{"id":162,"date":"2026-04-01T06:00:01","date_gmt":"2026-04-01T03:00:01","guid":{"rendered":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/?p=162"},"modified":"2026-04-01T11:04:59","modified_gmt":"2026-04-01T08:04:59","slug":"insan-haklari-ve-mazlumlar-icin-dayanisma-dernegi-mazlumder-yeni-ve-sivil-bir-anayasa-insasinda-mazlumder-perspektifi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/?p=162","title":{"rendered":"Yeni ve Sivil Bir Anayasa \u0130n\u015fas\u0131nda MAZLUMDER Perspektifi"},"content":{"rendered":"\n

Av. Semih Biten<\/strong> \/ MAZLUMDER Genel Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131<\/p>\n\n\n\n

Giri<\/strong>\u015f<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Modern devlet yap\u0131lanmas\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturan anayasa, yaln\u0131zca devletin temel \u00f6rg\u00fctlenmesini kuran ve organlar\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015fini d\u00fczenleyen teknik bir metin de\u011fildir; ayn\u0131 zamanda siyasi iktidara me\u015fruiyet kazand\u0131ran ve toplumsal s\u00f6zle\u015fmeyi somutla\u015ft\u0131ran en \u00fcst hukuk normu olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Akademik literat\u00fcrde anayasalar\u0131n tarihsel k\u00f6kenleri, Medine Vesikas\u0131 ve Magna Carta\u2019ya kadar g\u00f6t\u00fcr\u00fclmektedir. Medine Vesikas\u0131, farkl\u0131 inan\u00e7 ve k\u00fclt\u00fcr topluluklar\u0131n\u0131n birlikte ya\u015famas\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen ve toplumsal s\u00f6zle\u015fme niteli\u011fi ta\u015f\u0131yan bir metin olarak kabul edilmekte; Magna Carta ise kral\u0131n yetkilerini s\u0131n\u0131rland\u0131rarak iktidar\u0131n hukukla ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ilkesini g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lan tarihsel bir belge olarak de\u011ferlendirilmektedir.<\/p>\n\n\n\n

On sekizinci y\u00fczy\u0131lda ortaya \u00e7\u0131kan anayasac\u0131l\u0131k hareketleriyle birlikte anayasa d\u00fc\u015f\u00fcncesi modern formuna kavu\u015fmu\u015f; 1787 tarihli Amerikan Anayasas\u0131 ve 1791 tarihli Frans\u0131z Anayasas\u0131 gibi yaz\u0131l\u0131 metinler, farkl\u0131 tarihsel ve siyasal ba\u011flamlarda \u015fekillenerek \u00e7a\u011fda\u015f anayasal d\u00fczenlerin temelini olu\u015fturmu\u015ftur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde anayasac\u0131l\u0131k anlay\u0131\u015f\u0131 yaln\u0131zca iktidar\u0131 s\u0131n\u0131rlayan \u201cnegatif\u201d bir i\u015fleve indirgenmemektedir. Bunun \u00f6tesinde anayasa; devletin i\u015fleyi\u015fini, devlet organlar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkileri ve devlet\u2013toplum etkile\u015fimini d\u00fczenleyen, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri g\u00fcvence alt\u0131na alman\u0131n yan\u0131nda sosyal adaleti ger\u00e7ekle\u015ftirmeyi ama\u00e7layan ve devlete pozitif y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler y\u00fckleyen bir normatif \u00e7er\u00e7eve sunmaktad\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle anayasa, bir yandan toplumsal uzla\u015f\u0131y\u0131 ve ortak de\u011ferleri yans\u0131tan bir toplumsal ahit niteli\u011fi ta\u015f\u0131rken, di\u011fer yandan topluma y\u00f6n veren ve devleti belirli ama\u00e7lar do\u011frultusunda harekete ge\u00e7iren bir belge olma \u00f6zelli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

