{"id":164,"date":"2026-04-01T06:00:18","date_gmt":"2026-04-01T03:00:18","guid":{"rendered":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/?p=164"},"modified":"2026-04-01T11:07:58","modified_gmt":"2026-04-01T08:07:58","slug":"sosyal-ekonomik-ve-kulturel-arastirmalar-merkezi-sekam-hak-ve-fitrat-merkezli-toplumsal-mutabakat-metni-olarak-yeni-bir-anayasa-ihtiyaci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/?p=164","title":{"rendered":"Hak ve F\u0131trat Merkezli Toplumsal Mutabakat Metni Olarak Yeni Bir Anayasa \u0130htiyac\u0131"},"content":{"rendered":"\n

Prof. Dr. Burhanettin CAN<\/strong> \/ SEKAM Y\u00f6netim Kurulu Ba\u015fkan\u0131<\/p>\n\n\n\n

1.Giri\u015f<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u0130nsan, K\u00e2inat\u0131n merkezinde yer alan, k\u00e2inattaki t\u00fcm imk\u00e2n ve nimetlerin emrine verildi\u011fi hem bireysel hem de toplumsal bir varl\u0131kt\u0131r. \u0130nsan kendisi, ailesi, akrabas\u0131, kom\u015fusu, mahallesi, halk\u0131, do\u011fa ve Yarat\u0131c\u0131s\u0131 ile kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fki i\u00e7erisindedir. Farkl\u0131 de\u011fer sistemi, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, felsefe, din, dil ve etnisite insanlar\u0131n bir arada ya\u015famas\u0131nda hukuku etkileyen \u00f6nemli fakt\u00f6rlerdir.<\/p>\n\n\n\n

Farkl\u0131l\u0131klar\u0131n birlikteli\u011fi, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 r\u0131za ile olu\u015fturulan ortak paydalar etraf\u0131nda m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/strong><\/em> Aksi takdirde kaos, bunal\u0131m ve \u00e7at\u0131\u015fma ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. Fertlerin ya da farkl\u0131 kesimlerin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 olarak benimsedi\u011fi de\u011ferler (ortak payda),<\/strong><\/em>taraflarca i\u00e7selle\u015ftirip benimsendi\u011finde, aidiyet duygusu olu\u015fmakta ve bir kimlik ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Ortak paydalar artt\u0131k\u00e7a, toplumsal uzla\u015fma ve kayna\u015fma daha derinle\u015fmekte ve aidiyet duygusu daha da kuvvetlenmektedir. Unutulmamas\u0131 gereken nokta, kimli\u011fin, r\u0131zaya dayal\u0131 olarak<\/em> olu\u015ftu\u011fu, ki\u015finin ya da toplumun kendisini ne olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr; ba\u015fkalar\u0131n\u0131n, onu ne olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 de\u011fil! <\/p>\n\n\n\n

Kimli\u011fin olu\u015fumunda etkili iki s\u00fcre\u00e7<\/em> vard\u0131r: Birisi,<\/strong><\/em> bireyler ve toplumun farkl\u0131 kesimleri aras\u0131nda r\u0131zaya dayal\u0131, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar fazla ortak payda<\/strong> meydana getirmek; di\u011feri,<\/strong><\/em> olu\u015fturulan ortak paydalar\u0131, s\u00fcreklili\u011fi sa\u011flayacak \u015fekilde korumak. Birinci s\u00fcre\u00e7<\/strong><\/em>, r\u0131zaya dayal\u0131; ikinci s\u00fcre\u00e7<\/strong><\/em> ise irade, g\u00fc\u00e7 ve otoriteye dayal\u0131d\u0131r. \u0130kinci s\u00fcre\u00e7, devlet<\/em> dedi\u011fimiz yap\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Devletin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ile ili\u015fki a\u011f\u0131 daha da karma\u015f\u0131kla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Genel olarak; bireyler aras\u0131, farkl\u0131 toplum kesimleri aras\u0131, fert ile devlet, milletle devlet ve devletin farkl\u0131 kurumlar\u0131 aras\u0131nda<\/em> olmak \u00fczere, be\u015f boyutlu karma\u015f\u0131k, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fim i\u00e7erisinde bir ili\u015fki a\u011f\u0131 meydana gelmektedir. Bu ili\u015fki a\u011f\u0131na, bireyin; kendisiyle, do\u011fayla ve Yarat\u0131c\u0131s\u0131yla olan ili\u015fkisi de eklenirse, mesele daha da karma\u015f\u0131k bir hal almaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu ili\u015fki zincirinin d\u00fczenlenmesi, genel \u00e7er\u00e7eve ve ana ilkeler, esaslar baz\u0131nda Anayasa\u2019n\u0131n konusu iken; ayr\u0131nt\u0131 baz\u0131nda Anayasay\u0131 referans alan kanunlar\u0131n konusudur. Anayasa genel olup, \u00f6z ile ilgili iken, kanunlar ayr\u0131nt\u0131 ile ilgilidir. \u00d6yleyse, bir Anayasa yap\u0131m\u0131 teferruatla ilgili olmamal\u0131d\u0131r. Anayasa, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar k\u0131sa, \u00f6zl\u00fc ve anla\u015f\u0131labilir olmal\u0131, ili\u015fkilerin ana \u00e7at\u0131s\u0131n\u0131 in\u015fa etmelidir. Bununla beraber, Yeni Anayasa metni, \u201cefrad\u0131n\u0131 c\u00e2mi a\u011fyar\u0131n\u0131 m\u00e2ni\u201d bi\u00e7imde in\u015fa edilmelidir.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

Bu yaz\u0131da T\u00fcrkiye\u2019nin ana yasa meselesi, tan\u0131nan sayfa \u00e7er\u00e7evesinde \u00f6zet olarak ele al\u0131n\u0131p de\u011ferlendirilecektir1<\/a><\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

2.Yeni Bir Anayasadan Ne Beklenmelidir?<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Ger\u00e7ek bir Anayasa; bir taraftan toplumsal mutabakat<\/em> metni olarak toplumun farkl\u0131 kesimleri aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi d\u00fczenlerken, di\u011fer taraftan kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131<\/em> esas\u0131na uygun bir devlet \u00f6rg\u00fctlenmesi ger\u00e7ekle\u015ftirme, insan hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini g\u00fcvence alt\u0131na alma <\/em>amac\u0131n\u0131 \u00f6n planda tutmal\u0131d\u0131r.<\/strong> Ancak bu bi\u00e7imdeki bir modelin uygulamaya ge\u00e7irilmesi sayesinde, g\u00fc\u00e7l\u00fc kamusal yetkilere sahip devlet organlar\u0131n\u0131n yapt\u0131r\u0131m g\u00fcc\u00fc s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131labilir<\/em> ve ancak bu \u015fekilde insanlar\u0131n iktidar kar\u015f\u0131s\u0131nda sahip oldu\u011fu haklar\u0131n bir anlam\u0131 olabilir.<\/p>\n\n\n\n

