{"id":142,"date":"2026-04-01T06:00:42","date_gmt":"2026-04-01T03:00:42","guid":{"rendered":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/?p=142"},"modified":"2026-04-01T01:20:38","modified_gmt":"2026-03-31T22:20:38","slug":"insan-toplum-ve-devlet-duzeninden-anayasa-korkudan-barisa-bir-arada-yasama-iradesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/?p=142","title":{"rendered":"\u0130nsan, Toplum ve Devlet D\u00fczeninden Anayasa: Korkudan Bar\u0131\u015fa, Bir Arada Ya\u015fama \u0130radesi"},"content":{"rendered":"\n

I- <\/strong>\u0130htiya\u00e7lar Hiyerar\u015fisi ve Anayasa: Hayatta Kalma Kayg\u0131s\u0131ndan Kendini Ger\u00e7ekle\u015ftirmeye<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u0130nsano\u011flunun yery\u00fcz\u00fcndeki ser\u00fcveni, en temelde bir “ihtiya\u00e7lar” ve bu ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131larken \u00f6tekilerle kurdu\u011fu “ili\u015fkiler” hik\u00e2yesidir. Hukuk, devlet veya anayasa gibi devasa kavramlar\u0131 konu\u015fmaya ba\u015flamadan \u00f6nce, en ba\u015fa, insan\u0131n o \u00e7\u0131plak ve savunmas\u0131z do\u011fas\u0131na d\u00f6nmek zorunday\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc devleti de anayasay\u0131 da icat eden \u015fey, insan\u0131n o en derinlerde yatan, bazen itiraf etmekten bile \u00e7ekindi\u011fi zaaflar\u0131, korkular\u0131 ve hayatta kalma g\u00fcd\u00fcs\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan\u0131n do\u011fas\u0131na i\u00e7kin olan o evrensel ihtiya\u00e7lar hiyerar\u015fisini an\u0131msayal\u0131m.1<\/a><\/sup> Bu ontolojik piramidin en alt basama\u011f\u0131nda nefes almak, beslenmek ve bar\u0131nmak gibi hayatta kalmaya d\u00f6n\u00fck, tamamen biyolojik ve fiziksel zorunluluklar yatar. \u0130nsan, bu asgari \u015fartlar\u0131 sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 an, o g\u00f6r\u00fcnmez piramidin hemen bir \u00fcst basama\u011f\u0131ndaki o yak\u0131c\u0131 ihtiyac\u0131 hisseder: “G\u00fcvenlik.” Karn\u0131 doyan insan, can\u0131ndan, sevdiklerinden, biriktirdiklerinden ve yar\u0131n\u0131ndan emin olmak ister. Gece uyudu\u011funda sabaha sa\u011f \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131n\u0131n, ekti\u011fi tarlan\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcn\u00fc hasat edebilece\u011finin, inand\u0131\u011f\u0131 de\u011ferler u\u011fruna bedel \u00f6demeyece\u011finin garantisini arar.<\/p>\n\n\n\n

\u0130nsan\u0131n en b\u00fcy\u00fck trajedisi ve ayn\u0131 zamanda en b\u00fcy\u00fck mucizesi i\u015fte tam burada ba\u015flar. \u0130nsan tek ba\u015f\u0131nayken vah\u015fi do\u011faya, f\u0131rt\u0131nalara ve y\u0131rt\u0131c\u0131lara kar\u015f\u0131 savunmas\u0131zd\u0131r; hayatta kalmak i\u00e7in bir topluluk kurmak zorundad\u0131r. Ancak bir topluluk i\u00e7ine girdi\u011finde ise bu kez “di\u011fer insanlar\u0131n” ve kurduklar\u0131 o karma\u015f\u0131k yap\u0131lar\u0131n \u00f6ng\u00f6r\u00fclemezli\u011fine, \u00f6fkesine ve ihtiraslar\u0131na kar\u015f\u0131 savunmas\u0131z kal\u0131r. Sigmund Freud’un Uygarl\u0131\u011f\u0131n Huzursuzlu\u011fu<\/em>‘nda \u00e7arp\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde te\u015fhis etti\u011fi gibi; insan\u0131n do\u011fas\u0131ndaki dizginlenemez d\u00fcrt\u00fcler ile g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flamak i\u00e7in kurulan medeniyetin dayatt\u0131\u011f\u0131 kurallar aras\u0131ndaki o ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz \u00e7at\u0131\u015fma, insana derin bir huzursuzluk verir.2<\/a><\/sup> \u0130nsan\u0131n kurdu\u011fu d\u00fczen, kimi zaman do\u011fadan daha ac\u0131mas\u0131z olabilir.<\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fte “anayasa” dedi\u011fimiz kavram, tam olarak bu k\u0131r\u0131lma noktas\u0131nda, insani ihtiya\u00e7lar piramidinin tam orta yerinde tarih sahnesine \u00e7\u0131kar. Anayasa, sadece anayasa hukuk\u00e7ular\u0131n\u0131n amfilerde tart\u0131\u015faca\u011f\u0131 teknik bir belge, maddelerden olu\u015fan ruhsuz bir t\u00fcz\u00fck veya devleti kuran bir y\u00f6netmelik de\u011fildir. Anayasa, bir toplumun “Art\u0131k birbirimizden ve kurdu\u011fumuz devletten korkmadan, birbirimize g\u00fcvenerek ve onurumuzla nas\u0131l bir arada ya\u015fayabiliriz?”<\/strong> sorusuna verdi\u011fi en somut, en rasyonel ve en insani cevapt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