D\u00fcnyadaki geli\u015fim \u00e7izgisi i\u00e7erisinde T\u00fcrkiye\u2019deki anayasac\u0131l\u0131k hareketleri de kendine \u00f6zg\u00fc bir tarihsel seyir izlemi\u015ftir. Osmanl\u0131 Devleti\u2019nde devlet iktidar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131na ili\u015fkin ilk \u00f6nemli belge, II. Mahmud ile ayanlar aras\u0131nda 1808 y\u0131l\u0131nda imzalanan ve padi\u015fah\u0131n yetkilerini k\u0131s\u0131tlamas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan Magna Carta ile benzerlikler ta\u015f\u0131yan Sened-i \u0130ttifak\u2019t\u0131r. Bunu takiben, 1839 tarihli Tanzimat Ferman\u0131 ile tebaan\u0131n can, mal ve namus g\u00fcvenli\u011fi teminat alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f, 1876 tarihli Kanun-u Esasi ile birlikte me\u015fruti monar\u015fiye ge\u00e7ilmi\u015f ve anayasal y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n temelleri at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Cumhuriyet d\u00f6nemi anayasac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ise milli egemenlik ilkesine dayanan 1921 Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esasiye Kanunu ile ba\u015flam\u0131\u015f, devletin rejimini ve kurumsal yap\u0131s\u0131n\u0131 belirginle\u015ftiren 1924 Anayasas\u0131 ile devam etmi\u015ftir. T\u00fcrkiye\u2019nin modern anayasa tarihindeki en keskin k\u0131r\u0131lmalar ise askeri m\u00fcdahaleler sonras\u0131nda haz\u0131rlanan 1961 ve 1982 Anayasalar\u0131 ile ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye’de Sivil Anayasa \u0130htiyac\u0131n\u0131n Arka Plan\u0131 ve G\u00fcncel Gereklili\u011fi<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019nin anayasa tarihi, devlet iktidar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00e7abalar\u0131yla ba\u015flam\u0131\u015f olsa da Cumhuriyet d\u00f6nemi anayasalar\u0131 ve \u00f6zellikle y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki 1982 Anayasas\u0131, ola\u011fan\u00fcst\u00fc ko\u015fullar\u0131n ve askeri m\u00fcdahalelerin etkisi alt\u0131nda \u015fekillenmi\u015ftir. 1980 askeri darbesi ve s\u0131k\u0131y\u00f6netim ortam\u0131nda haz\u0131rlanan mevcut Anayasa, toplumsal m\u00fczakere ve \u00f6zg\u00fcr siyasal kat\u0131l\u0131m s\u00fcre\u00e7lerinin \u00fcr\u00fcn\u00fc olmaktan ziyade, d\u00f6nemin g\u00fcvenlik \u00f6ncelikleri ve ideolojik yakla\u015f\u0131mlar\u0131 do\u011frultusunda kurgulanm\u0131\u015f bir metin niteli\u011fi ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede metin, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri geni\u015fletici bir perspektiften \u00e7ok, devlet otoritesini, Kemalist ideolojiyi ve kurumsal yap\u0131y\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alan bir yakla\u015f\u0131m\u0131 yans\u0131tm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu sebeple 1990\u2019l\u0131 y\u0131llardan itibaren T\u00fcrkiye\u2019de yeni ve sivil bir anayasa ihtiyac\u0131 s\u0131k\u00e7a dile getirilmi\u015ftir. Hatta bu ihtiya\u00e7 siyasi partilerin se\u00e7im vaatlerinde ve h\u00fck\u00fcmet programlar\u0131nda s\u0131k\u00e7a kendine yer bulmu\u015ftur. Mevcut metin defalarca de\u011fi\u015ftirilmi\u015fse de kurucu mant\u0131\u011f\u0131, temel paradigmas\u0131 ve ideolojisi aynen korunmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Bu noktada, anayasan\u0131n \u201csivil\u201d olmas\u0131n\u0131n neyi ifade etti\u011finin a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131 gerekmektedir. \u00d6ncelikle ifade etmek gerekir ki bir anayasan\u0131n yaln\u0131zca siviller taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015f olmas\u0131, onu kendili\u011finden \u201csivil\u201d k\u0131lmaz. Sivillik, anayasan\u0131n yap\u0131m s\u00fcrecinin kat\u0131l\u0131mc\u0131 ve \u00e7o\u011fulcu olmas\u0131n\u0131; i\u00e7eri\u011finin ise \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc, vesayet\u00e7i yap\u0131lardan ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve devletin birey kar\u015f\u0131s\u0131ndaki konumunu s\u0131n\u0131rlayan bir anlay\u0131\u015fa dayanmas\u0131n\u0131 gerektirir. Bu ba\u011flamda T\u00fcrkiye\u2019nin ihtiya\u00e7 duydu\u011fu anayasal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, yaln\u0131zca yeni bir metnin kaleme al\u0131nmas\u0131 de\u011fil, toplumun farkl\u0131 kesimlerinin kendisini ait hissedebilece\u011fi, insan haklar\u0131na dayal\u0131, \u015feffaf ve hesap verebilir bir anayasal d\u00fczenin in\u015fas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Dolay\u0131s\u0131yla yeni ve sivil anayasa ihtiyac\u0131, salt teknik bir metin de\u011fi\u015fikli\u011finden ziyade, anayasal d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc\u015f bi\u00e7iminde bir paradigma ve zihniyet de\u011fi\u015fiminin gereklili\u011fini ifade etmektedir. Mevcut sistemin, toplumsal \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve farkl\u0131 kimlikleri yeterince kapsamayan hatta yok sayan y\u00f6nleri dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, arzulanan d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn anayasan\u0131n sadece siviller taraf\u0131ndan yap\u0131lmas\u0131 de\u011fil, sivil bir anlay\u0131\u015fa dayanmas\u0131 oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Y<\/strong>\u00f6<\/strong>ntem ve Kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k: Yeni Anayasan\u0131n Haz\u0131rlanma S\u00fcrecinde Sivil Toplumun ve Farkl\u0131 Kesimlerin Rol\u00fc<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Yeni bir anayasa in\u015fa etmek, yaln\u0131zca normlar\u0131 sistematik bi\u00e7imde s\u0131ralayan teknik bir hukuk faaliyeti de\u011fildir. Esas mesele, toplumun birlikte ya\u015fama iradesini hangi ilkeler \u00fczerine kurmak istedi\u011fini ortaya koymakt\u0131r. Bu anlamda anayasa, devletin organizasyon \u015femas\u0131n\u0131 belirleyen bir metin olman\u0131n \u00f6tesinde, toplumun ortak kaderine ili\u015fkin bir mutabakat beyan\u0131 niteli\u011fi ta\u015f\u0131r. An\u0131lan sebeplerle anayasa yap\u0131m s\u00fcreci, dar bir uzman grubunun masa ba\u015f\u0131nda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 bir taslak faaliyetinden ibaret g\u00f6r\u00fclemez. Farkl\u0131 kimliklerin, taleplerin ve toplumsal hassasiyetlerin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr oldu\u011fu a\u00e7\u0131k ve \u00e7o\u011fulcu bir tart\u0131\u015fma zemini gerektirir. Meclis ve milletvekilleri de bu s\u00fcre\u00e7te kurucu \u00f6zne olarak de\u011fil, milletin iradesini temsil eden organlar olarak hareket etmeli, toplumsal r\u0131zay\u0131 \u00f6nceleyen bir y\u00f6ntem benimsemelidir.<\/p>\n\n\n\n

Kat\u0131l\u0131mc\u0131 bir anayasa yap\u0131m\u0131, bi\u00e7imsel dan\u0131\u015fma mekanizmalar\u0131n\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7melidir. Toplumun geni\u015f kesimlerinin, sivil toplum kurulu\u015flar\u0131n\u0131n ve ge\u00e7mi\u015fte anayasal d\u00fczen i\u00e7inde yeterince temsil edilmedi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen gruplar\u0131n beklentileri ciddiyetle de\u011ferlendirilmelidir. \u0130nan\u00e7 \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ba\u011flam\u0131nda dindar kesimlerin talepleri, farkl\u0131 etnik veya dilsel aidiyetlere sahip vatanda\u015flar\u0131n anadil ve vatanda\u015fl\u0131k tan\u0131m\u0131na ili\u015fkin beklentileri, gayrim\u00fcslim topluluklar\u0131n hak aray\u0131\u015flar\u0131, anayasa yap\u0131m s\u00fcrecinin merkezinde ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Bunun yan\u0131nda anayasa yap\u0131m\u0131, devletin bi\u00e7imi ile kuvvetler aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7 dengesinin yeniden de\u011ferlendirilmesini, ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z bir yarg\u0131 d\u00fczeninin nas\u0131l in\u015fa edilece\u011finin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 ve b\u00fcrokrasi\u2013siyaset ile devlet\u2013toplum ili\u015fkilerinin hangi esaslara dayanaca\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fturulmas\u0131n\u0131 da gerektirir.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7er\u00e7evede, kurucu iktidara ili\u015fkin teorik tart\u0131\u015fmalar\u0131n soyut d\u00fczeyinde kalmak yerine, halk\u0131n iradesini, evrensel hukuk ilkelerini ve insan haklar\u0131n\u0131 esas alan bir y\u00f6ntem izlenmesi, ortaya \u00e7\u0131kacak anayasal metnin toplumsal me\u015fruiyetini belirleyen temel unsur olacakt\u0131r. Sonu\u00e7 olarak anayasa, yaln\u0131zca hukuk tekni\u011fine ili\u015fkin bir metin de\u011fil, ayn\u0131 zamanda siyasal sorumluluk ve me\u015fruiyet meselesidir. Kimin ad\u0131na, kimlerle birlikte ve hangi usulle yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, i\u00e7eri\u011fi kadar belirleyicidir.<\/p>\n\n\n\n

