Av. Yasin DIVRAK<\/p>\n\n\n\n
Su\u00e7 ve ceza, insanl\u0131k tarihi kadar eski olmakla birlikte yaln\u0131zca hukuki de\u011fil; ayn\u0131 zamanda felsefi, siyasal ve sosyolojik boyutlar\u0131 bulunan kavramlard\u0131r. Toplumsal ya\u015fam\u0131n d\u00fczen i\u00e7erisinde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilmesi, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin korunmas\u0131 ve kamu d\u00fczeninin sa\u011flanmas\u0131 amac\u0131yla devletlere belirli \u00f6l\u00e7\u00fcde cezaland\u0131rma yetkisi tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte devletin cezaland\u0131rma yetkisi mutlak ve s\u0131n\u0131rs\u0131z de\u011fildir. Modern hukuk devletlerinde bu yetki, anayasal ilkeler, insan haklar\u0131 standartlar\u0131 ve hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ilkesiyle s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Ceza hukukunun temel amac\u0131 toplum d\u00fczenini sa\u011flamak olmakla birlikte, bu amaca ula\u015f\u0131l\u0131rken insan onurunun korunmas\u0131 da vazge\u00e7ilmez bir ilkedir. Bu nedenledir ki su\u00e7 ve ceza aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi yaln\u0131zca yapt\u0131r\u0131m ekseninde de\u011ferlendirmek yeterli olmay\u0131p ayn\u0131 zamanda; \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck, kanunilik, belirlilik, kusur sorumlulu\u011fu ve adil yarg\u0131lanma ilkeleriyle birlikte ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Su\u00e7un, cezan\u0131n ve cezaevinin temel mant\u0131\u011f\u0131 nedir? Su\u00e7 ve ceza neye g\u00f6re tespit edilir ve me\u015fruiyetini nereden al\u0131r? Su\u00e7 ile ceza aras\u0131ndaki uygunluk nas\u0131l sa\u011flan\u0131r? Sorular\u0131na verilecek cevaplar yaln\u0131zca ceza hukukunun sistemati\u011fini de\u011fil; devlet ile vatanda\u015f aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7 dengesinin nas\u0131l kurulaca\u011f\u0131n\u0131 da belirlemektedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde giderek g\u00fc\u00e7lenen ve cezaland\u0131rman\u0131n bu temel mant\u0131\u011f\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kan pop\u00fclist yakla\u015f\u0131mlar bu sorular\u0131 sormay\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz k\u0131lmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
Su\u00e7 kavram\u0131, ceza hukukunun temelini olu\u015fturan en \u00f6nemli kavramlardan biridir. Bir davran\u0131\u015f\u0131n su\u00e7 olarak kabul edilmesi, yaln\u0131zca hukuki bir yapt\u0131r\u0131m\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 de\u011fil; ayn\u0131 zamanda devletin temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere y\u00f6nelik en a\u011f\u0131r m\u00fcdahalelerinden biri olan cezaland\u0131rma yetkisinin me\u015fruiyet kayna\u011f\u0131n\u0131 da olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu nedenle su\u00e7, devletin ho\u015flanmad\u0131\u011f\u0131 her davran\u0131\u015f de\u011fil; toplumun korunmaya de\u011fer hukuki menfaatlerine zarar veren veya zarar verme tehlikesi olu\u015fturan ve kanun taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131ma ba\u011flanm\u0131\u015f fiildir. Ba\u015fka bir ifadeyle su\u00e7, bireysel ahlaka ayk\u0131r\u0131l\u0131k de\u011fil, hukuk d\u00fczenine y\u00f6nelik bir sald\u0131r\u0131d\u0131r. Modern hukukta su\u00e7, dinen ho\u015f g\u00f6r\u00fclmeyen g\u00fcnah kavram\u0131ndan ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, ahlaki a\u00e7\u0131dan k\u0131nanan davran\u0131\u015flardan da farkl\u0131 olarak hukuk d\u00fczenini ihlal eden fiilleri ifade eder.<\/p>\n\n\n\n
Ceza hukukunda su\u00e7un temel mant\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 esas \u00fczerine kuruludur. Bunlardan ilki ya\u015fam hakk\u0131, v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler gibi hukuki de\u011ferlerin korunmas\u0131, ikincisi toplumsal d\u00fczenin sa\u011flanmas\u0131, sonuncusu da hukuk g\u00fcvenli\u011finin tesisidir. Bir yerde su\u00e7 varsa, bunun kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak bir cezan\u0131n bulunmas\u0131 da ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Bir eylemin yaln\u0131zca su\u00e7 olarak tan\u0131mlanmas\u0131 yeterli olmay\u0131p, bu fiilin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan yapt\u0131r\u0131m\u0131n da belirlenmesi gerekir.<\/p>\n\n\n\n