Anayasa metni,<\/em> bir \u00fclkedeki hukuk kurallar\u0131 piramidinin en tepesinde yer al\u0131r ve bu y\u00f6n\u00fc ile de ba\u011flay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131<\/em> daha belirgin olur. Anayasa kurallar\u0131n\u0131n ba\u011flay\u0131c\u0131 g\u00fcc\u00fc yan\u0131nda \u00f6nemli bir di\u011fer boyutu ise de\u011fi\u015ftirilmelerinin zor olmas\u0131d\u0131r<\/em>. Anayasalar, birer hukuk metni olarak, sadece d\u00fczenlemesi gereken konulara yer vermeli, <\/strong>toplumsal mutabakat esaslar\u0131, devletin ana yap\u0131s\u0131 ve insan hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri d\u0131\u015f\u0131ndaki<\/strong><\/em> konularla ilgili d\u00fczenleme yapmamal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Anayasan\u0131n odak noktas\u0131 \u201cinsan\u201d olmal\u0131, saf ve temiz olarak bu d\u00fcnyaya gelen insan\u0131n f\u0131trat\u0131n\u0131n korunmas\u0131<\/strong> esas al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Yeni Anayasa, toplumsal mutabakat esaslar\u0131n\u0131, devlet \u00f6rg\u00fctlenmesini ve f\u0131trat eksenli insan haklar\u0131 esaslar\u0131n\u0131<\/em> d\u00fczenlemeli, ayr\u0131nt\u0131y\u0131 kanunlara b\u0131rakmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yeni Anayasa, mevcut problemleri \u00e7\u00f6zecek, gelece\u011fi ku\u015fatacak ne bask\u0131y\u0131 ne de tepkiyi referans alacak bir \u015fekilde yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Yeni Anayasan\u0131n, mevcut problemlere ili\u015fkin getirece\u011fi yeniliklerle, d\u00fczenlemelerle, Anayasaya ili\u015fkin beklentileri a\u00e7\u0131kl\u0131kla kar\u015f\u0131layabilecek yeterlilikte olabilmesi i\u00e7in toplumun de\u011fi\u015fik kesimlerinin s\u00fcrece kat\u0131l\u0131m\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yeni Anayasa, toplumun inan\u00e7, gelenek, g\u00f6renek, tarih, k\u00fclt\u00fcr ve medeniyetini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131rken; ayn\u0131 zamanda \u00fclkenin jeopolitik, jeostratejik, jeoekonomik ve jeok\u00fclt\u00fcrel konumunun y\u00fckledi\u011fi rol, misyon ve vizyona uygun olmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

Milletimizin gelecek 100 y\u0131l i\u00e7in beklentilerine cevap verecek niteliklere sahip olmas\u0131 yan\u0131nda kendi k\u00fclt\u00fcr ve medeniyet havzam\u0131zdaki nesillerin Anayasa yapma \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na da referans ve ilham kayna\u011f\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

3<\/strong>.Toplumsal Mutabakat Metni Olarak Yeni Anayasan\u0131n Temel \u00d6zellikleri<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Anayasalar, birer hukuk metni olmalar\u0131 yan\u0131 s\u0131ra ayn\u0131 zamanda birer toplumsal mutabakat<\/strong> metinleridir. Bu ba\u011flamda, insanlar\u0131n ideolojik tercihleri farkl\u0131 olsa da t\u00fcm insanlar\u0131n do\u011fu\u015ftan sahip oldu\u011fu haklar\u0131n\u0131n g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 gerekir.<\/em> <\/p>\n\n\n\n

Anayasan\u0131n ger\u00e7ek anlamda bir toplumsal mutabakat metni olabilmesi i\u00e7in, de\u011fi\u015fik kesimlerin bir arada ya\u015famas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak uygun bir siyas\u00ee ortam\u0131 da tesis etmesi gereklidir. Bu bak\u0131mdan Anayasada, farkl\u0131 inanca mensup olanlar\u0131n haklar\u0131<\/strong> da g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmal\u0131, bunun i\u00e7in uygun bir hukuk\u00ee zemin olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r. Bu ba\u011flamda Yeni Anayasa ile ilgili ana ilkeler \u00f6zet olarak a\u015fa\u011f\u0131daki ba\u015fl\u0131klar halinde verilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

3.1. Yeni Anayasa \u0130nsan F\u0131trat\u0131na G\u00f6re Yap\u0131land\u0131r\u0131lan Do\u011fal \u0130nsan Haklar\u0131 Merkezli Bir Hukuk Sistemi Olarak \u0130n\u015fa Edilmelidir.<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Evrendeki her \u015fey, insan\u0131n mutlulu\u011fu, saadeti ve kurtulu\u015fu i\u00e7indir. Ne yaparsak insan mutlu ne yaparsak insan mutsuz olur sorusunun cevab\u0131; insan nedir, nas\u0131l bir yap\u0131ya sahiptir, bu d\u00fcnyaya geli\u015fi ile birlikte b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00f6zellikler ve kanun\u00eeyetler nelerdir sorular\u0131n\u0131n cevaplanmas\u0131n\u0131 gerektirir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan\u0131n genetik yap\u0131s\u0131nda birbirine z\u0131t, iki farkl\u0131 davran\u0131\u015fa insan\u0131 sevk eden, iki ana y\u00f6nlendirici mekanizma (F\u0131trat, Heva) vard\u0131r. \u0130nsan bu d\u00fcnyaya saf ve temiz olarak \u0130yilik ve\u00e7hesi (F\u0131trat\u0131) tamamen bask\u0131n bir \u015fekilde gelmektedir. \u0130\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sosyoekonomik ve sosyok\u00fclt\u00fcrel ortam, \u015fartlar, iyilik ve\u00e7hesini (F\u0131trat\u0131) ya daha kuvvetlendirir ya da zay\u0131flat\u0131r. \u0130nsan\u0131n iyilik ve\u00e7hesinin (F\u0131trat) zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131 durumlarda, insan\u0131n k\u00f6t\u00fcl\u00fck ve\u00e7hesi (Heva) bask\u0131n hale gelerek insan\u0131 olumsuz, k\u00f6t\u00fc davranmaya sevk eder.<\/p>\n\n\n\n

