Sahadan bildiriyorum diye ba\u015flayan r\u00f6portajlar, k\u00f6\u015fe yaz\u0131lar\u0131 vard\u0131r, bilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n
Ben de galiba akademik alemden de\u011fil; ama sahadan olmasa da, haf\u0131zadan, T\u00fcrkiye\u2019nin ortak belle\u011finden bildirmi\u015f\/yazm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131m.<\/p>\n\n\n\n
Metne haz\u0131rlan\u0131rken, ba\u015flang\u0131\u00e7 i\u00e7in nihayet sahip oldu\u011fum tecr\u00fcbeler ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m olaylar nedeniyle \u00e7ok farkl\u0131 giri\u015fler ve ilk c\u00fcmle alternatiflerine sahip oldu\u011fumun fark\u0131ndayd\u0131m.<\/p>\n\n\n\n
Bir 12 Eyl\u00fcl ma\u011fduru, ayn\u0131 zamanda bir Anayasa mahkemesi karar\u0131 ma\u011fduru, sonuncusu Anayasa Mahkemesinin DTP kapatma karar\u0131yla al\u0131nm\u0131\u015f ve 2015 y\u0131l\u0131nda sona ermi\u015f be\u015f y\u0131ll\u0131k yasak dahil, hayat\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k yirmi y\u0131l\u0131 siyaset yasa\u011f\u0131 i\u00e7inde ge\u00e7mi\u015f bir T\u00fcrkiye Cumhuriyeti vatanda\u015f\u0131\u2026<\/p>\n\n\n\n
12 Eyl\u00fcl\u2019den sonra ba\u015flayan ve hi\u00e7 h\u0131z kesmeden yakla\u015f\u0131k k\u0131rk y\u0131la uzanan anayasa tart\u0131\u015fmalar\u0131na yaz\u0131 ve fikirleriyle kat\u0131lm\u0131\u015f, s\u00fcre\u00e7leri yak\u0131ndan izlemi\u015f bir siyaset\u00e7i ve yazar; ald\u0131\u011f\u0131 son siyaset yasa\u011f\u0131 2015 y\u0131l\u0131nda sona ermi\u015f ve siyaset yasa\u011f\u0131 toplumda 20 y\u0131la yakla\u015fan biri i\u00e7in ilk c\u00fcmleyi, ilk ba\u015flang\u0131\u00e7 paragraf\u0131n\u0131 yazmak, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz gibi zor olmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
12 Eyl\u00fcl\u2019le beraber gelen ilk siyaset yasa\u011f\u0131m, 1998\u2019de kalkt\u0131 ve kalk\u0131nca HDP\u2019de siyaset yapmaya karar verdim. HDP kapat\u0131ld\u0131 DEHAP kuruldu, o da kapat\u0131ld\u0131, DTP\u2019yi kurduk ve yola devam ettik.<\/p>\n\n\n\n
K\u00fcrtler\u2019in HEP\u2019le ba\u015flayan sivil siyaset gelene\u011finin bir devam\u0131 olan DTP\u2019de ( Demokratik Toplum Partisi) Genel Ba\u015fkan Yard\u0131mc\u0131s\u0131 oldu\u011fum 2006 y\u0131l\u0131nda, Anayasa Mahkemesi\u2019nden parti y\u00f6netimini ve beni, tahmin edebilece\u011finiz gibi, \u015fa\u015f\u0131rtan bir davet ald\u0131m.<\/p>\n\n\n\n
Davetten iki y\u0131l sonra da ayn\u0131 mahkeme bana 5 y\u0131l siyaset yasa\u011f\u0131 koydu.<\/p>\n\n\n\n
Do\u011frusunu isterseniz ya ifade vermek ya da savunma yapmak i\u00e7in yolu Anayasa Mahkemesine d\u00fc\u015fen siyaset\u00e7ilerdik. Siyaset yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z partileri 90\u2019l\u0131 y\u0131llardan ba\u015flayarak pe\u015f pe\u015fe kapatan ve siyaset yasa\u011f\u0131 koyan bir kuruma g\u00fcn gelecek, anayasa tart\u0131\u015fmalar\u0131na kat\u0131lmak i\u00e7in davet edilece\u011fimiz akl\u0131m\u0131z\u0131n k\u00f6\u015fesinden bile ge\u00e7mezdi.<\/p>\n\n\n\n
Bildi\u011fim kadar\u0131yla ilk ve son davet oldu.<\/p>\n\n\n\n
O d\u00f6nem Anayasa Mahkemesinde g\u00f6revli, fikirlerine \u00e7ok de\u011fer verdi\u011fim, Prof. Dr. Osman Can arad\u0131 ve Anayasa Mahkemesinin 41. Kurulu\u015f Y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc nedeniyle d\u00fczenlenen \u201cT\u00fcrki Cumhuriyetler, Kom\u015fular ve Anayasal Sorunlar ve T\u00fcrkiye\u2019de Se\u00e7im Sistemleri\u201d konulu sempozyuma davet etti.<\/p>\n\n\n\n
Davet ederken de, siyasi partilerden temsilcilerin olaca\u011f\u0131n\u0131, bu davetin do\u011frudan partilere de\u011fil, ama parti aidiyeti olan ve d\u00fc\u015f\u00fcnceleriyle bilinen ki\u015filere yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. Bu y\u00fczden de, ki\u015filerin se\u00e7imini partiler de\u011fil, davet eden kurum, yani Anayasa Mahkemesi Ba\u015fkan\u0131 T\u00fclay Tu\u011fcu belirlemi\u015fti. <\/p>\n\n\n\n
Sempozyuma sundu\u011fum metin siyasi temsil ve bu temsilin K\u00fcrt siyasi partilerinin kapat\u0131lmas\u0131n\u0131n bir sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kan \u2018siyasi temsilde adaletin ve e\u015fitli\u011fin yitirilmesi\u2019 hakk\u0131ndayd\u0131 ve daha sonra sempozyuma sunulan metinlerle beraber Anayasa Yarg\u0131s\u0131 ismiyle bas\u0131lan bir kitapta yer ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n