Temel \u0130lkeler: Hukuk Devleti, Kuvvetler Ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve Laiklik Anlay\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Yeni ve sivil bir anayasa perspektifinde devlet, toplum m\u00fchendisli\u011fi yapan bir ayg\u0131t olarak de\u011fil, farkl\u0131 inan\u00e7, kimlik ve de\u011ferler kar\u015f\u0131s\u0131nda e\u015fit mesafede duran ve temel haklar\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alan bir \u201chakem\u201d konumunda tasarlanmal\u0131d\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede, anayasa metninde resmi bir ideolojiye (Kemalizm, Atat\u00fcrk milliyet\u00e7ili\u011fi vb.) do\u011frudan at\u0131f yap\u0131lmas\u0131, devletin hukuki tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Anayasan\u0131n, belirli bir ideolojik y\u00f6nelimi de\u011fil, \u00e7o\u011fulcu bir toplumda birlikte ya\u015faman\u0131n asgari ilkelerini ifade etmesi daha uygun g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Hukuk devleti ilkesi gere\u011fi, devletin niteli\u011fini yaln\u0131zca \u201cinsan haklar\u0131na sayg\u0131l\u0131\u201d \u015feklindeki edilgen form\u00fclasyonun yerine, devletin varl\u0131k amac\u0131n\u0131 haklar\u0131n korunmas\u0131 ve hayata ge\u00e7irilmesinde g\u00f6ren \u201cinsan haklar\u0131na dayal\u0131 devlet\u201d anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n benimsenmesi daha tutarl\u0131 ve ilkeyle \u00f6rt\u00fc\u015fen bir yakla\u015f\u0131m olmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan ise, siyasal iktidar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131n demokratik me\u015fruiyet temelinde \u015fekillenmesi, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131na dayanmas\u0131 esast\u0131r. Bu ba\u011flamda anayasada yasama, y\u00fcr\u00fctme, yarg\u0131 aras\u0131nda i\u015flevsel ve net bir denge ve denetleme mekanizmas\u0131 olu\u015fturulmal\u0131, se\u00e7ilmi\u015f organlar\u0131n yetkilerini s\u0131n\u0131rland\u0131ran ancak ayn\u0131 zamanda atanm\u0131\u015f kurumlar\u0131n demokratik alan \u00fczerinde belirleyici bir vesayet olu\u015fturmas\u0131na da imk\u00e2n tan\u0131mayan bir denge kurmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yasama, y\u00fcr\u00fctme ve yarg\u0131 erkleri aras\u0131ndaki ili\u015fkinin, ne otoriterli\u011fe ne demokratik me\u015fruiyeti zay\u0131flatan a\u015f\u0131r\u0131 yarg\u0131sal m\u00fcdahaleye (yarg\u0131sal aktivizm) yol a\u00e7mayacak a\u00e7\u0131kl\u0131kta d\u00fczenlenmesi gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Yarg\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131, devleti de\u011fil hakk\u0131, hukuku ve adaleti \u00f6nceleyen bir perspektifle g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmal\u0131d\u0131r. Yarg\u0131n\u0131n siyasal iktidar\u0131n uzant\u0131s\u0131 izlenimi veren atama ve terfi sistemi yeniden d\u00fczenlenmeli, yarg\u0131n\u0131n tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Laiklik ilkesi bak\u0131m\u0131ndan da, uygulaman\u0131n d\u00f6nemsel siyasal tercihlere g\u00f6re de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6stermesi ve buna e\u015flik eden kat\u0131 laiklik yorumlar\u0131 farkl\u0131 toplumsal kesimler a\u00e7\u0131s\u0131ndan belirsizlik ve g\u00fcvensizlik yaratmaktad\u0131r. Bu sebeple laikli\u011fin, iktidar de\u011fi\u015fimlerinden ba\u011f\u0131ms\u0131z, t\u00fcm toplumsal kesimlerin inan\u00e7 ve ya\u015fam tarz\u0131 \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerini e\u015fit bi\u00e7imde g\u00fcvence alt\u0131na alan bir anayasal ilke olarak yeniden tan\u0131mlanmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