F\u0131trat, insan\u0131n d\u00fcnyaya geldi\u011fi andaki saf, temiz, bozulmam\u0131\u015f iyilik kayna\u011f\u0131 olan halidir. F\u0131trat kanunlar\u0131, insan\u0131n kendi bedeni, ailesi, akrabas\u0131, kom\u015fusu, toplumu, \u00e7evre ve devletle olan ili\u015fkilerini en uygun bir \u015fekilde (Optimal tarzda) d\u00fczenler.<\/p>\n\n\n\n

Do\u011fal haklar, <\/em>insan <\/em>f\u0131trat\u0131n\u0131n bozulmamas\u0131 ve korunmas\u0131 i\u00e7in yarat\u0131l\u0131\u015f kanuniyetinin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc do\u011fu\u015ftan sahip olunan haklard\u0131r. \u0130nsan f\u0131trat\u0131n\u0131 bozan, zarar veren herhangi bir husus, bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kapsam\u0131na sokulup, insan hakk\u0131 olarak kabul edilemez. <\/em>Bu nedenle Yeni Anayasa, f\u0131trat\u0131 bozacak bir yap\u0131lan\u0131\u015fa, mal, can, namus, ak\u0131l, din, inan\u00e7 ve nesil emniyetinin teredd\u00eesine yol a\u00e7an hayat tarz\u0131na imk\u00e2n vermemelidir.<\/p>\n\n\n\n

Herkesin ya\u015fama, madd\u00ee ve manev\u00ee varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruma ve geli\u015ftirme hakk\u0131n\u0131n korunmas\u0131 ve geli\u015ftirilmesi i\u00e7in uygun imkan ve ortamlar\u0131n sa\u011flanmas\u0131n\u0131 ilgili mercilerden isteme hakk\u0131na sahiptir. T\u0131bb\u00ee zorunluluklar ve kanunda yaz\u0131l\u0131 haller d\u0131\u015f\u0131nda, ki\u015finin v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne dokunulamaz; r\u0131zas\u0131 olmadan bilimsel ve t\u0131bb\u00ee deneylere t\u00e2bi tutulamaz.<\/p>\n\n\n\n

Devlet, her ya\u015ftaki insan\u0131, \u00f6zellikle de gen\u00e7leri, t\u00fct\u00fcn mamulleri ve alkol ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan, uyu\u015fturucu maddelerden, kumar, fuhu\u015f ve benzeri k\u00f6t\u00fc al\u0131\u015fkanl\u0131klardan, ekran, teknoloji, sosyal payla\u015f\u0131m siteleri ve internetin ama\u00e7 d\u0131\u015f\u0131 veya ahl\u00e2k ve adaba, hukuka, sa\u011fl\u0131\u011fa ayk\u0131r\u0131 kullan\u0131m\u0131ndan ve cehaletten korumak i\u00e7in gerekli tedbirleri al\u0131r, almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

F\u0131trat yasalar\u0131na g\u00f6re insanlar\u0131n nesillerini korumas\u0131 ve devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flamas\u0131, do\u011fal insan hakk\u0131d\u0131r. Herkes, f\u0131trat\u0131n\u0131 koruyacak \u015fekilde sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir \u00e7evrede ya\u015fama hakk\u0131na sahiptir.<\/p>\n\n\n\n

Bu nedenle Yeni Anayasada, insan hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin, insan f\u0131trat\u0131na uygun olarak ki\u015finin kendisine, topluma, ailesine ve di\u011fer ki\u015filere kar\u015f\u0131 \u00f6dev ve sorumluluklar\u0131n\u0131 da ihtiva etti\u011fine ve kimsenin kendi v\u00fccut b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne, onuruna, nesline ve i\u00e7inde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 do\u011fal \u00e7evreye zarar verme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131na a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde vurgu yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

3<\/strong>.2. Hak, Adalet ve Hakkaniyeti Esas Alan ve Milletin Emrinde Devlet Anlay\u0131\u015f\u0131 \u0130n\u015fa Eden Bir Anayasa<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Yeni Anayasada devletin temel \u00f6zelliklerinden birisi; her zaman Hakk\u2019a, adalete dayanmas\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Hak, adalet ve hakkaniyet, bu nedenle yeni Anayasada \u00f6zel olarak korunan ve \u00fcst\u00fcn tutulan ilkeler olmal\u0131d\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m, dil ve \u00fcslupta kendini g\u00f6stermelidir.<\/p>\n\n\n\n

Yeni Anayasa yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131n insan merkezli olmas\u0131 ve devleti de insan\u0131n hizmetine sunan bir anlay\u0131\u015fla yeniden yap\u0131land\u0131rmas\u0131 gerekir. Bu noktada Yeni Anayasan\u0131n dili, \u2018Devletin Milleti\u2019 de\u011fil, \u2018Milletin Devleti\u2019 anlay\u0131\u015f\u0131na uygun olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yeni Anayasada Hak, adalet ve hakkaniyet kavramlar\u0131na, hukuk devleti d\u0131\u015f\u0131nda \u00f6zel bir vurgu yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle devletin temel g\u00f6revlerinden birisinin de hakk\u0131 h\u00e2kim k\u0131lmak ve adaleti tesis etmek oldu\u011fu a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

Anayasal bir devletin varl\u0131k nedeni, esas\u0131nda toplumsal mutabakat\u0131 ve insan haklar\u0131n\u0131 korumak ve kollamak olmal\u0131d\u0131r. O nedenle, Yeni Anayasada devletin me\u015fruiyetini, insan f\u0131trat\u0131na uygun olarak ortaya konan insan haklar\u0131n\u0131 koruyup kollamaktan, hakk\u0131 h\u00e2kim k\u0131lmaktan, adaleti tesis etmekten ve milletin emrinde olmaktan ald\u0131\u011f\u0131na vurgu yap\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yeni Anayasada, hukuk devleti ve sosyal devlet ilkeleri korunmal\u0131d\u0131r. Hukuk devleti ilkesi, devletin hukuka ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 ve kamusal yetkiler kullananlar\u0131n yarg\u0131saldenetime t\u00e2bi olmas\u0131, hak, adalet ve hakkaniyete \u00f6zel \u00f6neme verilmesi ba\u011flam\u0131nda in\u015fa edilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

4<\/strong>.3. Hakk\u2019\u0131n Egemenli\u011fini ve Egemenli\u011fin Sahibinin Halk Oldu\u011funu Esas Alan Bir Anayasa<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