MHP\u2019nin temsilcisi \u0130stanbul milletvekili, m\u00fcteveffa Mehmet G\u00fcl de oradayd\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Konu\u015fma metinleri bilgilendirme ama\u00e7l\u0131 salondaki davetlilere da\u011f\u0131t\u0131l\u0131yordu, benim haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131m metin de da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131 ve bir huzursuzlu\u011fa yol a\u00e7t\u0131. Mehmet G\u00fcl, metni okudu ve ba\u015fkan T\u00fclay Tu\u011fcu\u2019ya bu metnin Anayasa mahkemesi salonunda okutulamaz nitelikte oldu\u011funu, e\u011fer okunursa salonu terk edeceklerini s\u00f6yledi. T\u00fclay han\u0131m, b\u00fct\u00fcn siyasi partilere e\u015fit mesafedeyiz dedi, ve ben oturumdaki yerimi al\u0131nca, salonda bir hareketlilik oldu, Mehmet G\u00fcl ve birka\u00e7 ki\u015fi salondan ayr\u0131ld\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n
\u00dcst\u00fcnden yakla\u015f\u0131k yirmi y\u0131l ge\u00e7mi\u015f. Siyasi temsil sorunu \u00f6nemli oranda \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc. Baraj d\u00fc\u015ft\u00fc. 2007\u2019den bu yana HEP gelene\u011finden gelen partiler \u00e7ok fazla yarg\u0131lama, tutuklama s\u00f6z konusu olsa da, TBMM\u2019de temsil olana\u011f\u0131 buldu, buluyor.<\/p>\n\n\n\n
Anayasalar hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz, T\u00fcrkiye\u2019nin anayasalar tarihinin de ortaya koydu\u011fu gibi, hayata ge\u00e7tikleri d\u00f6nemin siyasal, sosyal \u015fartlar\u0131n\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. <\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye\u2019nin anayasalar tarihi derin bir mevzu ve 12 Eyl\u00fcl\u2019den bug\u00fcne siyasetin g\u00fcndemindeki yerini korumaya devam ediyor.<\/p>\n\n\n\n
Hayata ge\u00e7memi\u015f olsa da, i\u00e7eri\u011fi ve d\u00f6nemin siyasi ve toplumsal ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamaya aday bir m\u00fcktesebata sahip olmas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan, anayasa tart\u0131\u015fmalar\u0131 ve yap\u0131m s\u00fcre\u00e7leri tarihinde, 1921 anayasas\u0131n\u0131n bamba\u015fka bir yerde durdu\u011funu, farkl\u0131 siyasi ve toplumsal temsiliyete sahip kesimlerin \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc veya tahayy\u00fcl etti\u011fi anayasa taslak metinlerinin hi\u00e7 birinin, hen\u00fcz 1921 anayasas\u0131n\u0131n \u00f6tesine dahi ge\u00e7emedi\u011fini g\u00f6rmek gerekir.<\/p>\n\n\n\n
1921 Anayasas\u0131 , bir \u0130mparatorluk miras\u0131 \u00fczerine kurulmakta olan yeni bir devletin, bu miras\u0131 yok sayamayaca\u011f\u0131n\u0131, ulusal egemenlik ve h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131n bir tek etnik kimli\u011fin i\u00e7ine haps edilemeyece\u011fini, farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrlere ve dillere sahip olan halklar\u0131n, \u00f6zerk b\u00f6lgelerde kendilerini ya\u015fatabilece\u011fini, ve idare edebilece\u011fini, \u00f6zetle h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131n payla\u015f\u0131labilece\u011fini g\u00f6steren bir metindir ve bug\u00fcn\u00fcn tart\u0131\u015fmalar\u0131na da \u0131\u015f\u0131k tutan bir metindir.<\/p>\n\n\n\n
Yeni anayasa tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n bug\u00fcn gelip t\u0131kand\u0131\u011f\u0131 temel konular, 1921 anayasas\u0131nda a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa kavu\u015fmu\u015f ve kendine yer bulmu\u015ftur desek yanl\u0131\u015f olmaz.<\/p>\n\n\n\n
Y\u00fczy\u0131l i\u00e7inde az gittik uz gittik, ama b\u00f6l\u00fcnme korkusu azalmad\u0131, b\u00f6lgedeki geli\u015fmeler ve k\u0131rk y\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015f d\u00fczenlerin da\u011f\u0131lmas\u0131 nedeniyle, daha da artt\u0131; \u2018s\u0131ra bize de gelecek\u2019 korkusu, b\u00f6l\u00fcnme korkusundan beslenen \u0130nkar anlay\u0131\u015f\u0131, bir \u00e7ok reform ve demokratik d\u00fczenlemeye ra\u011fmen a\u015f\u0131lam\u0131yor. Ulusal egemenli\u011fe ve h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011fa ortakl\u0131k hi\u00e7bir \u015fekilde kabul edilemiyor, ve vatanda\u015fl\u0131k tan\u0131m\u0131 etnik bir tan\u0131m olman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7emiyor.<\/p>\n\n\n\n
Say\u0131s\u0131z maddesi de\u011fi\u015fmi\u015f olsa da, 12 Eyl\u00fcl Anayasas\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye\u2019nin toplumsal bir mutabakat s\u00f6zle\u015fmesi olarak yeni bir anayasaya yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131, d\u00fcne g\u00f6re bug\u00fcn daha uzak bir ihtimal; tabi ki bu tarihsel uzakla\u015fman\u0131n sebepleri \u00fczerinde durulmal\u0131 ama bu tek ba\u015f\u0131na bir anayasal mutabakat\u0131 sa\u011flamaya yetmez. \u00c7ok katmanl\u0131 toplumsal kat\u0131l\u0131ml\u0131 m\u00fczakere s\u00fcre\u00e7lerini gerektirir.<\/p>\n\n\n\n