Cezaland\u0131rman\u0131n temel mant\u0131\u011f\u0131; ki\u015fiye i\u015fledi\u011fi su\u00e7un kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n verilerek adaletin sa\u011flanmas\u0131, failin ve toplumdaki di\u011fer ki\u015filerin su\u00e7 i\u015flemekten cayd\u0131r\u0131lmas\u0131 ve nihayetinde toplumsal dengenin yeniden tesis edilmesidir. Modern hukuk anlay\u0131\u015f\u0131nda ceza, su\u00e7 i\u015fleyen ki\u015fiye ac\u0131 \u00e7ektirmeyi ama\u00e7layan bir intikam arac\u0131 de\u011fildir. Cezan\u0131n temel amac\u0131, hukuk d\u00fczenini yeniden tesis etmek ve su\u00e7 nedeniyle bozulan toplumsal dengeyi onarmak olarak tan\u0131mlansa da g\u00fcn\u00fcm\u00fcz toplumlar\u0131nda su\u00e7 ve ceza adaletinin tam anlam\u0131yla sa\u011flanabildi\u011fini s\u00f6ylemek g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Devlete kar\u015f\u0131 i\u015flenen su\u00e7larda a\u011f\u0131r yapt\u0131r\u0131mlar uygulan\u0131rken, ki\u015filere kar\u015f\u0131 i\u015flenen su\u00e7larda toplumun adalet beklentisini kar\u015f\u0131layan cezalar\u0131n her zaman verilemedi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Cezan\u0131n amac\u0131 konusunda da de\u011fi\u015fik g\u00f6r\u00fc\u015fler ileri s\u00fcr\u00fclmektedir. Mutlak teoriler cezay\u0131, i\u015flenen fiilin hak edilmi\u015f kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak g\u00f6rmekte; Kant, insan\u0131n s\u0131rf ba\u015fkalar\u0131n\u0131 cayd\u0131rmak amac\u0131yla cezaland\u0131r\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131, Hegel ise cezan\u0131n hukuk d\u00fczeninin ink\u00e2r\u0131 olan su\u00e7un ink\u00e2r\u0131n\u0131 olu\u015fturarak bozulan hukuk d\u00fczenini yeniden tesis etti\u011fini ifade etmektedir. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n en \u00f6nemli katk\u0131s\u0131, cezan\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 i\u015flenen fiilin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131yla belirleyerek keyfili\u011fi \u00f6nlemesidir. Nispi teoriler ise cezan\u0131n gelece\u011fe y\u00f6nelik i\u015flevini \u00f6n plana \u00e7\u0131karmakta; cezan\u0131n toplumdaki di\u011fer bireyler \u00fczerinde cayd\u0131r\u0131c\u0131 etki olu\u015fturmas\u0131n\u0131 ifade eden genel \u00f6nleme ile failin yeniden su\u00e7 i\u015flemesinin \u00f6nlenmesini ve topluma kazand\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 hedefleyen \u00f6zel \u00f6nleme bu ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda de\u011ferlendirilmektedir. \u00c7a\u011fda\u015f ceza hukuku prati\u011finde ise tek bir teoriye ba\u011flanmak yerine, her yakla\u015f\u0131m\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc y\u00f6nlerini b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131ran karma sistemi benimsemi\u015ftir. Buna g\u00f6re cezan\u0131n amac\u0131; i\u015flenen su\u00e7 kar\u015f\u0131s\u0131nda adaletin sa\u011flanmas\u0131, toplumun korunmas\u0131, su\u00e7 i\u015flenmesinin \u00f6nlenmesi ve failin yeniden topluma kazand\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fcz cezaland\u0131rma ara\u00e7lar\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda, su\u00e7 i\u015fleyen ki\u015finin belirli bir s\u00fcre \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden yoksun b\u0131rak\u0131larak ceza infaz kurumunda tutulmas\u0131 gelmektedir. Ge\u00e7mi\u015fte k\u0131sas ve bedel \u00f6detme anlay\u0131\u015f\u0131 h\u00e2kimken, bu yakla\u015f\u0131m\u0131n yerini failin yeniden topluma kazand\u0131r\u0131lmas\u0131 ve su\u00e7 i\u015flemesinin \u00f6nlenmesi amac\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7a\u011fda\u015f infaz sistemlerinde h\u00fck\u00fcml\u00fc, haklar\u0131ndan tamamen yoksun b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f bir ki\u015fi olarak g\u00f6r\u00fclmez; mahk\u00fbmiyet karar\u0131 yaln\u0131zca h\u00fck\u00fcmde belirtilen hak s\u0131n\u0131rlamalar\u0131n\u0131 