\u0130nsan\u0131n saadeti, mutlulu\u011fu ve kurtulu\u015fu; d\u00fcnyaya geli\u015findeki saf, temiz ve bozulmam\u0131\u015f halinin (f\u0131trat) korunmas\u0131 ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu da ancak insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ortam\u0131n, \u015fartlar\u0131n bu safl\u0131\u011f\u0131 bozmayacak tarzda insan\u0131n i\u00e7inde kimlik ve ki\u015filik kazand\u0131\u011f\u0131 tabi\u00ee, din\u00ee, k\u00fclt\u00fcrel, tarih\u00ee ve sosyal \u00e7evre ile uyumlu bir \u015fekilde f\u0131trat yasalar\u0131na g\u00f6re d\u00fczenlenmesi ile sa\u011flanabilir.<\/p>\n\n\n\n

Herhangi bir \u015feyin mahiyeti ile onun toplum taraf\u0131ndan me\u015fru kabul edilmesi ya da edilmemesi aras\u0131nda, her zaman do\u011frusal bir ili\u015fki olmad\u0131\u011f\u0131 tarih boyu vuku bulan uygulamalardan bilinmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bir \u015feyin do\u011fru ya da yanl\u0131\u015f olmas\u0131, hak olup \u2013 olmamas\u0131, onun mahiyetinden dolay\u0131d\u0131r. Bir \u015feyi, \u00e7o\u011funlu\u011fun do\u011fru, ya da yanl\u0131\u015f olarak kabul etmesi, genel olarak, onun do\u011fru, ya da yanl\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc de\u011fildir; olmamal\u0131d\u0131r da. Bu nedenle halk\u0131n yanl\u0131\u015f karar vermemesi i\u00e7in hak konusunda \u00e7ok iyi bir \u015fekilde \u015fuurland\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Y\u00f6netimin me\u015fruiyetinde halk\u0131n r\u0131zas\u0131n\u0131n var olmas\u0131, \u201ch\u00e2kimiyetin kay\u0131ts\u0131z – \u015farts\u0131z halk\u0131n olmas\u0131\u201d anlam\u0131na da gelmemelidir. \u00d6yleyse H\u00e2kimiyet, kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z halk\u0131n de\u011fil Hakk\u2019\u0131n olmal\u0131d\u0131r. Anayasa, halk\u0131n egemenli\u011fini de\u011fil, Hakk\u2019\u0131n egemenli\u011fini esas almal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Egemenli\u011fin kayna\u011f\u0131 Hakk\u2019a ait olmakla birlikte, egemenli\u011fin sahibi halkt\u0131r. Halk, egemenli\u011fi kullan\u0131rken, Hakk\u2019a uygunluk \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc; hem zulmetmemesi hem de zulme u\u011framamas\u0131 i\u00e7in, referans almak zorundad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Halk, sahip oldu\u011fu bu egemenli\u011fi bizzat kendisi kullanabilece\u011fi gibi, de\u011fi\u015fik temsil\u00ee kurumlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla da kullanabilmelidir. Yeni Anayasada egemenlikten kaynaklanan yetkileri kullanacak organlar, sayma yolu ile belirtilmeli ve bu organlar\u0131n adlar\u0131 yasama, y\u00fcr\u00fctme ve yarg\u0131 bi\u00e7iminde a\u00e7\u0131k\u00e7a zikredilmelidir. Ba\u015fkaca \u201cyetkili kurumlara\u201d at\u0131fta bulunulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yeni Anayasada ilke olarak bu yetkilerin temsili kurumlar arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kullan\u0131lmas\u0131 durumunda bile referandum, halk giri\u015fimi ve halk vetosu gibi halk\u0131n, karar alma s\u00fcrecine do\u011frudan kat\u0131lmas\u0131na imk\u00e2n sa\u011flayacak yollara da belli \u00f6l\u00e7\u00fcde yer verilmelidir. Bu bi\u00e7imdeki yollar\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclmesi ile, halk\u0131n kat\u0131l\u0131m noktas\u0131ndaki g\u00fcc\u00fc peki\u015ftirilecektir. Bu sayede, halka ra\u011fmen karar al\u0131nmas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilebilecek, ya da arzulad\u0131\u011f\u0131 kararlar\u0131 alma noktas\u0131nda ilk giri\u015fimi halk ba\u015flatabilecek veya temsilcilerin halka ra\u011fmen alabilece\u011fi muhtemel kararlar\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lmas\u0131 sa\u011flanacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu noktada yasama organ\u0131n\u0131n i\u015flemleri yan\u0131nda, Anayasa Mahkemesi, Dan\u0131\u015ftay, Y\u00fcksek Se\u00e7im Kurulu gibi kurumlar\u0131n vermi\u015f oldu\u011fu niha\u00ee kararlar\u0131n da referandum yoluyla de\u011fi\u015ftirilmesi imk\u00e2n\u0131 sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

3<\/strong>.4. Toplumsal Mutabakat \u0130\u00e7in \u00c7ok Hukuklu Bir Yakla\u015f\u0131m\u0131n Benimsenmesi<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Hukuk devleti ile ilgili \u00f6nemli bir husus, yeni Anayasada \u00e7ok hukuklu bir modelin benimsenmesidir. \u00c7ok hukuklu bir d\u00fczen sayesinde, farkl\u0131 inanca mensup insanlar\u0131n kendi aralar\u0131nda aile ve miras hukuku gibi \u00f6zel hukuktan kaynaklanan uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde kendi hukuk kurallar\u0131n\u0131 uygulayabilecek, \u00f6te yandan bu farkl\u0131l\u0131klar\u0131yla birlikte di\u011fer kesimlerle ayn\u0131 devlet \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda bulunmas\u0131 sa\u011flanabilecektir.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ok hukuklu model dolay\u0131s\u0131yla, herkes Yeni Anayasal Sistemde kendisini daha rahat bi\u00e7imde g\u00f6recek ve bu Anayasay\u0131 daha fazla benimseyecektir. Ancak b\u00f6yle bir hukuk\u00ee d\u00fczenin tesisi sayesinde, Anayasan\u0131n ger\u00e7ek anlamda bir toplumsal mutabakat metni olmas\u0131 sa\u011flanabilir.<\/p>\n\n\n\n

\u00c7ok hukuklu bir yap\u0131n\u0131n tesisi, ayn\u0131 zamanda din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn de bir gere\u011fidir. \u00c7ok hukukluluk, ba\u015fkalar\u0131n\u0131n haklar\u0131n\u0131 da tehdit etmeyen bir modeldir. Bu konu ayn\u0131 zamanda devletin varl\u0131k ve me\u015fruiyetinin temelini te\u015fkil etmektedir.<\/p>\n\n\n\n