E\u011fer bir co\u011frafyada kurulan d\u00fczen, insana sadece asgari bir fiziksel g\u00fcvenlik vaat edip, kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda onu itaat eden, d\u00fc\u015f\u00fcnmeyen, sadece biat eden bir “nesneye” d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcyorsa, o toplum, ihtiya\u00e7lar piramidinin o karanl\u0131k alt katlar\u0131nda hapsolmu\u015f demektir. Oysa ger\u00e7ek ve sivil bir anayasal d\u00fczen, o g\u00fcvenlik basama\u011f\u0131n\u0131 insanlar\u0131 hapseden bir tavan de\u011fil, onlar\u0131 yukar\u0131 ta\u015f\u0131yan bir s\u0131\u00e7rama tahtas\u0131 yapar. Bireyi, piramidin en tepesine; “kendini ger\u00e7ekle\u015ftirmeye”, yeteneklerini sergilemeye, \u00f6zg\u00fcrce \u00fcretmeye ve onuruyla var olmaya ta\u015f\u0131r. T\u0131pk\u0131 F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin El-Medinet\u00fc’l-F\u00e2z\u0131la<\/em>\u2019s\u0131nda (Erdemli \u015eehir) i\u015faret etti\u011fi gibi; insan ancak yard\u0131mla\u015farak (ta’avun) hayatta kalabilir, fakat kurulan o rasyonel d\u00fczenin as\u0131l amac\u0131 salt hayatta kalmak de\u011fil, insan\u0131 “en y\u00fcksek mutlulu\u011fa” (Sa’\u00e2det-i Kusv\u00e2) ula\u015ft\u0131rmakt\u0131r.3<\/a><\/sup> Anayasaya en \u00e7ok da bunun i\u00e7in, salt hayatta kalmak i\u00e7in de\u011fil, insan\u0131n onurlu bir \u00f6zne olarak kendini ger\u00e7ekle\u015ftirebilmesi i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyar\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

II- <\/strong>\u0130ktidar\u0131 ve \u0130nsan\u0131 Evcille\u015ftirmek: \u0130ki Y\u00f6nl\u00fc Bir Terbiye S\u00fcreci<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u0130nsanlar\u0131n g\u00fcvenlik ihtiyac\u0131yla bir araya gelip yetkilerini devretti\u011fi o yap\u0131, zamanla devasa, s\u0131n\u0131r tan\u0131maz ve her \u015feye g\u00fcc\u00fc yeten bir organizmaya, yani “iktidara” d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. \u0130ktidar\u0131n do\u011fas\u0131, t\u0131pk\u0131 kontrols\u00fcz akan bir su veya yay\u0131lan bir ate\u015f gibidir; \u00f6n\u00fcne bir set \u00e7ekilmezse buldu\u011fu her bo\u015flu\u011fa s\u0131zmak, temas etti\u011fi her alan\u0131 fethetmek, \u00f6zel alana girmek ve s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 sonsuzlu\u011fa do\u011fru geni\u015fletmek ister. G\u00fc\u00e7, denetlenmedi\u011fi her an yozla\u015fmaya ve yutmaya te\u015fnedir.<\/p>\n\n\n\n

Bu ba\u011flamda anayasa, bu devasa g\u00fcc\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00e7izen bir “iktidar kullanma talimatnamesi”dir. Devlete d\u00f6n\u00fcp \u015f\u00f6yle der: “Senin varl\u0131k sebebin benim g\u00fcvenli\u011fimi ve huzurumu sa\u011flamak. \u015euraya kadar yetkin var, vergi toplayabilir, kural koyabilirsin ama \u015fu \u00e7izgiden sonra kesinlikle duracaks\u0131n. \u00c7\u00fcnk\u00fc orada benim dokunulmaz alan\u0131m, inanc\u0131m, d\u00fc\u015f\u00fcncem ve insan\u0131n devredilemez onuru ba\u015fl\u0131yor.” Bu boyut, insan\u0131n kendi yaratt\u0131\u011f\u0131 o devasa iktidar\u0131 d\u0131\u015fsal olarak evcille\u015ftirmesi; Thomas Hobbes’un o me\u015fhur metaforuyla herkesin herkese kar\u015f\u0131 sava\u015f\u0131n\u0131 bitirmek i\u00e7in kendi ellerimizle yaratt\u0131\u011f\u0131m\u0131z o mutlak g\u00fcc\u00fcn, yani ‘\u00f6l\u00fcml\u00fc tanr\u0131’ Leviathan<\/em>‘\u0131n modern anayasac\u0131l\u0131k vas\u0131tas\u0131yla zincire vurulmas\u0131d\u0131r.4<\/a><\/sup> Hobbes, o devasa yap\u0131y\u0131 g\u00fcvenli\u011fimiz i\u00e7in mutlak bir egemen olarak kurgulam\u0131\u015f olsa da; anayasa, bizzat o Leviathan’\u0131n bizi yutmas\u0131n\u0131 engellemek i\u00e7in ona \u00e7ekilen hukuki bir settir. <\/p>\n\n\n\n