do\u011furur. \u0130nsan onuru, sa\u011fl\u0131k hakk\u0131, haberle\u015fme hakk\u0131, e\u011fitim hakk\u0131 ve aile hayat\u0131na sayg\u0131 gibi temel haklar, infaz s\u00fcrecinde de korunmas\u0131 gereken de\u011ferler aras\u0131nda yer almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Ancak bu ama\u00e7 do\u011frultusunda olu\u015fturulan ceza infaz sisteminin, ma\u011fdurun ve toplumun adalet beklentisini ne \u00f6l\u00e7\u00fcde kar\u015f\u0131lad\u0131\u011f\u0131 tart\u0131\u015fmal\u0131 bir konudur. \u00d6zellikle cezaevlerinin faili \u0131slah ederek yeniden topluma kazand\u0131rma i\u015flevini ne derece yerine getirdi\u011fi konusunda ciddi tart\u0131\u015fmalar bulunmaktad\u0131r. Di\u011fer yandan, do\u011fas\u0131 gere\u011fi \u00f6zg\u00fcr olmas\u0131 gereken insan\u0131n uzun s\u00fcre kapal\u0131 bir ortamda tutulmas\u0131n\u0131n insan onuru ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc bak\u0131m\u0131ndan do\u011furdu\u011fu sonu\u00e7lar da g\u00f6z ard\u0131 edilmemelidir. <\/p>\n\n\n\n
Bir davran\u0131\u015f\u0131n hangi durumda su\u00e7 say\u0131laca\u011f\u0131 ve bu su\u00e7a hangi cezan\u0131n verilece\u011fi sorusu, hukuk felsefesinin en temel sorular\u0131ndan biridir. \u201cSu\u00e7 nedir?\u201d, \u201cHangi fiiller su\u00e7 say\u0131lmal\u0131d\u0131r?\u201d ve \u201cDevletin insanlar\u0131 cezaland\u0131rma hakk\u0131 nereden gelmektedir?\u201d sorular\u0131, yaln\u0131zca pozitif hukukla de\u011fil; hukuk felsefesi, siyaset felsefesi ve insan haklar\u0131 teorisiyle de yak\u0131ndan ili\u015fkilidir.<\/p>\n\n\n\n
Modern hukuk devletlerinde bir davran\u0131\u015f\u0131n su\u00e7 say\u0131lmas\u0131, devletin keyf\u00ee tercihine b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f de\u011fildir. Su\u00e7 ve cezan\u0131n belirlenmesindeki ilk ve en temel \u00f6l\u00e7\u00fct kanunilik ilkesidir. Bu ilkeye g\u00f6re hi\u00e7bir fiil, i\u015flendi\u011fi tarihte kanunda a\u00e7\u0131k\u00e7a su\u00e7 olarak d\u00fczenlenmemi\u015fse su\u00e7 kabul edilemez ve hi\u00e7 kimse kanunda \u00f6ng\u00f6r\u00fclmeyen bir ceza ile cezaland\u0131r\u0131lamaz. Ancak kanunilik tek ba\u015f\u0131na yeterli de\u011fildir. Tarihte bir\u00e7ok otoriter rejim hukuka uygun \u015fekilde kanun \u00e7\u0131karm\u0131\u015f, fakat bu kanunlar temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere ayk\u0131r\u0131 olmu\u015ftur. Bu nedenle hukuk devleti anlay\u0131\u015f\u0131nda su\u00e7un belirlenmesi yaln\u0131zca \u015fekli anlamda kanuna de\u011fil, ayn\u0131 zamanda anayasal de\u011ferlere de uygun olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bir eylemin su\u00e7 olarak tan\u0131mlanabilmesi i\u00e7in \u00f6ncelikle korunmaya de\u011fer bir menfaatin varl\u0131\u011f\u0131 gereklidir. Ya\u015fam hakk\u0131, ki\u015fi \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, malvarl\u0131\u011f\u0131, adaletin i\u015fleyi\u015fi ve anayasal d\u00fczen gibi de\u011ferler ceza hukukunun koruma alan\u0131na giren temel hukuki menfaatlerdir. Dolay\u0131s\u0131yla bir davran\u0131\u015f\u0131n su\u00e7 say\u0131labilmesi i\u00e7in bu hukuki de\u011ferlerden birine ciddi \u015fekilde zarar vermesi veya zarar verme tehlikesi olu\u015fturmas\u0131 gerekir. T\u00fcm bunlar\u0131n yan\u0131nda ceza, kelime anlam\u0131yla \u201cson \u00e7are\u201d veya \u201cnihai \u00f6l\u00e7\u00fc\u201d anlam\u0131na gelen ultima ratio ilkesi gere\u011fi ba\u015fvurulmas\u0131 gereken en son ara\u00e7t\u0131r. Bu ilke uyar\u0131nca, korunmaya de\u011fer g\u00f6r\u00fclen bir menfaatin di\u011fer t\u00fcm hukuki ve idari tedbirlerle korunmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn ise cezaland\u0131rma yoluna gidilmemelidir.<\/p>\n\n\n\n