3<\/strong>.<\/strong>5<\/strong>. \u00c7ok Hukuklu, Din ve Vicdan \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Merkezli Bir Anayasa<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Yeni Anayasada, din ve vicdan, inan\u00e7, ibadet ve \u00f6rg\u00fctlenme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc; e\u011fitim, m\u00e2l\u00ee ve hukuk\u00ee haklar\u0131 kapsayacak \u015fekilde ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Bunun bir gere\u011fi olarak, din\u00ee \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler, \u00e7o\u011fulculuk esas\u0131na g\u00f6re d\u00fczenlenmelidir. Bu noktada, farkl\u0131 dine mensup ki\u015filerin din\u00ee inan\u00e7lar\u0131n\u0131n bir gere\u011fi olarak, \u00e7ok hukuklulu\u011fun benimsenmesi \u00f6nem arz etmektedir. \u00c7ok hukuklulu\u011fun bir gere\u011fi olarak da de\u011fi\u015fik kesimler, \u00f6zel hukuk alan\u0131nda kendi hukuklar\u0131na t\u00e2bi olaca\u011f\u0131ndan, bu sayede Anayasan\u0131n, bir toplumsal mutabakat metni olarak, insanlar\u0131n bir arada ya\u015famas\u0131n\u0131 sa\u011flamas\u0131 da daha iyi ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olacakt\u0131r. \u00d6te yandan, \u00e7ok hukukluluk sayesinde, din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc de daha geni\u015f bir kapsamda g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ba\u011flam\u0131nda mezhep, tarikat, cemaat veya daha farkl\u0131 bi\u00e7imde adland\u0131r\u0131lan olu\u015fumlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 kabul edilmeli, din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ile ilgili madde, bunlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alan ve dolay\u0131s\u0131yla bunu bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck olarak g\u00f6ren yakla\u015f\u0131mla yeniden d\u00fczenlenmelidir.<\/p>\n\n\n\n

Ba\u015fkalar\u0131n\u0131n haklar\u0131n\u0131 ihl\u00e2l etmedi\u011fi ve f\u0131trat\u0131 bozmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece, din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kullan\u0131m\u0131na ili\u015fkin bir s\u0131n\u0131rlama veya yasaklama getirilmemelidir. <\/p>\n\n\n\n

3<\/strong>.<\/strong>6<\/strong>. Laiklik \u0130lkesinin Yer Almad\u0131\u011f\u0131 Bir Anayasa<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Felsef\u00ee olarak laiklik- sek\u00fclerlik, hayat\u0131n tanzim edilmesinde, ne Allah\u2019tan ve Peygamber\u2019lerden gelen bilgiyi; ne de Ahiret\u2019in varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almaktad\u0131r. Laiklik felsefesinde, her t\u00fcrl\u00fc din\u00ee bilgi, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve tecr\u00fcbe d\u0131\u015flanarak, hayat, sadece ve sadece insan akl\u0131n\u0131n \u00fcretti\u011fi bilgilere dayand\u0131r\u0131larak d\u00fczenlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fcnme tarz\u0131ndan, hukukun d\u00fczenlenmesine kadar her \u015fey buna dahildir. Bu yakla\u015f\u0131mla, bir M\u00fcsl\u00fcman\u2019\u0131n din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn sa\u011flanmas\u0131, g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Aradaki tezat, din\u00een yeniden tan\u0131mlanmas\u0131 ve bask\u0131 alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 ile \u00e7\u00f6z\u00fclmek istenmi\u015ftir. B\u00f6ylece din, il\u00e2hi olmaktan, vahye dayanmaktan kopar\u0131larak sadece ibadete indirgenmek istenmi\u015ftir. Bu tahrifle birlikte ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan din, \u0130sl\u00e2m din\u00ee de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n

Laiklik, tek tiple\u015ftirici felsef\u00ee bir yakla\u015f\u0131md\u0131r. Bu yakla\u015f\u0131m, toplumsal mutabakat\u0131n \u00f6n\u00fcnde en cidd\u00ee engellerden biridir.  O nedenle Yeni Anayasada laiklik ilkesinin ne Cumhuriyet\u2019in nitelikleri aras\u0131nda ne de bir ba\u015fka yerde bulunmas\u0131na gerek yoktur.<\/p>\n\n\n\n

3<\/strong>.<\/strong>7<\/strong>. \u00c7ok Hukuklu Sisteme Uygun Bir E\u011fitim \u00d6\u011fretim Sistemi ve E\u011fitim-\u00d6\u011fretimin Dili<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

E\u011fitim- \u00d6\u011fretim hakk\u0131 ile ilgili standart, tek tiple\u015ftirici bi\u00e7imde de\u011fil, f\u0131trat ekseninde insan\u0131n kendisini geli\u015ftirmesi amac\u0131, yenilikleri \u00f6\u011frenme, ara\u015ft\u0131rma ve analitik sentez yapma boyutlar\u0131 g\u00f6zetilerek olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yeni Anayasada e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim konusunda ayr\u0131ca alternatif e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim y\u00f6ntemlerine ve ara\u00e7lar\u0131na da imk\u00e2n sa\u011flayan bir d\u00fczenleme bi\u00e7imi egemen olmal\u0131d\u0131r. Bu nedenle, Tevhid-i Tedrisat Kanunu kald\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

Yeni Anayasa, ayn\u0131 zamanda T\u00fcrkiye\u2019deki kimlik meselesine \u00e7o\u011fulculuk ekseninde \u00e7\u00f6z\u00fcm sunmal\u0131d\u0131r. Bu ama\u00e7la e\u011fitim- \u00f6\u011fretim hakk\u0131, \u00e7o\u011fulculu\u011fu esas alarak yeniden d\u00fczenlemelidir.<\/p>\n\n\n\n