K\u00fcrt sorunu ve K\u00fcrt vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n demokratik talepleri \u00fczerinde mutabakat sa\u011flanmadan, T\u00fcrkiye ge\u00e7mi\u015fiyle y\u00fczle\u015fmeden yeni bir anayasa yapmak zor.<\/p>\n\n\n\n
Mesele d\u00f6ner dola\u015f\u0131r, y\u00fczle\u015fme, inkar ve bir milli kimli\u011fin kabul\u00fcne ya da reddine \u00e7arpar gelir orada durur.<\/p>\n\n\n\n
\u015e\u00fcphesiz bu ger\u00e7eklik g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor g\u00f6r\u00fclmesine, ve sorun sanki K\u00fcrtler\u2019in T\u00fcrk kimli\u011finin vatanda\u015fl\u0131k tan\u0131m\u0131 i\u00e7inde yer almas\u0131na raz\u0131 olabilecekleri bir siyasi iklim yaratmaktan ge\u00e7iyormu\u015f gibi hareket ediliyor. \u015eunu demek istiyorum. Y\u00fczy\u0131ld\u0131r \u00fclke n\u00fcfusunun yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 25-30\u2019unu olu\u015fturan bir kimli\u011fe sahip halk\u0131 inkar ediyorsunuz sonra inkar etti\u011finizi de inkar ediyorsunuz, sonra da T\u00fcrkl\u00fck tan\u0131m\u0131 d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 de\u011fil, herkesi hepimizi kapsayan bir tan\u0131md\u0131r diyorsunuz ve b\u00f6ylece K\u00fcrtler\u2019in de inkara ortak olmas\u0131 i\u00e7in adeta davetiye \u00e7\u0131kar\u0131yorsunuz.<\/p>\n\n\n\n
Oysa K\u00fcrt kimli\u011fi, bu y\u0131l\u0131n Newroz kutlamalar\u0131n\u0131n da a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya koydu\u011fu gibi, inkardan nasibini alm\u0131\u015f K\u00fcrtler aras\u0131nda bile giderek g\u00fc\u00e7leniyor. Nas\u0131l olacak anayasa metninde nas\u0131l yer alacak, bu, ayr\u0131 bir tart\u0131\u015fma konusu; ama \u015f\u00fcphe yok, K\u00fcrtler kendi kimliklerinin yeni inkar s\u00fcre\u00e7leri ya\u015famamas\u0131 i\u00e7in anayasal g\u00fcvence istiyor.<\/p>\n\n\n\n
Etnik meselelerini \u00e7\u00f6zm\u00fc\u015f d\u00fcnyan\u0131n bir \u00e7ok yerindeki \u00fclkelerde \u015fartlara ba\u011fl\u0131 olarak \u00f6nce inkar s\u00fcre\u00e7leriyle y\u00fczle\u015fme, sonra inkara maruz kalan\u0131 tan\u0131ma, sonra da nihayetinde, tan\u0131man\u0131n gere\u011fi yap\u0131l\u0131r. Bu gerek de s\u00f6z konusu \u00fclkelerin anayasalar\u0131nda farkl\u0131 tariflerle yer al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Misal, \u0130spanya anayasas\u0131nda, \u0130spanyolca\u2019dan her vatanda\u015f\u0131n \u00f6\u011frenmekle m\u00fckellef oldu\u011fu bir dil olarak s\u00f6z edilir ama \u0130spanya\u2019n\u0131n \u00f6zerk b\u00f6lgelerinde konu\u015fulan dillerin de \u00f6zel bir sayg\u0131y\u0131 hak etti\u011fi a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilir.<\/p>\n\n\n\n
Yeni anayasalar b\u00f6ylesi uygun siyasi iklimlerin yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ortamlarda ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n\n\n\n
K\u00fcrt dili ve edebiyat\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131,\u2019 siyasi temsil ve e\u015fitlenme\u2019 sorunu konusunda sa\u011flanan ilerlemeleri elbette yok sayamay\u0131z.<\/p>\n\n\n\n
Lakin inkar s\u00fcrecinin tamamen kapand\u0131\u011f\u0131, sona erdi\u011fi bir siyasi iklimde ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z\u0131 da s\u00f6yleyemeyiz.<\/p>\n\n\n\n
Siyaset zemininde ve k\u00fclt\u00fcrel alanlarda, genel olarak \u201cK\u00fcrt anas\u0131n\u0131 g\u00f6rmesin\u201d diyebilece\u011fimiz anlay\u0131\u015flar bug\u00fcn de demokratik ilerlemenin ve yeni bir anayasa yapman\u0131n \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engeldir.<\/p>\n\n\n\n
Ben, Mardin Midyatl\u0131y\u0131m. Benim \u00e7ocukluk y\u0131llar\u0131mda buralarda Arap\u00e7a, K\u00fcrt\u00e7e, S\u00fcryanice, T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fulurdu. S\u00fcryaniler o b\u00f6lgenin en eski halk\u0131d\u0131r. K\u00fcrtlerden bile \u00f6nce oradayd\u0131lar, onlar da \u00e7ok b\u00fcy\u00fck ac\u0131lar ya\u015fad\u0131lar; 1915 hadisesi sadece Ermeniler i\u00e7in de\u011fil S\u00fcryaniler i\u00e7in de bir \u00e7ok trajedilere yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. \u015eimdilerde Mardin\u2019de o \u00e7o\u011fulcu yap\u0131dan geriye \u00e7ok fazla bir \u015fey kalmad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Benim lise y\u0131llar\u0131mda yani 70\u2019li y\u0131llara kadar, K\u00fcrtler bir tak\u0131m sorunlar ya\u015f\u0131yordu ama kimsenin ayr\u0131 bir parti kurmak ya da da\u011fa \u00e7\u0131kmak gibi bir niyeti yoktu. Ayn\u0131 y\u0131llar, T\u00fcrkiye\u2019de sol ideolojilerin g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu y\u0131llard\u0131. B\u00f6lgede, 40\u2019\u0131 50\u2019yi ge\u00e7meyecek kadar K\u00fcrt ayd\u0131n\u0131 vard\u0131, bunlar da genelde hali vakti iyi olan, bilgiye ve okuma olana\u011f\u0131na sahip olan ailelerden geliyordu.<\/p>\n\n\n\n