Su\u00e7 ve cezan\u0131n, \u00f6zellikle devletin cezaland\u0131rma yetkisinin me\u015fruiyeti ise ayr\u0131 bir sorundur. Bu sorunun cevab\u0131 hukuk tarihinde farkl\u0131 teorilerle a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r. Do\u011fal hukuk anlay\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re su\u00e7 ve cezan\u0131n me\u015fruiyeti insan\u0131n do\u011fas\u0131ndan ve evrensel adalet d\u00fc\u015f\u00fcncesinden gelir. Devlet; ya\u015fam hakk\u0131n\u0131, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, insan onurunu korumak i\u00e7in vard\u0131r. Bu nedenle devletin cezaland\u0131rma yetkisi de adaleti sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcde me\u015frudur. Adalete ayk\u0131r\u0131 kanunlar ise \u015feklen y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olsa bile ger\u00e7ek anlamda me\u015fru de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n
Toplumsal s\u00f6zle\u015fme teorisine g\u00f6re ise insanlar g\u00fcvenlik kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda baz\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini devlete devretmi\u015flerdir. Devletin cezaland\u0131rma yetkisi halktan al\u0131nm\u0131\u015f bir kamu yetkisidir. Devlet bu yetkiyi k\u00f6t\u00fcye kullan\u0131rsa me\u015fruiyetini kaybetmeye ba\u015flar. Pozitivist g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re ise su\u00e7 ve cezan\u0131n kayna\u011f\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki hukuk kurallar\u0131d\u0131r. Kanun varsa su\u00e7 vard\u0131r; kanun yoksa su\u00e7 da yoktur. Ancak bu g\u00f6r\u00fc\u015f bug\u00fcn terk edilmi\u015f bir g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr. Zira tarihte hukuka uygun bi\u00e7imde \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f bir\u00e7ok kanun a\u011f\u0131r insan haklar\u0131 ihlallerine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Modern hukuk devletinde ise su\u00e7 ve cezan\u0131n me\u015fruiyeti tek bir teoriye dayanmamaktad\u0131r. Me\u015fruiyet; Anayasa, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler, insan onuru, kanunilik, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck, hukuk devleti ve adil yarg\u0131lanma g\u00fcvenceleri ile birlikte de\u011ferlendirilmektedir. Yani devlet yaln\u0131zca g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu i\u00e7in de\u011fil, hukuka ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in cezaland\u0131rabilir.<\/p>\n\n\n\n
Bu nedenle \u00e7a\u011fda\u015f ceza hukukunda su\u00e7un me\u015fruiyeti, korunmaya de\u011fer hukuki de\u011ferlerin varl\u0131\u011f\u0131ndan; cezan\u0131n me\u015fruiyeti ise devletin cezaland\u0131rma yetkisini kanunilik, hukuk devleti, insan haklar\u0131 ve orant\u0131l\u0131l\u0131k ilkelerine ba\u011fl\u0131 kalarak kullanmas\u0131ndan kaynaklan\u0131r. Hukuk devletini otoriter rejimlerden ay\u0131ran temel \u00f6zellik de budur: Devlet, cezaland\u0131rma g\u00fcc\u00fcn\u00fc s\u0131n\u0131rs\u0131z bir egemenlik yetkisi olarak de\u011fil, hukukun \u00e7izdi\u011fi s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde kullan\u0131lan ve s\u00fcrekli denetime a\u00e7\u0131k bir kamu yetkisi olarak kullan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Cezan\u0131n belirlenmesinde de devletin uymas\u0131 gereken temel \u00f6l\u00e7\u00fctler bulunmaktad\u0131r. Bu \u00f6l\u00e7\u00fctlerin ba\u015f\u0131nda, su\u00e7 ile ceza aras\u0131nda adil bir dengenin kurulmas\u0131 gelmektedir. Ceza s\u00fcreleri ve ceza \u015fekli, ilk bak\u0131\u015fta kanun koyucunun takdir yetkisi i\u00e7erisinde belirleniyor gibi g\u00f6r\u00fcnse de bu yetki anayasal ilkelerle s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Kanun koyucu, ihlal edilen hukuki de\u011ferin \u00f6nemini, fiilin toplum bak\u0131m\u0131ndan ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 tehlikeyi ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclen yapt\u0131r\u0131m\u0131n amaca elveri\u015flili\u011fini g\u00f6zeterek her su\u00e7 tipi i\u00e7in bir alt ve \u00fcst s\u0131n\u0131r belirlemektedir. Bununla birlikte, toplumun beklentileri, belirli su\u00e7 tiplerinin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131, mevcut yapt\u0131r\u0131mlar\u0131n yetersiz kald\u0131\u011f\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki de\u011ferlendirmeler veya devletin \u00e7e\u015fitli reflekslerle yeni su\u00e7 tipleri ihdas etmesi gibi nedenlerle zaman zaman su\u00e7 ve ceza aras\u0131ndaki adalet dengesinin bozuldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Kanunda belirlenen s\u0131n\u0131rlar aras\u0131nda somut cezan\u0131n tespiti ise yarg\u0131lama makam\u0131na aittir. H\u00e2kim; su\u00e7un i\u015fleni\u015f bi\u00e7imini, kullan\u0131lan ara\u00e7lar\u0131, su\u00e7un i\u015flendi\u011fi zaman ve yeri, su\u00e7 konusunun \u00f6nem ve de\u011ferini, meydana gelen zarar veya tehlikenin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131, failin kast veya taksire dayal\u0131 kusurunun yo\u011funlu\u011funu ve failin g\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc ama\u00e7 ve saiki g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurarak temel cezay\u0131 belirlemelidir. Bu \u00f6l\u00e7\u00fctlerin ortak paydas\u0131 kusur ilkesidir. Kusur ilkesi, ki\u015finin yaln\u0131zca kendi kusurlu davran\u0131\u015f\u0131ndan dolay\u0131 sorumlu tutulabilece\u011fini ifade eder ve cezaland\u0131rman\u0131n ahlaki temelini olu\u015fturur. Bunun do\u011fal sonucu olarak ceza yaln\u0131zca i\u015flenen fiile g\u00f6re de\u011fil; failin ki\u015fisel \u00f6zellikleri, su\u00e7 sonras\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131 ve yeniden su\u00e7 i\u015fleme ihtimali gibi unsurlar da dikkate al\u0131narak belirlenmektedir. B\u00f6ylece ayn\u0131 su\u00e7 tipini i\u015fleyen iki ki\u015fi hakk\u0131nda otomatik bi\u00e7imde ayn\u0131 yapt\u0131r\u0131m\u0131n uygulanmas\u0131 yerine, cezan\u0131n bireyselle\u015ftirilmesi yoluyla bireysel adaletin sa\u011flanmas\u0131 ama\u00e7lanmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Ceza \u015feklinin belirlenmesinde de ayn\u0131 anlay\u0131\u015f ge\u00e7erlidir. Hapis cezas\u0131, cezaland\u0131rma ara\u00e7lar\u0131ndan yaln\u0131zca biridir. Bunun yerine failin ki\u015fili\u011fine ve su\u00e7un a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re adli para cezas\u0131, kamuya yararl\u0131 bir i\u015fte \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rma ve denetimli serbestlik gibi se\u00e7enek yapt\u0131r\u0131mlar da alternatif cezaland\u0131rma y\u00f6ntemleri olarak ceza kanunlar\u0131nda yerini alm\u0131\u015ft\u0131r. <\/p>\n\n\n\n
G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere ceza s\u00fcresinin ve \u015feklinin belirlenmesi, toplumsal \u00f6fkenin \u015fiddetine g\u00f6re de\u011fil; fiilin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, failin kusuru ve yapt\u0131r\u0131m\u0131n amaca elveri\u015flili\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fctlerine g\u00f6re y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi gereken hukuki bir s\u00fcre\u00e7tir.<\/p>\n\n\n\n
Su\u00e7 ile ceza aras\u0131ndaki uygunluk, orant\u0131l\u0131l\u0131k ilkesi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sa\u011flanmaktad\u0131r. Orant\u0131l\u0131l\u0131k ilkesi, i\u015flenen fiilin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 ile uygulanan yapt\u0131r\u0131m aras\u0131nda adil ve makul bir dengenin bulunmas\u0131n\u0131 ifade eder. Devlet, su\u00e7 i\u015fleyen ki\u015fiyi cezaland\u0131r\u0131rken kamu d\u00fczenini koruma amac\u0131yla hareket etmekteyse de bu ama\u00e7, s\u0131n\u0131rs\u0131z bir cezaland\u0131rma yetkisinin varl\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmez. Ceza, su\u00e7un a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u015fan bir bask\u0131 arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde adalet duygusunu g\u00fc\u00e7lendirmek yerine hukuk d\u00fczenine olan g\u00fcveni zedeleyebilir.<\/p>\n\n\n\n
Orant\u0131l\u0131l\u0131k ilkesi, hukuk devleti ilkesinin bir gere\u011fi olan \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck prensibinin ceza hukukundaki g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcd\u00fcr ve \u00fc\u00e7 a\u015famal\u0131 bir de\u011ferlendirmeyi gerektirir. \u00d6ncelikle uygulanan yapt\u0131r\u0131m, ula\u015f\u0131lmak istenen amac\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeye elveri\u015fli olmal\u0131d\u0131r. \u0130kinci olarak ayn\u0131 amaca daha hafif bir ara\u00e7la ula\u015f\u0131lmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnse a\u011f\u0131r yapt\u0131r\u0131mlara