Din e\u011fitimi ve \u00f6\u011fretimi hizmetini, ki\u015finin kendi iste\u011fine ve \u00e7ocuklar\u0131n kanun\u00ee temsilcilerinin iste\u011fine ba\u011fl\u0131 olmak \u015fart\u0131yla hem devletin hem de din\u00ee topluluklar\u0131n, cemaatlerin sunmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmal\u0131d\u0131r. Din e\u011fitim ve \u00f6\u011fretiminin muhtevas\u0131, \u00e7ok hukuklu sistemin ruhuna uygun olarak, farkl\u0131 din mensuplar\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fczenlenmelidir. E\u011fitimin zorunlu olup olmamas\u0131ndan daha \u00f6nemli olan, e\u011fitim sisteminin, milletin din\u00ee e\u011fitim ve \u00f6\u011fretimi ihtiyac\u0131n\u0131 nas\u0131l kar\u015f\u0131layabilece\u011fidir. Devlet, din\u00ee e\u011fitim-\u00f6\u011fretimin gerektirdi\u011fi farkl\u0131 ihtiya\u00e7lar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcne alarak, \u00fcniversite \u00f6ncesi e\u011fitim ve \u00f6\u011fretimi yap\u0131land\u0131rmak zorundad\u0131r. Devlet, toplumun arzu ve isteklerine uygun e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim ortam ve i\u00e7eri\u011fini sa\u011flamal\u0131, e\u011fitim ve \u00f6\u011fretimin standartlar\u0131n\u0131 belirlemelidir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de Resm\u00ee dil ve e\u011fitim- \u00f6\u011fretim dili, T\u00fcrk\u00e7e olmal\u0131d\u0131r. Resm\u00ee dil ve e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim dili T\u00fcrk\u00e7e olarak \u00f6ng\u00f6r\u00fclmekle birlikte, ana dili T\u00fcrk\u00e7e olmayan vatanda\u015flara da kendi anadillerini \u00f6\u011frenme hakk\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Anadili \u00f6\u011frenme hakk\u0131 yan\u0131nda, kapsam\u0131 kanunla belirlenmek \u015fart\u0131yla anadil de e\u011fitim-\u00f6\u011fretim hakk\u0131 da Anayasal g\u00fcvenceye kavu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Din\u00ee inanc\u0131n\u0131n temel referans\u0131 olan kutsal kitab\u0131, okuyabilmesi ve \u00f6\u011frenebilmesi, herkesin do\u011fal hakk\u0131d\u0131r. Bunun i\u00e7in, Devlet, her kutsal metne ili\u015fkin dilin \u00f6\u011frenilmesine; ayr\u0131ca anadil olarak T\u00fcrk\u00e7enin yan\u0131nda farkl\u0131 dillerin sosyal, ekonomik ve ticari hayatta kullan\u0131lmas\u0131na imk\u00e2n sa\u011flanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Hi\u00e7bir dile s\u0131n\u0131rlama, d\u0131\u015flama ve engelleme yap\u0131lmamal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece, anadillerin \u00f6n\u00fcndeki engellerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 sayesinde hem toplumsal mutabakat sa\u011flanacak hem de vatanda\u015flar\u0131n devlete g\u00fcvenleri daha iyi tesis edilebilecektir.<\/p>\n\n\n\n

Yeni Anayasada anadil e\u011fitimi ve anadil de e\u011fitim konular\u0131 ele al\u0131n\u0131rken, konuya; az\u0131nl\u0131kta kalan kesimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan, ya da ba\u015fka bir ifade ile, \u201caz\u0131nl\u0131k haklar\u0131\u201d a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil, e\u015fitlik ilkesi ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131k yasa\u011f\u0131 ekseninde yakla\u015fmak daha do\u011frudur. T\u00fcrkiye\u2019de ya\u015fayan t\u00fcm vatanda\u015flar, aralar\u0131nda sosyolojik olarak az\u0131nl\u0131kta kalanlar varsa da sonu\u00e7ta onurlu bireyler olarak devlet iktidar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda e\u015fit konumda olmal\u0131d\u0131rlar. Yeni Anayasada bu yakla\u015f\u0131mla konu ele al\u0131nmal\u0131 ve art\u0131k \u201caz\u0131nl\u0131k stat\u00fcs\u00fc\u201d bi\u00e7imindeki ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 kavramlar kullan\u0131lmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

3<\/strong>.<\/strong>8<\/strong>. Anayasay\u0131 Kabul Esas\u0131na Dayanan, Etnik, Din\u00ee ve Mezheb\u00ee K\u00f6kene Dayanmayan Bir Vatanda\u015fl\u0131k<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Yeni Anayasada vatanda\u015fl\u0131k konusunda hi\u00e7bir etnik, din\u00ee ve mezheb\u00ee k\u00f6kene vurgu yap\u0131lmamas\u0131 \u00f6nem arz etmektedir. Bu bak\u0131mdan Yeni Anayasa, toplum i\u00e7indeki farkl\u0131 etnik k\u00f6kene, dine ve mezhebe mensup t\u00fcm insanlar\u0131n kendisini rahatl\u0131kla i\u00e7inde bulaca\u011f\u0131 ve kendisini temsil etti\u011fine inand\u0131\u011f\u0131 bir metin olmak durumundad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu yap\u0131l\u0131rken, ilgili maddede \u00f6ncelikle, vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n, toplumsal mutabakat\u0131 ve fert ile devlet aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131 ifade eden bir kavram oldu\u011fu belirtilmeli ve ard\u0131ndan, herkesin e\u015fit haklara sahip onurlu fertler olarak, vatanda\u015fl\u0131ktan kaynaklanan haklar\u0131 ve \u00f6devleri oldu\u011fu ifade edilmelidir. B\u00f6ylece, etnik k\u00f6kene yap\u0131lan vurgu nedeniyle g\u00fcndeme gelebilecek ele\u015ftiriler de giderilebilir.<\/p>\n\n\n\n

3<\/strong>.<\/strong>9<\/strong>. Geni\u015f \u0130fade \u00d6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc Bir Anayasa<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

\u0130nsan haklar\u0131n\u0131n g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bir Anayasal d\u00fczende ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca, s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmadan kullan\u0131labilmelidir. Yeni Anayasada ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc d\u00fczenlenirken, m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca, bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn daha g\u00fcvenceli bi\u00e7imde kullan\u0131m\u0131na imk\u00e2n sa\u011flayacak h\u00fck\u00fcmlere yer verilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130deal bir ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc rejiminin tesisi amac\u0131yla, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131s\u0131ndan bilgilere ve kaynaklara ula\u015fma, ki\u015fisel kanaatin olu\u015fmas\u0131 ve ifadenin bireysel toplu, \u00f6rg\u00fctl\u00fc veya \u00f6rg\u00fcts\u00fcz bi\u00e7imdeki de\u011fi\u015fik a\u00e7\u0131\u011fa vurma y\u00f6ntemleri i\u00e7in g\u00fcvenceli bir hukuk\u00ee d\u00fczen olu\u015fturulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6te yandan, ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn de\u011fi\u015fik boyutlar\u0131 olarak bas\u0131n, bilim ve sanat, dernek kurma, toplant\u0131 ve g\u00f6steri y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc yapma, siyas\u00ee parti kurma ve benzeri haklar Anayasada d\u00fczenlenirken, yine m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca bu haklar\u0131n g\u00fcvenceleri \u00f6n planda tutulmal\u0131, k\u0131s\u0131tlay\u0131c\u0131 h\u00fck\u00fcmlere yer verilmemeli, bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin kullan\u0131m\u0131na ili\u015fkin ayr\u0131nt\u0131l\u0131 d\u00fczenlemeler ise kanun koyucuya b\u0131rak\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