Orta s\u0131n\u0131flar geli\u015fmemi\u015fti. <\/p>\n\n\n\n
\u2018Gundi\u2019ler( k\u00f6yl\u00fcler) denilen yoksul kesim, bir de Bajariler yani \u015fehirliler vard\u0131. Bajariler ile Gundilerin o tarihlerde K\u00fcrt-T\u00fcrk diye bir meseleleri yoktu ama 1980\u2019li y\u0131llardan sonra PKK\u2019nin siyasi \u00f6nderli\u011finde geli\u015fen m\u00fccadelenin temel taban\u0131n\u0131n %90\u2019n\u0131 bu k\u00f6yl\u00fcler olu\u015fturdu ve bu taban giderek b\u00fcy\u00fcd\u00fc, \u015fehirlere ve bat\u0131ya yerle\u015fti, ya da mecburi g\u00f6\u00e7e zorland\u0131, de\u011fi\u015fim d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcme u\u011frad\u0131, ama kimlik talebi zay\u0131flamad\u0131, tersine g\u00fc\u00e7lendi.<\/p>\n\n\n\n
60\u2019l\u0131 70\u2019li y\u0131llarda, Kuzey Irak\u2019ta Mesut Barzani\u2019nin babas\u0131 Mustafa Barzani \u00f6nderli\u011finde bir hareket vard\u0131. T\u00fcrkiye\u2019yle ili\u015fkileri gayet iyiydi, bazen yard\u0131m da g\u00f6r\u00fcyorlard\u0131. Onlar\u0131n b\u00fct\u00fcn meselesi Kuzey Irak\u2019ta ya\u015fayan K\u00fcrtlerin federal bir yap\u0131ya kavu\u015fmas\u0131yd\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla b\u00f6yle b\u00fcy\u00fck bir K\u00fcrt ulusla\u015fmas\u0131 talep eden, bunu hak g\u00f6ren bir anlay\u0131\u015flar\u0131 yoktu. Zaten ne T\u00fcrkiye\u2019deki ne \u0130ran\u2019daki, ne de Suriye\u2019deki K\u00fcrtlerin b\u00f6yle bir araya gelerek bir ulus devlet kurma d\u00fc\u015f\u00fcncesi vard\u0131.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye solunun, T\u00fcrkiye\u2019de K\u00fcrt hareketiyle ili\u015fkileri gayet iyiydi. Emperyalizme kar\u015f\u0131 olmak gibi bildi\u011fimiz o klasik sol s\u00f6ylemler K\u00fcrt hareketi i\u00e7erisinde de \u00e7ok hissediliyordu. Zaten PKK\u2019n\u0131n olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan grup olsun, PKK\u2019nin d\u0131\u015f\u0131ndaki K\u00fcrt gruplar\u0131n\u0131n kurdu\u011fu birtak\u0131m siyasi partiler olsun bu sol fikirlerden etkilenip, sosyalizmi daha yola \u00e7\u0131karken benimsedi ve sosyalizmin K\u00fcrt toplulu\u011fu i\u00e7in bir kurtulu\u015f oldu\u011fu \u00f6n kabul\u00fcnden hareket etti.<\/p>\n\n\n\n
Tabi, Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birli\u011fi vard\u0131 ve Ortado\u011fu\u2019da aktifti.<\/p>\n\n\n\n
3. D\u00fcnyada geli\u015fen ulusal kurtulu\u015f hareketlerini, \u0130slami karakterde olsun, olmas\u0131n destekliyordu.<\/p>\n\n\n\n
O d\u00f6nemlerde T\u00fcrkiye\u2019de K\u00fcrtler\u2019e uygulanan ama Cumhuriyetin kurulmas\u0131ndan \u00f6nce var olmayan b\u00fcy\u00fck yasaklar s\u00f6z konusuydu. K\u00fcrtlerin inkar\u0131, K\u00fcrt kimli\u011finin yok say\u0131lmas\u0131, T\u00fcrkl\u00fc\u011f\u00fcn makbul vatanda\u015fl\u0131k olmas\u0131 gibi dayatmalar yap\u0131l\u0131yordu.<\/p>\n\n\n\n
1514\u2019den sonra Yavuz Sultan Selim\u2019le K\u00fcrt a\u015firetleri aras\u0131nda olu\u015fan ittifaklar sonucu 17-18\u2019e yak\u0131n K\u00fcrt Beyli\u011finin \u00f6zerk bir bi\u00e7imde 300-400 y\u0131l kadar ya\u015fad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Bu K\u00fcrt Beylikler, Osmanl\u0131larla d\u0131\u015f meselelerde birlikte ama kendi i\u00e7lerinde ba\u011f\u0131ms\u0131zd\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n
Cumhuriyetin kurulu\u015funda Kemalist kadrolar K\u00fcrtlerin de deste\u011fini almak i\u00e7in \u00e7ok ciddi \u00e7aba harcad\u0131. Mustafa Kemal Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131\u2019ndan 5 y\u0131l kadar \u00f6nce 1916-1917\u2019lerde Diyarbak\u0131r\u2019\u0131 ziyaret edip oradaki a\u011falarla, \u015feyhlerle bir araya geliyor, Osmanl\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne \u00e7\u0131karan mesajlar veriyordu.<\/p>\n\n\n\n
Osmanl\u0131l\u0131\u011f\u0131n ve sultanl\u0131\u011f\u0131n elden gitti\u011fini s\u00f6yleyerek destek ar\u0131yor, bu deste\u011fi de buluyordu.<\/p>\n\n\n\n