ba\u015fvurulmamal\u0131d\u0131r. Son olarak ki\u015finin temel haklar\u0131na verilen zarar ile elde edilmek istenen kamu yarar\u0131 aras\u0131nda makul bir denge bulunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Orant\u0131l\u0131l\u0131k, iki y\u00f6nl\u00fc bir koruma sa\u011flamaktad\u0131r. Bir taraftan ki\u015filerin a\u015f\u0131r\u0131 ve keyf\u00ee cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 engellemekte; di\u011fer taraftan cezas\u0131zl\u0131k alg\u0131s\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7erek cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k i\u015flevinin ortadan kalkmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemektedir. Su\u00e7 ile ceza aras\u0131ndaki uygunluk, bu iki u\u00e7 aras\u0131nda kurulacak hassas dengede aranmal\u0131d\u0131r. Bunun yan\u0131nda uygunlu\u011fun sa\u011flanmas\u0131 yaln\u0131zca maddi hukuka ili\u015fkin bir mesele de\u011fildir. \u00c7eki\u015fmeli yarg\u0131lama, silahlar\u0131n e\u015fitli\u011fi ve masumiyet karinesi gibi adil yarg\u0131lanma g\u00fcvenceleri ihlal edilerek verilen bir ceza, maddi olarak isabetli olsa bile hukuken me\u015fruiyetini yitirmektedir. Failin kusurunun ve fiilin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015f\u00fcpheye yer b\u0131rakmayacak bi\u00e7imde ispatlanmas\u0131, orant\u0131l\u0131 bir ceza tayininin \u00f6n \u015fart\u0131d\u0131r. Nihayet uygunluk denetimi h\u00fck\u00fcmle birlikte sona ermemekte; infaz a\u015famas\u0131nda uygulanan tecrit, disiplin yapt\u0131r\u0131m\u0131 ve g\u00f6zetim tedbirlerinin de \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ve denetlenebilir olmas\u0131 gerekmektedir. Aksi h\u00e2lde infaz, cezan\u0131n \u0131slah amac\u0131ndan uzakla\u015farak salt bir eziyete d\u00f6n\u00fc\u015fme tehlikesi ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Buraya kadar ortaya konulan \u00e7er\u00e7eve, cezaland\u0131rman\u0131n rasyonel, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ve hak temelli bir sistem oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. Ne var ki son d\u00f6nemde d\u00fcnyada ve \u00fclkemizde bu mant\u0131\u011f\u0131n d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir e\u011filim g\u00f6zlenmektedir. Ceza pop\u00fclizmi olarak adland\u0131r\u0131lan bu e\u011filim, su\u00e7 politikas\u0131n\u0131n kriminolojik veriler ve hukuki ilkeler yerine kamuoyunun anl\u0131k \u00f6fkesi, sosyal medya g\u00fcndemi ve siyasal kazan\u00e7 beklentisi \u00fczerinden \u015fekillendirilmesini ifade etmektedir. Bu yakla\u015f\u0131mda ceza hukuku, vatanda\u015flar\u0131 devlet kar\u015f\u0131s\u0131nda koruyan bir g\u00fcvence sistemi olmaktan \u00e7\u0131karak siyasal ileti\u015fim arac\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fmekte; a\u011f\u0131r ceza vaadi, toplumsal sorunlar\u0131n ger\u00e7ek nedenleriyle y\u00fczle\u015fmenin yerini almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu e\u011filim \u00fclkemizde de \u00f6zellikle art arda \u00e7\u0131kar\u0131lan yarg\u0131 paketlerinde kendini g\u00f6stermektedir. Son y\u0131llarda yasala\u015fan ve g\u00fcndeme gelen yarg\u0131 paketleri b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde \u201ccezas\u0131zl\u0131k alg\u0131s\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rma\u201d s\u00f6ylemiyle gerek\u00e7elendirilmekte; kasten yaralamadan trafik su\u00e7lar\u0131na, silahla kutlamadan bili\u015fim su\u00e7lar\u0131na kadar \u00e7ok say\u0131da su\u00e7 tipinde cezalar\u0131n ve \u00f6zellikle alt s\u0131n\u0131rlar\u0131n \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131r\u0131lmas\u0131 yoluna gidilmektedir. Kamuoyunu sarsan tekil olaylar\u0131n hemen ard\u0131ndan ilgili su\u00e7 tipinde ceza art\u0131r\u0131m\u0131na gidilmesi ise \u00e2deta yerle\u015fik bir yasama refleksi h\u00e2line gelmi\u015ftir. Oysa su\u00e7 oranlar\u0131ndaki art\u0131\u015f\u0131n ekonomik ve sosyolojik nedenleri ortada dururken yaln\u0131zca cezalar\u0131n a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n su\u00e7la m\u00fccadelede beklenen sonucu do\u011furmad\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Sorunun