\u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ile ilgili problemler, devletin \u00f6nemli bir g\u00f6revi olan \u201cakl\u0131n korunmas\u0131\u201d ile ilgilidir. \u201cAkl\u0131n korunmas\u0131n\u0131n\u201d bir gere\u011fi olarak akl\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olan ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u00f6n\u00fcndeki engellerin ve yine ifade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc noktas\u0131nda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan \u201cdil yasaklar\u0131n\u0131n\u201d kald\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekir.<\/p>\n\n\n\n

Medya h\u00fcrriyeti, f\u0131trat\u0131n korunmas\u0131, k\u00fclt\u00fcr ve medeniyetimizin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ahl\u00e2k\u0131n, ailenin ve gen\u00e7li\u011fin korunmas\u0131, \u00e7o\u011fulculu\u011fun sa\u011flanmas\u0131 ve medyada tekelle\u015fmenin \u00f6nlenmesi amac\u0131yla yeniden d\u00fczenlenmelidir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn belli bir s\u0131n\u0131r\u0131 olmal\u0131d\u0131r. Bas\u0131n yay\u0131n organlar\u0131nca uyu\u015fturucu, alkol, t\u00fct\u00fcn mamulleri ve benzeri zararl\u0131 maddelerin kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 ve kumar, fuhu\u015f, zina ve cinsel sap\u0131kl\u0131k gibi davran\u0131\u015f ve ya\u015fant\u0131lar\u0131 \u00f6zendiren veya te\u015fvik eden yay\u0131nlar, reklamlar, programlar ve filmler yap\u0131lamayaca\u011f\u0131, sava\u015f k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 yap\u0131lamayaca\u011f\u0131 h\u00fck\u00fcm alt\u0131na al\u0131nmal\u0131 ve bu t\u00fcr yay\u0131nlar\u0131n engellenmesinin, bas\u0131n h\u00fcrriyetinin k\u0131s\u0131tlanmas\u0131 anlam\u0131na gelmeyece\u011fi belirtilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

3<\/strong>.1<\/strong>0<\/strong>. Ya Tam Bir Ba\u015fkanl\u0131k Sistemi Ya Da G\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f Parlamenter H\u00fck\u00fcmet Sistemi \u0130n\u015fa Edilmelidir.<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019de mevcut olan ve ba\u015fkanl\u0131k sistemi olarak nitelenen ger\u00e7ekte bir ba\u015fkanl\u0131k sistemi de\u011fildir. Mevcut sistemin denetimi yoktur. Bakanlar kurulu ve meclis i\u015flevsizdir. Bakanlar kurulu ve Meclisi etkin hale getirecek Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n yetkilerini buna g\u00f6re d\u00fczenleyecek ve cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131 denetleyebilecek bir sisteme ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Bu co\u011frafyada ferdi kararlar \u00fczerine kurulacak bir y\u00f6netim, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck s\u0131k\u0131nt\u0131lara neden olabilir.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019deki siyas\u00ee parti yap\u0131s\u0131 ve partiler aras\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015f ayr\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131n derinli\u011fi, siyas\u00ee k\u00fclt\u00fcr farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi fakt\u00f6rlerin de g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutularak ge\u00e7mi\u015f tecr\u00fcbelerden yararlanarak T\u00fcrkiye\u2019de yeni bir y\u00f6netim sistemi geli\u015ftirilip uygulanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Cumhurba\u015fkan\u0131 bug\u00fcn oldu\u011fu gibi do\u011frudan halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilmelidir. Ancak se\u00e7ildikten sonra partisi ile irtibat\u0131 kesilmeli, partinin genel ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 gibi g\u00f6revleri son bulmal\u0131d\u0131r. Se\u00e7ildikten sonra Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 daha fazla \u00f6nem arz edece\u011finden t\u00fcm tutum ve davran\u0131\u015flar\u0131 partiler \u00fcst\u00fc olmal\u0131 ve verdi\u011fi kararlardan dolay\u0131 sorumlu olmal\u0131d\u0131r. Bir ki\u015fi iki d\u00f6nemlik (4 +4) Cumhurba\u015fkan\u0131 olabilmelidir. <\/p>\n\n\n\n

E\u011fer g\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f parlamenter sistem benimsenirse Cumhurba\u015fkan\u0131 hakem ve koordinat\u00f6r Bir Cumhurba\u015fkan\u0131 olmal\u0131, devlet ba\u015fkan\u0131 s\u0131fat\u0131yla devleti temsil etme ve hakem rol\u00fcnde olman\u0131n gere\u011fi olan yetkilerle donat\u0131lmal\u0131, ancak y\u00fcr\u00fctme ile ilgili icra\u00ee nitelikteki kararlar\u0131n al\u0131nmas\u0131nda yetki tamamen h\u00fck\u00fcmete tan\u0131nmal\u0131d\u0131r. B\u00f6ylece sistemin i\u015fleyi\u015finde, y\u00fcr\u00fctmede iki yetkili akt\u00f6r\u00fcn bulunmas\u0131n\u0131n do\u011furaca\u011f\u0131 krizler ve t\u0131kanmalar daha rahat \u00f6nlenebilir.<\/p>\n\n\n\n

Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n kararnameler \u00fczerinde g\u00fc\u00e7l\u00fc yetkileri olmamal\u0131d\u0131r. Sadece hukuka ayk\u0131r\u0131l\u0131k iddias\u0131 durumunda, kararnameleri iade edebilmelidir. \u00d6te yandan Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n, kararnameleri belli bir s\u00fcre i\u00e7erisinde ya imzalamas\u0131 ya da iade etmesi gerekti\u011fine ili\u015fkin h\u00fckm\u00fcn getirilmesi sayesinde, Bakanlar Kurulunun y\u00fcr\u00fctmedeki inisiyatifi elinde tutmas\u0131 daha iyi sa\u011flanm\u0131\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n, kendisine sunulan kabineyi iade etme, onaylamama veya de\u011fi\u015ftirme bi\u00e7iminde bir yetkisi, \u00e7ok ciddi gerek\u00e7eli hukuki endi\u015felere dayal\u0131 olarak olmal\u0131d\u0131r. Anayasa Mahkemesinin olu\u015fumunda \u00fcye \u00e7o\u011funlu\u011funu atama yetkisine son verilmelidir. H\u00fck\u00fcmet devre d\u0131\u015f\u0131 b\u0131rak\u0131larak, Rekt\u00f6rlerin, Cumhurba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan do\u011frudan atanmas\u0131 uygun de\u011fildir. Mill\u00ee G\u00fcvenlik Kurulu, Cumhurba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda toplanmamal\u0131 ve Mill\u00ee G\u00fcvenlik Kurulu, Ba\u015fbakana ba\u011fl\u0131 bir kurul olarak \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Ancak Cumhurba\u015fkan\u0131 toplant\u0131ya kat\u0131lmak istedi\u011fi zaman, Mill\u00ee G\u00fcvenlik Kurulu Ba\u015fkan\u0131 Cumhurba\u015fkan\u0131 olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