Hatta \u00fcnl\u00fc bir anekdot anlat\u0131l\u0131r; Mustafa Kemal Diyarbak\u0131r\u2019a ba\u011fl\u0131 Hazro il\u00e7esinin beyi olan Mustafa Beyi ziyaret edip orduyu besleyecek imkan\u0131m\u0131z kalmad\u0131 deyince K\u00fcrt Lider Mustafa bey 2 ay ordunun ia\u015fesi bana ait diyerek, zor durumdaki ada\u015f\u0131 Mustafa Kemal\u2019i memnun ediyor.<\/p>\n\n\n\n
O bulu\u015fmada Kemal Pa\u015fa, \u2018biz bir m\u00fccadeleye girdik ama e\u011fer bir yenilgiye u\u011frarsak K\u00fcrdistan da\u011flar\u0131 bizi korur mu\u2019 diye soruyor. Mustafa Bey de buna m\u00fcspet cevap veriyor. O tarihlerde biz ayr\u0131 bir ulusuz, bize ne sizin ulusal kurtulu\u015f sava\u015f\u0131n\u0131zdan diyebilecek bir d\u00fc\u015f\u00fcnce yok K\u00fcrtler aras\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n
Yeni yeni kurulan K\u00fcrt Teali cemiyetleri vard\u0131. Mustafa Kemal, bir yandan K\u00fcrt toplumunun deste\u011fini al\u0131yor di\u011fer yandan b\u00f6lgede \u00f6rg\u00fctlenen K\u00fcrt Teali cemiyetleri \u015fubelerinin kapat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in emirler veriyordu.<\/p>\n\n\n\n
O d\u00f6nemde Osmanl\u0131 \u00fcmmeti, Anadolu \u00fcmmetinden bahsedilebiliyor, ama bir T\u00fcrk ulusundan bahsetmek tarihi olarak da, sosyolojik olarak da pek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi, ama bunun olmas\u0131 laz\u0131md\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc bir ulus devlet kurma arzusu vard\u0131. <\/p>\n\n\n\n
Derken Cumhuriyet kuruluyor ve 1921\u2019de anayasa yap\u0131l\u0131yor. 1921\u2019de haz\u0131rlanan bu anayasada farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcr ve dile sahip olanlar\u0131n \u00f6zerk olabilece\u011fine dair maddeler oldu\u011fu i\u00e7in hi\u00e7bir zaman hayata ge\u00e7miyor. Dolay\u0131s\u0131yla 1921 anayasas\u0131 bu kadar \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fc olmas\u0131na ra\u011fmen Lozan imzaland\u0131ktan sonra T\u00fcrkiye\u2019yi kuran Kemalist kadrolar\u0131n kendilerine duydu\u011fu g\u00fcven \u00e7ok fazla art\u0131yor ve o yaln\u0131zl\u0131k duygusu bitiyor.<\/p>\n\n\n\n
Lozan\u2019dan sonra kurulu\u015f s\u00f6zle\u015fmesi imzalanm\u0131\u015f, Yunanla olan problemleri bitmi\u015f, m\u00fcbadele meseleleri halledilmi\u015f bir T\u00fcrkiye var art\u0131k. \u0130\u015fte bu \u015fartlarda ve 1924\u2019te inkar s\u00fcreci ba\u015fl\u0131yor. E\u011fer 1921 anayasas\u0131 uygulanabilseydi, T\u00fcrkiye\u2019de K\u00fcrt problemi o y\u0131llarda \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f olacakt\u0131 ve T\u00fcrkiye\u2019nin 100 y\u0131la yak\u0131n bir d\u00f6nemde ba\u015f\u0131n\u0131 a\u011fr\u0131tan, T\u00fcrkiye\u2019nin maddi manevi b\u00fct\u00fcn kaynaklar\u0131n\u0131 heba eden b\u00f6yle bir meselesi olmayacakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Bu \u015f\u00fcphesiz siyasi bir tercihti. Anadolu \u00fcmmetinden yeni bir ulus devlet yaratma fikri modern bir projeydi. Bu projeye uygun olan ve olmayan halklar tasnifi yap\u0131ld\u0131. Balkanlardan ya da Kafkaslardan gelen di\u011fer halklar gibi K\u00fcrtlerin de, M\u00fcsl\u00fcman oldu\u011fu i\u00e7in T\u00fcrkle\u015febilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc. Kurucu parti olan Cumhuriyet Halk Partisi, b\u00fct\u00fcn kongrelerinde bu T\u00fcrkle\u015fmenin esaslar\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirdi. O tarihte isyanlar ba\u015flad\u0131; 1925 \u015eeyh Sait isyan\u0131 ard\u0131ndan 1928 A\u011fr\u0131 isyan\u0131 geldi. K\u00fcrtlerin i\u00e7inde bulundu\u011fu sosyal ger\u00e7eklikler nedeniyle, \u00e7ok zay\u0131f olan o isyanlar\u0131n Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun miras\u0131 \u00fczerine kurulan bu kadar g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ulus devlete kar\u015f\u0131 ba\u015far\u0131 \u015fans\u0131 zaten yoktu. Hepsi ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla sonu\u00e7land\u0131. Bug\u00fcn zaten hepsinin isyan olmad\u0131\u011f\u0131, Kemalist rejimin kendisini T\u00fcrkiye toplumuna kabul ettirmek i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 bir tak\u0131m provakatif eylemler sonucunda geli\u015fti\u011fine dair kanaatler giderek g\u00fc\u00e7leniyor. <\/p>\n\n\n\n
Yani planl\u0131 bir \u015fekilde halk, k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131l\u0131yor ve isyana te\u015fvik ediliyordu.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye ve K\u00fcrtler isyanlardan \u00e7ok zarar g\u00f6rd\u00fc.<\/p>\n\n\n\n
