevzuatta yasaklanan s\u00fcrg\u00fcn cezas\u0131n\u0131 “sevk ve nakil” b\u00fcrokrasisiyle hortlatm\u0131\u015f; cezan\u0131n \u015fahsili\u011fi ilkesini \u00e7i\u011fneyerek infaz\u0131 kolektif bir aile eziyetine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Dijital medyan\u0131n g\u00fcc\u00fcyle de bireyleri (ve hatta hen\u00fcz su\u00e7u sabit olmam\u0131\u015f \u015f\u00fcphelileri) k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte te\u015fhir ederek tarih sahnesinden sildi\u011fini iddia etti\u011fi t\u00fcm ilkel y\u00f6ntemleri bizzat kendi eliyle ve daha y\u0131k\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde tatbik eder hale gelmi\u015ftir. A\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclmektedir ki, su\u00e7luyu toplumdan kopar\u0131p d\u00f6rt duvar aras\u0131na “depolayan” kapatma odakl\u0131 modern paradigman\u0131n yap\u0131sal krizleri, cezaevlerinin fiziki \u015fartlar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmek veya yeni infaz kurallar\u0131 ihdas etmek gibi palyatif (ge\u00e7ici) reformlarla a\u015f\u0131lamaz. \u00c7\u00f6z\u00fcm, su\u00e7luluk olgusuna bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n radikal bir bi\u00e7imde de\u011fi\u015ftirilmesinde ve cezaland\u0131rma h\u0131rs\u0131ndan ar\u0131nm\u0131\u015f “Onar\u0131c\u0131 Adalet”, adalet ba\u015fta olmak \u00fczere yeni modellerin geli\u015ftirilmesiyle olacakt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n \u00c7\u00f6z\u00fcm; hapishanelerin fiziki \u015fartlar\u0131n\u0131 makyajlamak ya da yeni cezaevleri in\u015fa etmek de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n \u00c7\u00f6z\u00fcm; \u00e7e\u015fitli af ve infaz indirimleri ile cezaevlerini bo\u015faltmakta de\u011fildir. <\/p>\n\n\n\n \u00c7\u00f6z\u00fcm; \u00e7e\u015fitli formalite uygulamalar\u0131yla makyajlanan denetimli serbestlik modellerinde de\u011fildir. <\/p>\n\n\n\n \u00c7\u00f6z\u00fcm, iki y\u00fcz y\u0131ld\u0131r bu d\u00fcnyaya insanc\u0131l infaz sistemi olarak sunulan ancak yukar\u0131da sorunlar\u0131n\u0131 anlatt\u0131\u011f\u0131m\u0131z sistemden tamamen ayr\u0131 yeni bir infaz sistemi olu\u015fturmakt\u0131r. \u00c7\u00f6z\u00fcm; su\u00e7u devlet ile su\u00e7lu aras\u0131nda b\u00fcrokratik bir mesele olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p, onu su\u00e7lu ile ma\u011fdur aras\u0131ndaki bir toplumsal tamirat ve bar\u0131\u015f aray\u0131\u015f\u0131 olarak yeniden tan\u0131mlamakt\u0131r. Gerek ekonomik su\u00e7larda alternatif yapt\u0131r\u0131mlarla y\u00fcr\u00fct\u00fclecek onar\u0131c\u0131 adalet modelleri, gerek a\u011f\u0131r su\u00e7larda ma\u011fdurun iradesini kutsayan uzla\u015fma ve af mekanizmalar\u0131n\u0131 i\u015fleten y\u00f6ntemlerle, gerekse k\u00f6kl\u00fc radikal yeni infaz modellerini geli\u015ftirmekle olacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Av. Mehmet OKATAN Ceza \u0130nfaz\u0131n\u0131n Tarihsel Geli\u015fimi ve “\u0130nsanc\u0131ll\u0131k” \u0130ll\u00fczyonu \u0130nsanl\u0131k tarihi boyunca su\u00e7 ve ceza kavramlar\u0131, toplumlar\u0131n ahlaki, felsefi ve siyasi yap\u0131lar\u0131na g\u00f6re \u015fekillenmi\u015ftir. Ayd\u0131nlanma \u00e7a\u011f\u0131na kadar su\u00e7lu; k\u0131rba\u00e7, falaka, te\u015fhir, s\u00fcrg\u00fcn, angarya veya uzuv kesme gibi do\u011frudan bedene y\u00f6nelik \u015fiddet i\u00e7eren y\u00f6ntemlerle cezaland\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. Yakla\u015f\u0131k 200 y\u0131l \u00f6nce, 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda bu bedensel cezalar […]<\/p>\n","protected":false},"author":41,"featured_media":328,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[76],"tags":[62],"issue":[75],"class_list":["post-375","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-202608_1","tag-mehmet-okatan","issue-agustos-2026"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/375","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/41"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=375"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/375\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":376,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/375\/revisions\/376"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/328"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=375"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=375"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=375"},{"taxonomy":"issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fissue&post=375"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}Bedensel Cezan\u0131n Zirvesi: K\u0131rbac\u0131 Yasaklay\u0131p \u0130dam\u0131 Ya\u015fatman\u0131n \u0130kiy\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc <\/strong><\/h2>\n\n\n\n
Modern \u0130nfaz Rejiminin Toplumsal Trajedisi: Cezan\u0131n \u015eahsili\u011fi \u0130nfaz\u0131n Kolektifli\u011fi<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\u00c7\u00f6z\u00fcm \u00d6nerisi: Devlet Tekelinden Ma\u011fdur Odakl\u0131 “Onar\u0131c\u0131 Adalet” Modeline Ge\u00e7i\u015f<\/h2>\n\n\n\n
Sonu\u00e7<\/h2>\n\n\n\n