3<\/strong>.11. Milletvekili ve Cumhurba\u015fkan\u0131 Yeminleri de\u011fi\u015ftirilmelidir.<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Yukar\u0131daki ilkeleri g\u00f6z\u00f6n\u00fcne alarak Milletvekili ve Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yeminlerinin yeniden d\u00fczenlenmesi \u015farttt\u0131r. Bu yeminler, a\u015fa\u011f\u0131daki gibi yeniden d\u00fczenlenebilir:<\/p>\n\n\n\n

Milletvekili Yemini: \u201cMilletin huzur ve bar\u0131\u015f\u0131n\u0131, Vatan\u0131n ve Milletin b\u00f6l\u00fcnmez b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc, Hakk\u2019\u0131n ve Mille<\/em>tin kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z egemenli\u011fini koruyaca\u011f\u0131ma ve bunlara ayk\u0131r\u0131 hi\u00e7 bir ama\u00e7 g\u00fctmeyece\u011fime, hak ve adaletten ayr\u0131lmayaca\u011f\u0131ma, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne ve f\u0131trat merkezli temel insan haklar\u0131na sadakatle hizmet edece\u011fime, Anayasaya ba\u011fl\u0131 kalaca\u011f\u0131ma, milletin ve <\/em>tarihin huzurunda, namusum, \u015ferefim ve mukaddesat\u0131m \u00fczerine yemin ederim.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Cumhurba\u015fkan\u0131 Yemini: \u201cCumhurba\u015fkan\u0131 olarak; Anayasaya, hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne, Milletin egemenlik esaslar\u0131na riayetten ayr\u0131lm<\/em>ayaca\u011f\u0131ma ve bunlar\u0131 m\u00fcdafaa edece\u011fime; Milletin huzuru ve mutlulu\u011fu i\u00e7in, Millete ve Devlete y\u00f6nelecek her t\u00fcrl\u00fc tehlikeyi \u00f6nlemek i\u00e7in t\u00fcm g\u00fcc\u00fcmle \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131ma; T\u00fcrkiye\u2019nin \u015fan\u0131n\u0131, \u015ferefini koruyup y\u00fckseltmek, \u00fcst\u00fcme ald\u0131\u011f\u0131m g\u00f6revin vecibelerini yerine g<\/em>etirmek i\u00e7in olanca varl\u0131\u011f\u0131mla \u00e7al\u0131\u015fmaktan asla ayr\u0131lmayaca\u011f\u0131ma ve devletin t\u00fcm birimleri aras\u0131ndaki koordinasyonu Hak, adalet ve hakkaniyet \u00e7er\u00e7evesinde yerine getirece\u011fime, Millet ve tarih huzurunda, namusum, \u015ferefim ve mukaddesat\u0131m \u00fczerine yemin ederim.<\/em>\u201d<\/p>\n\n\n\n

4<\/strong>. <\/strong>Sonu\u00e7: <\/strong>Var Olan Sosyolojik Fay Hatlar\u0131n\u0131 Yok Edecek Bir Anayasa<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Yeni bir anayasa ile ilgili ele al\u0131n\u0131p de\u011ferlendirilmesi gereken pek \u00e7ok konu mevcuttur. Yer k\u0131s\u0131tlamas\u0131ndan dolay\u0131 bunlara yer vermek imk\u00e2n\u0131 yoktur.<\/p>\n\n\n\n

Yeni bir anayasa yukar\u0131daki ana \u00f6zellikleri garanti etmelidir. Toplumun de\u011fi\u015fik kesimlerine bu g\u00fcvence verilmeli, buna inand\u0131r\u0131lmal\u0131 ve de gere\u011fi yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Aksi taktirde var olan sosyolojik fay hatlar\u0131n\u0131 harekete ge\u00e7irme konusunda di\u015f g\u00fc\u00e7lere, \u015fer ittifak\u0131na f\u0131rsat verilmi\u015f olabilir. T\u00fcrkiye\u2019nin tarihi bu konuda \u00e7ok zengindir. \u00d6zellikle \u015eer ittifak\u0131n\u0131n \u015fu an Iran ve L\u00fcbnan\u2019a uygulad\u0131\u011f\u0131 strateji mutlaka g\u00f6z\u00f6n\u00fcne al\u0131narak hareket edilmelidir. Yeni sosyolojik fay hatlar\u0131 olu\u015fturmak veya var olanlar\u0131n harekete ge\u00e7mesine vesile olmak bug\u00fcn i\u00e7in \u00e7ok tehlikeli bir s\u00fcrecin ba\u015flamas\u0131na sebebiyet verebilir. Yeni bir anayasa yapma ile ilgili bu olgu \u00e7ok geni\u015f bir \u015fekilde ilgili mercilerde konu\u015fulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n

  1. SEKAM Anayasa Raporu, \u0130stanbul, 2015 \u21a9\ufe0e<\/a><\/li><\/ol>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Prof. Dr. Burhanettin CAN \/ SEKAM Y\u00f6netim Kurulu Ba\u015fkan\u0131 1.Giri\u015f \u0130nsan, K\u00e2inat\u0131n merkezinde yer alan, k\u00e2inattaki t\u00fcm imk\u00e2n ve nimetlerin emrine verildi\u011fi hem bireysel hem de toplumsal bir varl\u0131kt\u0131r. \u0130nsan kendisi, ailesi, akrabas\u0131, kom\u015fusu, mahallesi, halk\u0131, do\u011fa ve Yarat\u0131c\u0131s\u0131 ile kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fki i\u00e7erisindedir. Farkl\u0131 de\u011fer sistemi, d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc, felsefe, din, dil ve etnisite insanlar\u0131n bir arada […]<\/p>\n","protected":false},"author":36,"featured_media":189,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"[{\"content\":\"SEKAM Anayasa Raporu, \u0130stanbul, 2015\",\"id\":\"8762b10f-8dd3-4b11-80bc-6e2a43d5de7e\"}]"},"categories":[2],"tags":[43,42,41],"issue":[3],"class_list":["post-164","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-202604_1","tag-burhanettin-can","tag-sekam","tag-sosyal-ekonomik-ve-kulturel-arastirmalar-merkezi","issue-nisan-2026"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/164","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/36"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=164"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/164\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":260,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/164\/revisions\/260"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/189"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=164"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=164"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=164"},{"taxonomy":"issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fissue&post=164"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}