Kemalistler, sadece isyanc\u0131lar\u0131 de\u011fil, muhalefetin temsilcilerini de, \u0130stiklal Mahkemelerinde ast\u0131lar.<\/p>\n\n\n\n
Bu mahkemelerde Kemalist rejime muhalefet edenler yarg\u0131land\u0131 ve \u00e7o\u011fu as\u0131ld\u0131.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6zetledi\u011fim bu tarihi anlat\u0131 bize \u00e7ok \u015fey s\u00f6yl\u00fcyor. Buradan \u015f\u00f6yle bir sonu\u00e7 \u00e7\u0131karmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr: K\u00fcrt meselesi \u00fczerinden siyasi egemenlik alanlar\u0131 olu\u015fturmak, bu meselenin siyasi dinamiklerini sert iktidar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131nda kullanma stratejileri yaratmak, bug\u00fcn de, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyor.<\/p>\n\n\n\n
Son K\u00fcrt isyan\u0131 olmasa, faili me\u00e7hul cinayetler, k\u00f6ylerin bo\u015falt\u0131lmas\u0131, 12 Eyl\u00fcl\u2019den sonra in\u015fa edilip bir laboratuvar gibi kullan\u0131lan Diyarbak\u0131r Cezaevi ya\u015fanmasayd\u0131, T\u00fcrkiye bug\u00fcn bamba\u015fka bir \u00fclke olurdu.<\/p>\n\n\n\n
1989\u2019da Berlin duvar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6kmesi d\u00fcnyada b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fim dalgas\u0131na neden oldu; d\u00fcnyada 100\u2019e yak\u0131n \u00fclkede totaliter rejimin de\u011fi\u015fmesine yol a\u00e7t\u0131. D\u00fcnyada bu kadar muazzam de\u011fi\u015fimler olurken T\u00fcrkiye, 1920\u2019li y\u0131llardan sonra ikinci kez K\u00fcrt meselesiyle ilgili \u00e7ok \u015fiddetli bir \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7ine girdi. Maalesef K\u00fcrt sava\u015f\u0131nda kurulan askeri vesayet, ordunun siyasi hayat\u0131 belirleyen tek g\u00fc\u00e7 olmas\u0131 ve di\u011fer anti demokratik kurumlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, de\u011fi\u015fim ve bar\u0131\u015f f\u0131rsat\u0131n\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin her defas\u0131nda \u0131skalamas\u0131na sebep oldu.<\/p>\n\n\n\n
Bir normalle\u015fme s\u00fcreci ya\u015fanmadan ve yukarda \u00f6zetlenen tarihle y\u00fczle\u015fmeden, bizi bir arada ve \u00f6zg\u00fcrce tutacak bir anayasa yapmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00d6nce \u015fiddetin hayat\u0131m\u0131zdan \u00e7\u0131kmas\u0131 laz\u0131m. Devlet Bah\u00e7eli\u2019nin \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131yla ba\u015flayan s\u00fcrecin en \u00f6nemli sebebi, T\u00fcrkiye\u2019nin beka endi\u015fesinin artmas\u0131 ve taraflar\u0131n sava\u015f\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclemeyece\u011fini g\u00f6rm\u00fc\u015f olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Ancak, T\u00fcrkiye bu \u015fiddet meselesi ve sava\u015f\u0131n hakikatleri meselesinde bilgisini, deneyimini ve haf\u0131zas\u0131n\u0131 tazeledik\u00e7e siyasi \u00e7\u00f6z\u00fcme ve yeni bir anayasaya o oranda yakla\u015fm\u0131\u015f olur. <\/p>\n\n\n\n
Yeni anayasa i\u00e7in T\u00fcrklerin de K\u00fcrtlerin de anlamas\u0131 gereken \u015fu bence: Art\u0131k birbirimizi yeniden etnik kimliklerimiz \u00fczerinden tan\u0131mlayamay\u0131z. Bizim anayasam\u0131z kimin ne kadar T\u00fcrk oldu\u011funa karar veren bir anayasa olamaz. Bu bir toplumsal bar\u0131\u015f anayasas\u0131 olmak zorundad\u0131r. Anayasam\u0131z bizleri, temel haklar\u0131m\u0131z a\u00e7\u0131s\u0131ndan etnik kimli\u011fimiz, siyasi, cinsel, inan\u00e7 tercihlerimiz her ne olursa olsun e\u015fit yurtta\u015flar olarak tan\u0131mlamak zorunda. Buna \u00f6zetle anayasal yurtta\u015fl\u0131k diyoruz.<\/p>\n\n\n\n
Anayasan\u0131n de\u011fi\u015ftirilemez diye tarif edilen ve T\u00fcrkl\u00fck \u00fczerinden kurgulanan maddeleri de\u011fi\u015fmeden yeni bir anayasa yap\u0131lamaz.<\/p>\n\n\n\n
Cumhuriyet tarihindeki i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmalar, hem T\u00fcrkler\u2019e hem K\u00fcrtler\u2019e \u015funu g\u00f6stermi\u015f olmal\u0131:<\/p>\n\n\n\n