kayna\u011f\u0131n\u0131 de\u011fil sonucunu hedef alan bu yakla\u015f\u0131m, devletin e\u011fitim, sosyal politika ve \u00f6nleyici kamu hizmetleri alan\u0131ndaki sorumlulu\u011funu ceza hukukuna havale etmekte; ultima ratio ilkesini tersine \u00e7evirerek ceza hukukunu ilk ve neredeyse tek ara\u00e7 h\u00e2line getirmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Bu e\u011filimin somut g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleri, ceza hukuku ilkelerle a\u00e7\u0131k\u00e7a \u00e7at\u0131\u015fmaktad\u0131r. Alt s\u0131n\u0131rlar\u0131n topluca y\u00fckseltilmesi, h\u00e2kimin cezay\u0131 bireyselle\u015ftirme imk\u00e2n\u0131n\u0131 daraltarak kusur ilkesini zay\u0131flatmakta; farkl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131ktaki fiillerin benzer yapt\u0131r\u0131mlarla kar\u015f\u0131lanmas\u0131 sonucunu do\u011furarak orant\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 bozmaktad\u0131r. \u0130nfaz rejiminin su\u00e7 tiplerine ve d\u00f6nemsel tercihlere g\u00f6re s\u00fcrekli farkl\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, ayn\u0131 tarihte ayn\u0131 su\u00e7u i\u015fleyip ayn\u0131 cezay\u0131 alan iki h\u00fck\u00fcml\u00fcden birinin sal\u0131verilirken di\u011ferinin cezaevinde kalmas\u0131 gibi e\u015fitlik ilkesiyle ba\u011fda\u015fmayan sonu\u00e7lar \u00fcretmekte ve infaz\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir bir hukuk alan\u0131 olmaktan \u00e7\u0131karmaktad\u0131r. Su\u00e7a s\u00fcr\u00fcklenen \u00e7ocuklar olarak nitelenen ya\u015f\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fcklerle ilgili son g\u00fcnlerdeki tart\u0131\u015fmalar ve yap\u0131lmas\u0131 planlanan de\u011fi\u015fiklikler bahsi ge\u00e7en pop\u00fclist yakla\u015f\u0131m\u0131m tipik bir \u00f6rne\u011fidir. <\/p>\n\n\n\n
Bunlar\u0131n yan\u0131nda mu\u011flak ve geni\u015f yorumlanmaya elveri\u015fli yeni su\u00e7 tiplerinin ihdas edilmesi belirlilik ilkesini a\u015f\u0131nd\u0131rmakta; kimi su\u00e7 ve fail gruplar\u0131 i\u00e7in g\u00fcvenceleri fiilen daraltan, kimileri i\u00e7inse infaz kolayl\u0131klar\u0131 \u00f6ng\u00f6ren se\u00e7ici yakla\u015f\u0131mlar ise \u00f6\u011fretide \u201cd\u00fc\u015fman ceza hukuku\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan ve hukuk devletiyle ba\u011fda\u015fmayan anlay\u0131\u015f\u0131n izlerini ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Pop\u00fclist ceza siyasetinin as\u0131l tehlikesi, tek tek d\u00fczenlemelerin isabetsizli\u011finden ibaret de\u011fildir. As\u0131l tehlike, cezaland\u0131rman\u0131n me\u015fruiyet zemininin de\u011fi\u015fmesidir. Ceza, hukuki de\u011ferlerin korunmas\u0131 amac\u0131yla \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc bi\u00e7imde ba\u015fvurulan son \u00e7are olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p toplumsal \u00f6fkenin tatminine ve siyasal mesaj vermeye yarayan sembolik bir araca d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcnde, devletin cezaland\u0131rma yetkisi anayasal s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde kullan\u0131lan bir kamu yetkisi olmaktan uzakla\u015fmaktad\u0131r. Bu durum yaln\u0131zca failin de\u011fil, toplumun b\u00fct\u00fcn kesimlerinin hukuki g\u00fcvenli\u011fini tehdit etmektedir. Zira s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan kurtulmu\u015f bir cezaland\u0131rma g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yar\u0131n kime y\u00f6nelece\u011fini \u00f6ng\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n