De\u011fi\u015ftirilemez Maddeler Sorunu ve Gelecek Ku\u015faklar\u0131n \u0130radesi<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Yeni ve sivil bir anayasa paradigmas\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde en \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131lan hususlardan biri, mevcut Anayasa’n\u0131n 4. maddesinde d\u00fczenlenen “de\u011fi\u015ftirilemez ve de\u011fi\u015ftirilmesi teklif dahi edilemez” h\u00fck\u00fcmlerdir. Anayasan\u0131n de\u011fi\u015ftirilemez maddeler i\u00e7ermesi, esasen gelecek ku\u015faklar\u0131n siyasal tercihlerini belirleme ve devletin temel niteliklerini \u00e7a\u011f\u0131n ruhuna g\u00f6re yeniden tan\u0131mlama hakk\u0131na ipotek koymak anlam\u0131na gelmektedir. Anayasalar, ya\u015fayan toplumlar\u0131n dinamik siyasal s\u00f6zle\u015fmeleri olup, de\u011fi\u015fmez ve kutsal metinler olarak kabul edilmemelidir. Bu sebeple “egemenlik” ilkesi gere\u011fi, ge\u00e7mi\u015f bir kurucu iktidar\u0131n -ki T\u00fcrkiye prati\u011finde bu genellikle darbeci iradedir- gelecek nesillerin iradesini mutlak ve s\u00fcresiz bi\u00e7imde ba\u011flama yetkisi hukuken ve ahlaken tart\u0131\u015fmal\u0131d\u0131r. Me\u015fruiyet, halk\u0131n kendi kaderini tayin hakk\u0131na dayan\u0131r ve bu hak dondurulamaz bir nitelik ta\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Tarihsel ba\u011flamda incelendi\u011finde, de\u011fi\u015ftirilemezlik z\u0131rh\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019de anayasa gelene\u011finin asli bir unsuru olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Ne \u0130stiklal Harbi\u2019nin ruhunu yans\u0131tan 1921 Anayasas\u0131\u2019nda ne de 1924 Anayasas\u0131\u2019nda bug\u00fcnk\u00fc kapsamda de\u011fi\u015ftirilemez maddelere yer verilmi\u015ftir. De\u011fi\u015ftirilemez maddeler 1960 ve 1980 askeri darbelerinin \u00fcr\u00fcn\u00fc olan 1961 ve 1982 Anayasalar\u0131 ile hukuk sistemine dahil edilmi\u015ftir. Bu durum darbeci akl\u0131n halka ve se\u00e7ilmi\u015f temsilcilere duydu\u011fu derin g\u00fcvensizli\u011fin bir tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Sivillerin oybirli\u011fiyle dahi de\u011fi\u015ftiremeyece\u011fi, ancak darbecilerin silah zoruyla diledi\u011fince yeniden yazabildi\u011fi bir anayasal sistem, \u201cger\u00e7ek anlamda sivil\u201d bir anayasa mant\u0131\u011f\u0131yla ba\u011fda\u015fmamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Hukuki ve pratik d\u00fczlemde ise de\u011fi\u015ftirilemez h\u00fck\u00fcmler, demokratik standartlar\u0131n y\u00fckseltilmesine ve pozitif hukuksal iyile\u015ftirmelere engel te\u015fkil etmektedir. \u00d6rne\u011fin, Anayasa\u2019n\u0131n 2. maddesindeki “insan haklar\u0131na sayg\u0131l\u0131 devlet” ibaresi, modern hukuk doktrininde pasif bir tutumu ifade ederken; bunun yerine devlete pozitif y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fck y\u00fckleyen “insan haklar\u0131na dayal\u0131 devlet” kavram\u0131n\u0131n getirilmesi, mevcut de\u011fi\u015ftirilemezlik bloku nedeniyle usulen imk\u00e2ns\u0131zla\u015fmaktad\u0131r. Bunu a\u015fmak i\u00e7in Anayasa\u2019n\u0131n 14. maddesinde bir de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lm\u0131\u015fsa da bu de\u011fi\u015fiklik arzu edilen de\u011fi\u015fimden uzakt\u0131r. Bu ba\u011flamda, yeni anayasada de\u011fi\u015ftirilemez h\u00fck\u00fcmlere yer verilmemesi gerekir. Cumhuriyetin ve temel de\u011ferlerin teminat\u0131n\u0131n yasaklar de\u011fil, halk\u0131n bu de\u011ferleri \u00f6zg\u00fcr iradesiyle s\u00fcrekli yeniden benimsemesi ve onaylamas\u0131 oldu\u011fu unutulmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Temel Hak ve \u00d6zg\u00fcrl\u00fcklere Yakla\u015f\u0131m: “Ama”s\u0131z ve G\u00fcvenceli Bir Sistem \u0130n\u015fas\u0131<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Yeni ve sivil bir anayasan\u0131n insan haklar\u0131 rejimi, 1982 Anayasas\u0131\u2019n\u0131n devlet merkezli yakla\u015f\u0131m\u0131ndan uzakla\u015farak, \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc esas, s\u0131n\u0131rlamay\u0131 ise istisna kabul eden bir anlay\u0131\u015f \u00fczerine kurulmal\u0131d\u0131r. Mevcut anayasal sistemde, \u201cmilli g\u00fcvenlik\u201d, \u201ckamu d\u00fczeni\u201d ve \u201cdevletin b\u00f6l\u00fcnmez b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc\u201d gibi geni\u015f ve yoruma a\u00e7\u0131k kavramlar, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131nda merkezi bir rol oynamaktad\u0131r. Bu durum, haklar\u0131n kapsam\u0131n\u0131n uygulamada daralt\u0131lmas\u0131na sebep olmaktad\u0131r. Yeni anayasal yakla\u015f\u0131m\u0131n, haklar\u0131 tan\u0131d\u0131ktan sonra kapsaml\u0131 s\u0131n\u0131rlama kataloglar\u0131yla daraltan kazuistik y\u00f6ntem yerine, sade, \u00e7er\u00e7eve niteli\u011finde ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck alan\u0131n\u0131 geni\u015f yorumlamaya elveri\u015fli bir sistemati\u011fi benimsemesi gerekti\u011fi kanaatindeyiz. Devletin rol\u00fc, hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler kar\u015f\u0131s\u0131nda s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 bir akt\u00f6r olmak de\u011fil, haklar\u0131n etkin bi\u00e7imde kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran ve g\u00fcvence alt\u0131na alan bir kamu otoritesi olarak tan\u0131mlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

D\u00fczenleme tekni\u011fi bak\u0131m\u0131ndan ise temel haklar\u0131n s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lmas\u0131 rejimi, keyfili\u011fe imk\u00e2n vermeyecek a\u00e7\u0131kl\u0131kta ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilirlikte kurgulanmal\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle mevcut anayasan\u0131n 14. maddesinde yer alan ve haklar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 geni\u015f bi\u00e7imde k\u0131s\u0131tlamaya elveri\u015fli d\u00fczenlemeler ile 15. maddesindeki ola\u011fan\u00fcst\u00fc hallerde haklar\u0131n ask\u0131ya al\u0131nmas\u0131na ili\u015fkin h\u00fck\u00fcmler, \u00e7ekirdek haklar\u0131n etkin bi\u00e7imde korunmas\u0131n\u0131 sa\u011flayacak \u015fekilde yeniden d\u00fczenlenmelidir. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc durumlarda dahi ya\u015fama hakk\u0131, maddi ve manevi b\u00fct\u00fcnl\u00fck, i\u015fkence yasa\u011f\u0131, din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc gibi dokunulmaz haklar\u0131n (mutlak haklar) anayasal g\u00fcvence alt\u0131nda tutulmas\u0131, hukuk devleti ilkesinin vazge\u00e7ilmez bir gere\u011fidir.<\/p>\n\n\n\n