Birarada ve bu \u00fclkede ya\u015fayaca\u011f\u0131z. T\u00fcrkiye\u2019de her iki halk\u0131n i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015fli\u011fi \u0130stanbul gibi bir \u015fehrin d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck K\u00fcrt \u015fehri olmas\u0131, Diyarbak\u0131r\u2019\u0131n y\u00fcz\u00fcn\u00fcn Erbil\u2019e de\u011fil \u0130stanbul\u2019a d\u00f6nm\u00fc\u015f olmas\u0131 b\u00fct\u00fcn bu siyasi irademizin d\u0131\u015f\u0131nda geli\u015fen sosyolojik hakikatler ortaya koyuyor ki; T\u00fcrkiye\u2019de T\u00fcrkler ve K\u00fcrtler ve ba\u015fka halktan insanlar bir arada ya\u015famaya mecburdur. Bu mecburiyete inanmak laz\u0131m. Bu mecburiyeti farkl\u0131 bir \u015fey haline getirmek i\u00e7in u\u011fra\u015fmak ac\u0131 \u00fcretir, \u015fiddet \u00fcretir, ama abesle i\u015ftigalden farks\u0131zd\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Demokrasiden uzakla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 milli g\u00fc\u00e7 aray\u0131\u015f\u0131 ve g\u00fc\u00e7lenmenin siyasi tercih haline geldi\u011fi bir d\u00fcnyaday\u0131z. Bu durum, bir \u00e7ok \u00fclkenin i\u00e7ine kapanmas\u0131n\u0131, otoriter liderlerin iktidara gelmesini ve Anayasal vatanda\u015fl\u0131ktan uzakla\u015fmay\u0131 da beraberinde getirdi, getiriyor.<\/p>\n\n\n\n
Vatanda\u015f\u0131n her hal\u00fckarda devlete mecburiyetini kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z \u00f6ng\u00f6ren ve yasal bir sorumluluk olarak belirleyen, benzerlerine hatta ilklerine, Amerika\u2019da doksanl\u0131 y\u0131llarda, ikibinli y\u0131llarda rastlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u2018 T\u00fcrkiye\u2019nin \u015fartlar\u0131na uyarlanm\u0131\u015f bir \u00e7e\u015fit \u2018Vatanda\u015fl\u0131k Yasas\u0131\u2019 \u00fczerine yo\u011funla\u015fan kesimleri g\u00f6r\u00fcyor ve endi\u015fe ediyorum.<\/p>\n\n\n\n
Vatanda\u015fl\u0131k Yasas\u0131, \u201culusal g\u00fcvenlik dan\u0131\u015fman\u0131 Brezezinski\u2019nin belirtti\u011fi gibi, \u2018 ter\u00f6re kar\u015f\u0131 sava\u015f, mant\u0131\u011f\u0131 perdeleyen duygular\u0131 yo\u011funla\u015ft\u0131ran ve demogog politikac\u0131lar\u0131n hedefledikleri politikalar uyar\u0131nca, halk\u0131 harekete ge\u00e7irmelerini kolayla\u015ft\u0131ran\u2019 t\u00fcrde bir korku olu\u015fturmak i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n
\u201c11 Eyl\u00fcl\u2019den birka\u00e7 g\u00fcn sonra, Ba\u015fkana \u2018 11 Eyl\u00fcl 2001\u2019de meydana gelen ter\u00f6rist sald\u0131r\u0131lar\u0131 planlad\u0131\u011f\u0131, yetkilendirdi\u011fi, ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi veya yard\u0131m etti\u011fi ya da bu t\u00fcr \u00f6rg\u00fctleri ve ki\u015fileri bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 tespit edilen \u00fclkelere ve \u00f6rg\u00fctlere kar\u015f\u0131 s\u0131n\u0131rs\u0131z g\u00fc\u00e7 kullanma yetkisi veren Amerikan Kongresinin onay\u0131ndan ge\u00e7irilen yasas\u0131n\u0131n ad\u0131, Vatanda\u015fl\u0131k Yasas\u0131yd\u0131.<\/p>\n\n\n\n
\u201cBir toplum felaket taraf\u0131ndan yeterince h\u0131rpaland\u0131\u011f\u0131nda, genellikle diren\u00e7 g\u00f6steremeyecek kadar sersemler. Korku toplumlar\u0131 uysal ve s\u00f6m\u00fcr\u00fclebilir hale getirir.\u201d (, Korku- Alternatif D\u00fcnya Tarihi- Robert Peckham Literat\u00fcr Yay. 2025)<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye ter\u00f6r gerek\u00e7esiyle hayata ge\u00e7irilen s\u0131n\u0131rs\u0131z yetkilerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u0131llara bir daha d\u00f6nmemelidir.<\/p>\n\n\n\n
Anayasan\u0131n da \u00fcst\u00fcnde tutulan Milli G\u00fcvenlik Siyaset Belgesi ve OHAL hukuku T\u00fcrkiye\u2019ye \u00e7ok kaybettirdi.<\/p>\n\n\n\n
\u015eimdi silahlar susmu\u015fken ve muhtemelen tamamen g\u00f6m\u00fclecekken T\u00fcrkiye i\u00e7in en uygun vatanda\u015fl\u0131k tan\u0131m\u0131 olan anayasal yurtta\u015fl\u0131k tan\u0131m\u0131na geri d\u00f6nmek ve cumhuriyetin tarihiyle y\u00fczle\u015fme \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015fecek bir anayasa yap\u0131m s\u00fcrecini ba\u015flatmak gerekir.<\/p>\n\n\n\n
Anayasal yurtta\u015fl\u0131k tarifi, toplumun belirleyici unsurunu etnik aidiyet ve toprak esas\u0131ndan kopararak anayasal normlara ta\u015f\u0131may\u0131 ama\u00e7lar. Avrupa 2. D\u00fcnya sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda bunu tart\u0131\u015ft\u0131 ve b\u00fcy\u00fck oranda benimsedi. Bu model, yurtta\u015flar\u0131n \u201ckendilerini evde hissettikleri\u201d bir anayasal sistem tasavvur eder.<\/p>\n\n\n\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc dili, etnik ve mezhepsel aidiyeti ne olursa olsun, siyasal manada <\/em> ancak haklar\u0131n\u0131 tan\u0131mlayan ve politik kat\u0131l\u0131m mekanizmalar\u0131n\u0131 belirleyen anayasal sistem i\u00e7inde kendisini kendi evinde hissedebilecektir.