Su\u00e7, ceza ve cezaevi kurumlar\u0131n\u0131n teorik mant\u0131\u011f\u0131; hukuki de\u011ferlerin korunmas\u0131, toplumsal d\u00fczenin sa\u011flanmas\u0131 ve failin insan onuru korunarak yeniden topluma kazand\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. Su\u00e7 ve ceza, kanunilik ve belirlilik ilkeleri \u00e7er\u00e7evesinde, korunmaya de\u011fer bir hukuki menfaatin varl\u0131\u011f\u0131na ve ultima ratio \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcne g\u00f6re tespit edilmekte; me\u015fruiyetini devletin g\u00fcc\u00fcnden de\u011fil, bu g\u00fcc\u00fcn anayasal ilkeler ve insan haklar\u0131yla s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131ndan almaktad\u0131r. Ceza s\u00fcreleri ve ceza \u015fekli, toplumsal \u00f6fkenin \u015fiddetine g\u00f6re de\u011fil; fiilin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131, failin kusuru ve yapt\u0131r\u0131m\u0131n amaca elveri\u015flili\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fctlerine g\u00f6re, bireyselle\u015ftirme esas\u0131yla belirlenmektedir. Su\u00e7 ile ceza aras\u0131ndaki uygunluk ise elveri\u015flilik, gereklilik ve orant\u0131l\u0131l\u0131k denetimiyle, adil yarg\u0131lanma g\u00fcvenceleriyle ve insan onuruna sayg\u0131l\u0131 bir infaz rejimiyle sa\u011flanmaktad\u0131r.Son d\u00f6nemde g\u00fc\u00e7 kazanan pop\u00fclist ceza siyaseti ise bu yap\u0131n\u0131n temel ta\u015flar\u0131n\u0131 yerinden oynatmaktad\u0131r. Cezalar\u0131n anl\u0131k tepkilerle s\u00fcrekli a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131, infaz rejiminin \u00f6ng\u00f6r\u00fclemez bi\u00e7imde farkl\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ve ceza hukukunun her toplumsal soruna verilen ilk cevap h\u00e2line getirilmesi, k\u0131sa vadede kararl\u0131l\u0131k g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fc verse de uzun vadede ne su\u00e7u azaltmakta ne de toplumun adalet duygusunu onarmaktad\u0131r; aksine ceza adalet sisteminin me\u015fruiyetini zay\u0131flatmaktad\u0131r. Ger\u00e7ek anlamda adil ve s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir bir ceza adalet sistemi, daha a\u011f\u0131r cezalar\u0131n benimsenmesine de\u011fil; hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc, \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcl\u00fck, kusur sorumlulu\u011fu, adil yarg\u0131lanma g\u00fcvenceleri ve yeniden topluma kazand\u0131rma anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n kararl\u0131l\u0131kla korunmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Devleti otoriter y\u00f6netimlerden ay\u0131ran temel \u00f6zellik, g\u00fc\u00e7l\u00fc olmas\u0131 de\u011fil; sahip oldu\u011fu g\u00fcc\u00fc hukukla s\u0131n\u0131rland\u0131rmas\u0131d\u0131r. Ceza hukukunun ger\u00e7ek i\u015flevi de yaln\u0131zca su\u00e7luyu cezaland\u0131rmak de\u011fil, ayn\u0131 zamanda devletin cezaland\u0131rma yetkisinin keyf\u00ee kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6nlemektir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Av. Yasin DIVRAK Giri\u015f Su\u00e7 ve ceza, insanl\u0131k tarihi kadar eski olmakla birlikte yaln\u0131zca hukuki de\u011fil; ayn\u0131 zamanda felsefi, siyasal ve sosyolojik boyutlar\u0131 bulunan kavramlard\u0131r. Toplumsal ya\u015fam\u0131n d\u00fczen i\u00e7erisinde s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilmesi, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin korunmas\u0131 ve kamu d\u00fczeninin sa\u011flanmas\u0131 amac\u0131yla devletlere belirli \u00f6l\u00e7\u00fcde cezaland\u0131rma yetkisi tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte devletin cezaland\u0131rma yetkisi mutlak ve s\u0131n\u0131rs\u0131z de\u011fildir. […]<\/p>\n","protected":false},"author":39,"featured_media":326,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[76],"tags":[60],"issue":[75],"class_list":["post-367","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-202608_1","tag-yasin-divrak","issue-agustos-2026"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/367","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/39"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=367"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/367\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":368,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/367\/revisions\/368"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/326"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=367"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=367"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=367"},{"taxonomy":"issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fissue&post=367"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}