Vatanda\u015fl\u0131k Tan\u0131m\u0131: Etnik Kimlikten Hukuki Ba\u011f<\/strong>a Ge<\/strong>\u00e7i\u015f ve Anayasal Vatanda\u015fl\u0131k<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Yeni ve sivil bir anayasan\u0131n en temel tart\u0131\u015fma alanlar\u0131ndan biri, toplumsal s\u00f6zle\u015fmenin taraf\u0131 olan bireylerin devletle kurduklar\u0131 hukuki ba\u011f\u0131n, yani vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n nas\u0131l tan\u0131mlanaca\u011f\u0131 meselesidir. Mevcut 1982 Anayasas\u0131\u2019n\u0131n 66. maddesinde yer alan \u201cT\u00fcrk Devletine vatanda\u015fl\u0131k ba\u011f\u0131 ile ba\u011fl\u0131 olan herkes T\u00fcrkt\u00fcr\u201d h\u00fckm\u00fc, bi\u00e7imsel olarak hukuki bir stat\u00fc tan\u0131m\u0131 yapmakla birlikte, kavramsal d\u00fczeyde vatanda\u015fl\u0131k ile kimlik aras\u0131nda do\u011frudan bir ba\u011f kurmaktad\u0131r. Oysa anayasa, devletin bireye k\u00fclt\u00fcrel veya etnik bir kimlik atfetti\u011fi bir metin de\u011fil, bireyin devletle hukuki ba\u011f\u0131n\u0131 d\u00fczenledi\u011fi bir metin olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Mevcut tan\u0131mdaki \u201cT\u00fcrk\u201d ifadesinin, etnik bir aidiyetten ziyade kapsay\u0131c\u0131 bir \u00fcst kimlik, yani \u015femsiye kimlik oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclmektedir.1<\/a><\/sup>[1]<\/sup><\/a> Ancak vatanda\u015fl\u0131k tan\u0131m\u0131n\u0131n etnik \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlardan b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ar\u0131nd\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n, anayasal e\u015fitlik ve \u00e7o\u011fulculuk ilkeleri bak\u0131m\u0131ndan tart\u0131\u015fmalara yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 anayasa hukuku incelendi\u011finde, modern anayasalarda vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n \u00e7o\u011funlukla etnik bir s\u0131fat \u00fczerinden de\u011fil, devletin ad\u0131yla -Bel\u00e7ika vatanda\u015f\u0131, \u0130svi\u00e7re vatanda\u015f\u0131, G\u00fcney Afrika vatanda\u015f\u0131 gibi- ya da herhangi bir kimlik atf\u0131 yap\u0131lmaks\u0131z\u0131n kazan\u0131lmas\u0131 ve kaybedilmesi usulleri \u00fczerinden tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Bu yakla\u015f\u0131m, vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 k\u00fclt\u00fcrel bir aidiyet de\u011fil, hukuki bir stat\u00fc olarak konumland\u0131rmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Tarihsel s\u00fcre\u00e7 incelendi\u011finde de vatanda\u015fl\u0131k tan\u0131m\u0131n\u0131n anayasal metinlerde farkl\u0131 bi\u00e7imlerde ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. 1921 Anayasas\u0131\u2019nda vatanda\u015fl\u0131\u011fa ili\u015fkin do\u011frudan bir tan\u0131ma yer verilmemi\u015f; \u201cT\u00fcrkiye Devleti\u201d, \u201cHalk\u201d, \u201cMillet\u201d gibi etnik de\u011fil co\u011frafi ve siyasal aidiyete dayal\u0131 kavramlar tercih edilmi\u015f, herhangi bir etnik tan\u0131mlamaya ya da s\u0131fat kullan\u0131m\u0131na yer verilmemi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Cumhuriyetin ilk y\u0131llar\u0131nda TBMM taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan baz\u0131 kanunlarda \u201cT\u00fcrkiyeli\u201d, \u201cT\u00fcrkiye Halk\u0131\u201d gibi tabirlerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00d6rne\u011fin Muhamat (Avukatl\u0131k) Kanunu\u2019nda avukat olabilmenin \u015fartlar\u0131 aras\u0131nda \u201cT\u00fcrkiyeli olmak\u201d ifadesine yer verilmi\u015ftir. Meclis tutanaklar\u0131nda \u201cT\u00fcrkiye halk\u0131n\u0131n temsilcisi BMM\u201d \u015feklinde bir kullan\u0131m\u0131n tercih edildi\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. \u0130stiklal Harbi, i\u015fgale kar\u015f\u0131 ortak bir direni\u015f ve geni\u015f bir toplumsal kat\u0131l\u0131m temelinde y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bunun bir sonucu olarak se\u00e7ilen bu kavramlar, m\u00fccadelenin ve zaferin ruhunu yans\u0131tm\u0131\u015ft\u0131r. 1921 Anayasas\u0131 ve ayn\u0131 d\u00f6neme ait meclis tutanaklar\u0131 ile bu d\u00f6neme ait mevzuat incelendi\u011finde, kullan\u0131lan dilin etnik temelli bir \u201cT\u00fcrk\u201d vurgusundan ziyade, co\u011frafi ve siyasal aidiyeti esas alan bir \u00e7er\u00e7eveye dayand\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k sonraki d\u00f6nemde \u201cT\u00fcrk\u201d kavram\u0131n\u0131 merkeze alan anayasal ve yasal metinler, belirli bir siyasal tasar\u0131m\u0131n, yani ulus-devlet in\u015fas\u0131 ve ortak bir ulusal kimlik olu\u015fturma anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7er\u00e7evede toplumsal bar\u0131\u015f\u0131 ve anayasal e\u015fitli\u011fi g\u00fc\u00e7lendirmeyi hedefleyen bir yakla\u015f\u0131m olarak \u201canayasal vatanda\u015fl\u0131k\u201d ilkesi g\u00fcndeme gelmektedir. Buna g\u00f6re vatanda\u015fl\u0131k, \u0131rk, din, dil veya mezhep vurgusundan ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f; \u201cT\u00fcrkiye Cumhuriyeti vatanda\u015f\u0131\u201d ibaresiyle, herkesi kapsayan hukuki bir ba\u011f olarak tan\u0131mlanabilir. B\u00f6yle bir d\u00fczenleme, herhangi bir etnik kimli\u011fin ink\u00e2r\u0131 anlam\u0131na gelmez. Aksine devletin b\u00fct\u00fcn vatanda\u015flar\u0131na e\u015fit ve sayg\u0131n bir aidiyet zemini sunma iradesini ifade eder. Dolay\u0131s\u0131yla yeni anayasa d\u00fczenlemesinde, vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n bir kimlik kategorisi de\u011fil, e\u015fitlik temelli bir hukuki