<\/p>\n\n\n\n Yurtta\u015flar\u0131n anayasal sistemin i\u015fleyi\u015fine kat\u0131lmas\u0131, bu sistemi m\u00fc\u015fterek bir eylem alan\u0131 olarak benimsemesi hayati bir \u00f6nem ta\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Son zamanlarda anayasan\u0131n ilk d\u00f6rt maddesi i\u00e7in ifade edilen \u2018De\u011fi\u015ftirilemezlik ilkesi\u2019 bu kat\u0131l\u0131m\u0131n \u00f6n\u00fcne konulmu\u015f bir s\u00f6ylemdir; hukuki ve anayasal bir tan\u0131m olmaktan uzakt\u0131r. <\/p>\n\n\n\n \u201cDe\u011fi\u015ftirilmezlik ilkesi, kurucu neslin gelecek ku\u015faklara nasihat\u0131d\u0131r, s\u00f6ylendi\u011finin aksine sonraki neslin iradesine ipotek koymak de\u011fildir” demek, bu \u00fclkenin bir y\u00fczy\u0131l daha stat\u00fcko i\u00e7inde tutulmas\u0131n\u0131 istemekten ba\u015fka anlam ta\u015f\u0131maz.<\/p>\n\n\n\n \u201cDe\u011fi\u015ftirilemezlik ilkesi, \u00fclkesel birli\u011fin ve devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n temelidir\u201d demek, anayasal yurtta\u015fl\u0131\u011fa de\u011fil, vatanda\u015fl\u0131k ilkesine vard\u0131r\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Kurucu irade diye bir \u015fey yoktur, millet iradesi vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n E\u011fer FET\u00d6 15 Temmuz gecesi darbe yapmay\u0131 ba\u015farabilseydi, \u2018Yurtta Sulh Konseyi\u2019nin akl\u0131na gelip millet iradesine kar\u015f\u0131 kullanaca\u011f\u0131 ilk kavram muhtemelen ‘kurucu irade’ gibi bir kavram olur, sonras\u0131nda da kurucu iradeye kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kanlara kar\u015f\u0131 al\u0131nacak tedbir ve m\u00fccadeleler i\u00e7inde var\u0131lacak yer Amerikan usul\u00fc bir vatanda\u015fl\u0131k yasas\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye \u015fartlar\u0131na uyarlamak, \u2018 milli ve yerli\u2019, her vatanda\u015f\u0131n uymakla m\u00fckellef k\u0131l\u0131naca\u011f\u0131 vatanda\u015fl\u0131k yasas\u0131n\u0131n kabul\u00fc olurdu.<\/p>\n\n\n\n Tek Parti, tek \u015eef d\u00f6neminin tarih anlay\u0131\u015f\u0131 ve T\u00fcrkiye\u2019nin can\u0131n\u0131 bug\u00fcn de yakmaya devam eden e\u015fi benzeri g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir iktidar prati\u011fini anlatmak istiyorsan\u0131z, ‘kurucu irade\u2019 kavram\u0131na ba\u015f vurabilirsiniz.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye bug\u00fcnlere, ‘Kurucu irade’ denilerek, ‘kurucu irade’ ad\u0131na, bu \u00fclkenin ve bu milletin tarihini karartanlara ve inkar edenlere kar\u015f\u0131 ve di\u015fe di\u015f bir m\u00fccadeleyle gelindi.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019yi y\u00fcz y\u0131l sonra, ‘kurucu irade kavram\u0131’ \u00fczerinden stat\u00fckoya, giderek vatanda\u015fl\u0131k yasalar\u0131n\u0131n yer bulaca\u011f\u0131 bir anayasaya, ve de\u011fi\u015fmezli\u011fe davet etmek, demokrasi d\u0131\u015f\u0131 bir tutumdur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Sahadan bildiriyorum diye ba\u015flayan r\u00f6portajlar, k\u00f6\u015fe yaz\u0131lar\u0131 vard\u0131r, bilirsiniz. Ben de galiba akademik alemden de\u011fil; ama sahadan olmasa da, haf\u0131zadan, T\u00fcrkiye\u2019nin ortak belle\u011finden bildirmi\u015f\/yazm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131m. Metne haz\u0131rlan\u0131rken, ba\u015flang\u0131\u00e7 i\u00e7in nihayet sahip oldu\u011fum tecr\u00fcbeler ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m olaylar nedeniyle \u00e7ok farkl\u0131 giri\u015fler ve ilk c\u00fcmle alternatiflerine sahip oldu\u011fumun fark\u0131ndayd\u0131m. Bir 12 Eyl\u00fcl ma\u011fduru, ayn\u0131 zamanda bir Anayasa […]<\/p>\n","protected":false},"author":17,"featured_media":201,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[29],"issue":[3],"class_list":["post-151","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-202604_1","tag-orhan-miroglu","issue-nisan-2026"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/151","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/17"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=151"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/151\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":234,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/151\/revisions\/234"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/201"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=151"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=151"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=151"},{"taxonomy":"issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fissue&post=151"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}