stat\u00fc olarak form\u00fcle edilmesi gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Anadilde E\u011fitim Hakk\u0131<\/strong>: E<\/strong>\u015fitlik\u00e7i ve \u00c7o\u011fulcu Bir Yakla\u015f\u0131m\u0131n Gereklili\u011fi<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Yeni ve sivil anayasa tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00f6nemli ba\u015fl\u0131klar\u0131ndan biri, e\u011fitim hakk\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131nda dilsel ve k\u00fclt\u00fcrel \u00e7e\u015fitlili\u011fin nas\u0131l konumland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131d\u0131r. Mevcut 1982 Anayasas\u0131\u2019n\u0131n 42. maddesinde yer alan \u201cT\u00fcrk\u00e7eden ba\u015fka hi\u00e7bir dil, e\u011fitim ve \u00f6\u011fretim kurumlar\u0131nda T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131na ana dilleri olarak okutulamaz ve \u00f6\u011fretilemez\u201d h\u00fckm\u00fc, e\u011fitim hakk\u0131n\u0131 tek bir dil \u00fczerinden tan\u0131mlayan s\u0131n\u0131rlay\u0131c\u0131 bir yakla\u015f\u0131m\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7ok dilli ve \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fc yap\u0131s\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, bu d\u00fczenlemenin farkl\u0131 anadillere sahip insanlar\u0131n e\u011fitim haklar\u0131n\u0131n kapsam\u0131 bak\u0131m\u0131ndan tart\u0131\u015fmal\u0131 oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Hukuki ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 perspektiften bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, anadilde e\u011fitim hakk\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 \u00fclkenin b\u00f6l\u00fcnmez b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne bir tehdit de\u011fil, toplumsal bar\u0131\u015f\u0131n ve adaletin bir gere\u011fidir. Nitekim T\u00fcrkiye\u2019de Lozan Antla\u015fmas\u0131 kapsam\u0131nda Ermeni, Rum ve Musevi vatanda\u015flar i\u00e7in anadilde e\u011fitim prati\u011fi mevcuttur ve bu durum bir ayr\u0131\u015fmaya neden olmam\u0131\u015ft\u0131r. Birle\u015fmi\u015f Milletler ve Avrupa Konseyi gibi uluslararas\u0131 kurulu\u015flar, haz\u0131rlad\u0131klar\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerle anadilde e\u011fitimi desteklemekte ve \u00fcye \u00fclkelere anadilde e\u011fitimi uygulamaya koymalar\u0131 konusunda \u00e7e\u015fitli y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fckler y\u00fcklemektedir. D\u00fcnya genelinde \u00fcniter veya federal yap\u0131daki pek \u00e7ok \u00fclkede, birden fazla resmi dilin veya b\u00f6lgesel dillerin kamu okullar\u0131nda e\u011fitim dili olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 modeller yayg\u0131n bi\u00e7imde hayata ge\u00e7irilmi\u015ftir. Dolay\u0131s\u0131yla, y\u00fczy\u0131l \u00f6ncesinin korkular\u0131 ve travmalar\u0131yla \u015fekillenen yasak\u00e7\u0131 e\u011fitim paradigmalar\u0131 terk edilmeli, bu hak evrensel insan haklar\u0131 standartlar\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde anayasal zemine oturtulmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7er\u00e7evede, T\u00fcrk\u00e7enin resmi dil ve ortak ileti\u015fim dili olarak korunmas\u0131 ile talep eden bireylerin anadillerinde e\u011fitim alma imk\u00e2n\u0131n\u0131n g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 aras\u0131nda bir denge kurulabilir. B\u00f6yle bir yakla\u015f\u0131m, pedagojik a\u00e7\u0131dan \u00f6\u011frencinin geli\u015fimini destekleyebilece\u011fi gibi, k\u00fclt\u00fcrel haklar\u0131n korunmas\u0131na da katk\u0131 sa\u011flayacakt\u0131r. Devletin rol\u00fc, tek tip bir dil politikas\u0131 dayatmak de\u011fil, farkl\u0131 dilsel aidiyetlerin anayasal e\u015fitlik \u00e7er\u00e7evesinde korunmas\u0131n\u0131 ve geli\u015ftirilmesini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan bir d\u00fczen kurmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yerinden Y<\/strong>\u00f6<\/strong>netimin G\u00fc\u00e7lendirilmesi: Adem-i Merkeziyet\u00e7i Bir Yap\u0131n\u0131n Gereklili\u011fi<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Yeni ve sivil bir anayasan\u0131n idari yap\u0131lanmaya ili\u015fkin vizyonu, T\u00fcrkiye\u2019nin g\u00fc\u00e7l\u00fc merkeziyet\u00e7i gelene\u011fini yeniden de\u011ferlendiren bir perspektife dayanmal\u0131d\u0131r. Artan n\u00fcfus, \u00e7e\u015fitlenen toplumsal talepler ve karma\u015f\u0131kla\u015fan y\u00f6netsel ili\u015fkiler kar\u015f\u0131s\u0131nda, karar alma s\u00fcre\u00e7lerinin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde merkezde toplanm\u0131\u015f olmas\u0131, yerel ihtiya\u00e7lara zaman\u0131nda ve etkin \u015fekilde cevap verilmesini zorla\u015ft\u0131rabilmektedir. Bu nedenle idari yap\u0131lanman\u0131n, kat\u0131l\u0131m\u0131, \u015feffafl\u0131\u011f\u0131 ve hesap verebilirli\u011fi g\u00fc\u00e7lendiren bir yerinden y\u00f6netim anlay\u0131\u015f\u0131 do\u011frultusunda yeniden kurgulanmas\u0131 anayasal d\u00fczeyde tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Yerel y\u00f6netimlerin merkezi idare kar\u015f\u0131s\u0131ndaki konumu, idari vesayet denetimi ile demokratik temsil ilkesi aras\u0131nda makul bir denge kuracak bi\u00e7imde d\u00fczenlenmelidir. K\u00fclt\u00fcrel ve sosyolojik \u00e7e\u015fitlili\u011fin belirgin oldu\u011fu toplumlarda, yerel y\u00f6netimlerin karar alma s\u00fcre\u00e7lerine daha etkin kat\u0131l\u0131m\u0131, kamu hizmetlerinin yerel ihtiya\u00e7lara uygun bi\u00e7imde sunulmas\u0131na katk\u0131 sa\u011flayabilir.<\/p>\n\n\n\n

Bu \u00e7er\u00e7evede merkezi idarenin yetkileri ile yerel y\u00f6netimlerin g\u00f6rev alanlar\u0131 a\u00e7\u0131k ve \u00f6ng\u00f6r\u00fclebilir bi\u00e7imde tan\u0131mlanmal\u0131, adalet, g\u00fcvenlik ve d\u0131\u015f politika gibi ulusal d\u00fczeyde y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi zorunlu alanlar d\u0131\u015f\u0131nda, yerel nitelik ta\u015f\u0131yan hizmetlerin yerinden y\u00f6netim esas\u0131na g\u00f6re y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi sa\u011flanmal\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca yerel y\u00f6netimlerin mali \u00f6zerkli\u011fi, yaln\u0131zca idari yetki devriyle s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmamal\u0131, yeterli ve g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f mali kaynaklarla desteklenmelidir. B\u00f6yle bir yap\u0131, idari etkinli\u011fi art\u0131rman\u0131n yan\u0131nda demokratik kat\u0131l\u0131m\u0131 da g\u00fc\u00e7lendirecektir.<\/p>\n\n\n\n

\u00d6zel Hukukta S\u0131n\u0131rl\u0131 \u00c7o\u011fulculuk: Hukuk Birli\u011fi ile \u0130nan\u00e7 \u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Aras\u0131nda Denge<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Yeni ve sivil anayasa tart\u0131\u015fmalar\u0131nda din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kapsam\u0131, yaln\u0131zca ibadet serbestisiyle s\u0131n\u0131rl\u0131 g\u00f6r\u00fclmemelidir. Bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn, bireylerin inand\u0131klar\u0131 de\u011ferler do\u011frultusunda ya\u015fama ve belirli hukuki ili\u015fkilerini bu normatif \u00e7er\u00e7eveye uygun bi\u00e7imde d\u00fczenleyebilme imk\u00e2n\u0131n\u0131 da kapsay\u0131p kapsamad\u0131\u011f\u0131 meselesi anayasal d\u00fczeyde tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle aile hukuku, miras ve taraf iradesine dayal\u0131 bor\u00e7 ili\u015fkileri gibi \u201cahvali \u015fahsiye\u201d alanlar\u0131nda, inan\u00e7 temelli d\u00fczenleme talepleri zaman zaman g\u00fcndeme gelmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 hukukta, s\u0131n\u0131rl\u0131 ve denetimli \u00f6rneklere rastlanmaktad\u0131r. Anglo-Sakson hukuk sistemlerinde dini tahkim kurullar\u0131, taraflar\u0131n a\u00e7\u0131k ve \u00f6zg\u00fcr r\u0131zas\u0131yla \u00f6zel hukuk uyu\u015fmazl\u0131klar\u0131n\u0131 \u00e7\u00f6zebilmekte, ancak verilen kararlar kamu d\u00fczeni ve temel haklar bak\u0131m\u0131ndan devlet yarg\u0131s\u0131n\u0131n denetimine tabi tutulmaktad\u0131r. Benzer \u015fekilde alternatif uyu\u015fmazl\u0131k \u00e7\u00f6z\u00fcm mekanizmalar\u0131, taraflar\u0131n belirli normatif referanslara dayanarak \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmesine imk\u00e2n tan\u0131makta, nihai anayasal ve yarg\u0131sal denetim ise kamu otoritesinde kalmaktad\u0131r. Bu uygulamalar, hukuk birli\u011finin mutlak tek bi\u00e7imlilik anlam\u0131na gelmedi\u011fini, temel hak g\u00fcvencesi alt\u0131nda s\u0131n\u0131rl\u0131 bir normatif \u00e7o\u011fullu\u011fun hukuk devletiyle ba\u011fda\u015fabilece\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n\n

Bu ba\u011flamda, miras payla\u015f\u0131m\u0131, aile hukuku ve taraf iradesine dayal\u0131 s\u00f6zle\u015fmesel ili\u015fkiler gibi \u00f6zel hukuk alanlar\u0131nda, taraflara belirli s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde tabi olacaklar\u0131 hukuku se\u00e7me imk\u00e2n\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131labilir. Elbette bu tercih, a\u00e7\u0131k ve bilgilendirilmi\u015f r\u0131zaya dayanmal\u0131d\u0131r. Elbette bu tercih a\u00e7\u0131k ve bilgilendirilmi\u015f r\u0131zaya dayanmal\u0131; e\u015fitlik ilkesine, kad\u0131n ve \u00e7ocuk haklar\u0131na ve insan onuruna ayk\u0131r\u0131 sonu\u00e7lar do\u011furmamal\u0131d\u0131r. Nihai kamu d\u00fczeni denetimi ve temel hak g\u00fcvencesi devlet mahkemelerinde kalmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Dolay\u0131s\u0131yla burada \u00f6nerilen, hukuk birli\u011fini ortadan kald\u0131ran par\u00e7al\u0131 bir sistem de\u011fil, kamu hukukunda birli\u011fi korurken, \u00f6zel hukuk alan\u0131nda anayasal haklar\u0131 asgari zemin olarak kabul eden, s\u0131n\u0131rl\u0131 ve denetlenebilir bir esneklik modeldir.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7: Yamal\u0131 Boh\u00e7adan Yeni Bir Toplumsal S<\/strong>\u00f6<\/strong>zle\u015fmeye Ge\u00e7i\u015f <\/strong><\/h2>\n\n\n\n

T\u00fcrkiye\u2019nin y\u00fczy\u0131ll\u0131k anayasal tecr\u00fcbesi ve \u00f6zellikle 1982 Anayasas\u0131\u2019n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte oldu\u011fu yakla\u015f\u0131k yar\u0131m as\u0131rl\u0131k d\u00f6nem birlikte de\u011ferlendirildi\u011finde, mevcut anayasal \u00e7er\u00e7evenin toplumsal beklentilerle kurdu\u011fu ili\u015fkinin giderek zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00c7ok say\u0131da de\u011fi\u015fikli\u011fe ra\u011fmen metnin b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir anayasal vizyon sunmakta zorlanmas\u0131, k\u0131smi tadilatlar\u0131n \u00f6tesinde daha kapsaml\u0131 bir anayasal yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnme ihtiyac\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirmektedir. Bu ba\u011flamda yeni anayasa s\u00fcreci, yaln\u0131zca normlar\u0131n teknik olarak yeniden d\u00fczenlenmesi de\u011fil; devlet\u2013toplum, birey\u2013otorite ve farkl\u0131 toplumsal kesimler aras\u0131ndaki ili\u015fkinin yeniden tan\u0131mlanmas\u0131na imk\u00e2n veren bir siyasal ve hukuki tart\u0131\u015fma zemini olarak de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n\n\n\n

Yeni anayasan\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131, metnin yaln\u0131zca siviller taraf\u0131ndan haz\u0131rlanm\u0131\u015f olmas\u0131na de\u011fil, \u00e7o\u011fulcu, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc, hak temelli ve insan odakl\u0131 bir anlay\u0131\u015fa dayanmas\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r. Sivil bir anayasa, ideolojik y\u00f6nlendirmelerden ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri merkezine alan ve devletin yetkilerini hukuki s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde tan\u0131mlayan bir yap\u0131y\u0131 ifade eder. Devletin konumu, birey kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00fcst\u00fcn ve belirleyici bir otorite olmaktan ziyade, haklar\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alan ve farkl\u0131 kimlikler kar\u015f\u0131s\u0131nda tarafs\u0131z kalan bir anayasal \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde yeniden tan\u0131mlanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Gelece\u011fe d\u00f6n\u00fck bir anayasal tasavvur, ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemlerin g\u00fcvenlik eksenli reflekslerini mutlakla\u015ft\u0131ran bir yakla\u015f\u0131m yerine, toplumsal \u00e7o\u011fulculu\u011fu ve demokratik kat\u0131l\u0131m\u0131 esas alan bir perspektife dayanmal\u0131d\u0131r. Bu kapsamda anadilde e\u011fitim hakk\u0131, yerel y\u00f6netimlerin g\u00fc\u00e7lendirilmesi ve \u00f6zel hukuk alan\u0131nda s\u0131n\u0131rl\u0131 ve denetlenebilir \u00e7o\u011fulculuk gibi \u00f6neriler, anayasal e\u015fitlik ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ilkeleri \u00e7er\u00e7evesinde tart\u0131\u015f\u0131labilir. Egemenli\u011fin kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z millete ait oldu\u011fu ilkesi, hi\u00e7bir vesayet oda\u011f\u0131n\u0131n (askeri, idari veya yarg\u0131sal b\u00fcrokrasi) g\u00f6lgesinde b\u0131rak\u0131lmamal\u0131d\u0131r. De\u011fi\u015ftirilemez maddeler meselesi de halk egemenli\u011fi ile anayasal istikrar aras\u0131ndaki denge dikkate al\u0131narak ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Sonu\u00e7 olarak anayasa, toplumun geni\u015f kesimlerinin kendisini ait hissetti\u011fi ve demokratik me\u015fruiyetini g\u00fc\u00e7l\u00fc bir kat\u0131l\u0131mdan alan bir toplumsal s\u00f6zle\u015fme niteli\u011fi ta\u015f\u0131mal\u0131d\u0131r. Anayasal d\u00fczenin amac\u0131, toplumsal farkl\u0131l\u0131klar\u0131 tek bir kimlik alt\u0131nda eritmek de\u011fil; e\u015fitlik, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve insan haklar\u0131 temelinde birlikte ya\u015fama iradesini kurumsalla\u015ft\u0131rmakt\u0131r. B\u00f6yle bir anayasal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, yaln\u0131zca siyasal akt\u00f6rlerin de\u011fil, sivil toplumun ve kamusal tart\u0131\u015fman\u0131n aktif kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 gerektiren bir s\u00fcre\u00e7tir.<\/p>\n\n\n

  1. Anayasadaki ‘T\u00fcrk’ ifadesinin, farkl\u0131 etnik k\u00f6kenleri ku\u015fatan kapsay\u0131c\u0131 bir \u00fcst kimlik oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclse de, devletin kurumsal pratikleri bu iddiayla \u00e7eli\u015fmektedir. \u00d6rne\u011fin; Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 forsundaki 16 y\u0131ld\u0131z\u0131n m\u00fcnhas\u0131ran tarihteki T\u00fcrk devletlerini temsil etmesi, T\u00fcrk Tarih Kurumu kamu kurum ve kurulu\u015flar\u0131n etnik odakl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve e\u011fitim m\u00fcfredat\u0131nda yer alan \u201cT\u00fcrk devletleri\u201d \u201cT\u00fcrk b\u00fcy\u00fckleri\u201d, \u201cT\u00fcrk edebiyat\u0131\u201d \u201cT\u00fcrk dili\u201d gibi kavramlar\u0131n dar etnik s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde tan\u0131mlanmas\u0131, bu kimli\u011fin bizzat devlet kurumlar\u0131 taraf\u0131ndan bir \u201c\u015femsiye kavram\u201d olarak benimsenmedi\u011fini g\u00f6stermektedir. Dolay\u0131s\u0131yla anayasal tan\u0131m, toplumsal ger\u00e7eklikle ba\u011f kuramayan, yaln\u0131zca k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerinde kalan sembolik bir anlat\u0131dan ibaret kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li><\/ol>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Av. Semih Biten \/ MAZLUMDER Genel Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Giri\u015f Modern devlet yap\u0131lanmas\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturan anayasa, yaln\u0131zca devletin temel \u00f6rg\u00fctlenmesini kuran ve organlar\u0131n\u0131n i\u015fleyi\u015fini d\u00fczenleyen teknik bir metin de\u011fildir; ayn\u0131 zamanda siyasi iktidara me\u015fruiyet kazand\u0131ran ve toplumsal s\u00f6zle\u015fmeyi somutla\u015ft\u0131ran en \u00fcst hukuk normu olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Akademik literat\u00fcrde anayasalar\u0131n tarihsel k\u00f6kenleri, Medine Vesikas\u0131 ve Magna Carta\u2019ya kadar […]<\/p>\n","protected":false},"author":34,"featured_media":191,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"[{\"content\":\"Anayasadaki 'T\u00fcrk' ifadesinin, farkl\u0131 etnik k\u00f6kenleri ku\u015fatan kapsay\u0131c\u0131 bir \u00fcst kimlik oldu\u011fu ileri s\u00fcr\u00fclse de, devletin kurumsal pratikleri bu iddiayla \u00e7eli\u015fmektedir. \u00d6rne\u011fin; Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 forsundaki 16 y\u0131ld\u0131z\u0131n m\u00fcnhas\u0131ran tarihteki T\u00fcrk devletlerini temsil etmesi, T\u00fcrk Tarih Kurumu kamu kurum ve kurulu\u015flar\u0131n etnik odakl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve e\u011fitim m\u00fcfredat\u0131nda yer alan \u201cT\u00fcrk devletleri\u201d \u201cT\u00fcrk b\u00fcy\u00fckleri\u201d, \u201cT\u00fcrk edebiyat\u0131\u201d \u201cT\u00fcrk dili\u201d gibi kavramlar\u0131n dar etnik s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde tan\u0131mlanmas\u0131, bu kimli\u011fin bizzat devlet kurumlar\u0131 taraf\u0131ndan bir \u201c\u015femsiye kavram\u201d olarak benimsenmedi\u011fini g\u00f6stermektedir. Dolay\u0131s\u0131yla anayasal tan\u0131m, toplumsal ger\u00e7eklikle ba\u011f kuramayan, yaln\u0131zca k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerinde kalan sembolik bir anlat\u0131dan ibaret kalm\u0131\u015ft\u0131r.\",\"id\":\"cd7c1939-da35-48cc-858f-3041550d9aff\"}]"},"categories":[2],"tags":[38,39,40],"issue":[3],"class_list":["post-162","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-202604_1","tag-insan-haklari-ve-mazlumlar-icin-dayanisma-dernegi","tag-mazlumder","tag-semih-biten","issue-nisan-2026"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/162","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/34"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=162"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/162\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":258,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/162\/revisions\/258"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/191"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=162"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=162"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=162"},{"taxonomy":"issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fissue&post=162"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}