Do\u011fu’nun b\u00fcy\u00fck dehas\u0131 \u0130bn Haldun da Mukaddime<\/em>‘sinde tam olarak bu tarihsel ger\u00e7e\u011fe parmak basar: \u0130nsan\u0131n do\u011fas\u0131nda bir yandan sosyalle\u015fme zorunlulu\u011fu, di\u011fer yandan hayvani bir sald\u0131rganl\u0131k vard\u0131r ve bu y\u0131k\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 dizginlemek i\u00e7in toplumun \u00fczerinde cayd\u0131r\u0131c\u0131 bir otoriteye, yani adaleti tesis edecek bir “V\u00e2zi'”ye (yasaklay\u0131c\u0131 g\u00fcce) ihtiya\u00e7 duyulur.5<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n

Ancak meselenin \u00e7ok daha derin, \u00e7ok daha ontolojik bir boyutu daha vard\u0131r. Anayasa sadece d\u0131\u015f\u0131m\u0131zdaki iktidar\u0131 (V\u00e2zi’yi veya Leviathan’\u0131) de\u011fil, insan\u0131n bizzat kendini, i\u00e7indeki o karanl\u0131k “h\u00fckmetme” arzusunu evcille\u015ftirmesidir. \u0130nsan, kendi do\u011fas\u0131nda var olan \u015fiddet potansiyelini, \u00f6fkesini, kendisi gibi d\u00fc\u015f\u00fcnmeyeni yok etme d\u00fcrt\u00fcs\u00fcn\u00fc, ba\u015fkas\u0131na tahakk\u00fcm etme ihtiras\u0131n\u0131 hukuk yoluyla terbiye eder. “Ben di\u011ferinden daha g\u00fc\u00e7l\u00fcy\u00fcm ama bu g\u00fcc\u00fc onu ezmek i\u00e7in kullanmayaca\u011f\u0131m, sorunlar\u0131m\u0131z\u0131 kaba kuvvetle de\u011fil, kurallarla \u00e7\u00f6zece\u011fiz” demektir anayasa. \u0130nsan\u0131n kendini evcille\u015ftirmesinin, vah\u015fetten medeniyete ge\u00e7i\u015finin k\u00e2\u011f\u0131da d\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f halidir.<\/p>\n\n\n\n

Tam bu noktada, modern insan\u0131n anayasadan bekledi\u011fi iki temel i\u015flev kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya gelir: “Devletten \u00f6zg\u00fcrl\u00fck”<\/strong> ve “Devlet yoluyla \u00f6zg\u00fcrl\u00fck.”<\/strong> \u0130nsan, \u00f6ncelikle devletin g\u00f6lgesinin kendi mahrem alan\u0131ndan, d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131ndan, inan\u00e7 prati\u011finden ve ya\u015fam tarz\u0131ndan \u00e7ekilmesini ister. Bu, negatif bir stat\u00fcd\u00fcr; devletin m\u00fcdahale etmemesini talep eden bir “devletten \u00f6zg\u00fcrle\u015fme” halidir. Ancak insan ayn\u0131 zamanda bilir ki, sokakta korkusuzca y\u00fcr\u00fcyebilmek, eme\u011finin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 alabilmek, hastaland\u0131\u011f\u0131nda veya haks\u0131zl\u0131\u011fa u\u011frad\u0131\u011f\u0131nda s\u0131\u011f\u0131nacak adil bir liman bulabilmek i\u00e7in devletin kuraca\u011f\u0131 o g\u00fcvenli, e\u015fitlik\u00e7i ve adil hakemli\u011fe muhta\u00e7t\u0131r. Bu da “devlet yoluyla”, onun sundu\u011fu pozitif imkanlarla sa\u011flanan \u00f6zg\u00fcrl\u00fckt\u00fcr. Erich Fromm’un uyar\u0131c\u0131 bir dille anlatt\u0131\u011f\u0131 o trajik “\u00f6zg\u00fcrl\u00fckten ka\u00e7\u0131\u015f” sendromuna d\u00fc\u015fmemek, yani bireyin yaln\u0131zl\u0131k ve g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fck korkusuyla g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak otoriteye s\u0131\u011f\u0131nmas\u0131n\u0131 engellemek, ancak bu dengenin sa\u011fl\u0131kl\u0131 kurulmas\u0131yla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.6<\/a><\/sup> \u0130\u015fte anayasa dedi\u011fimiz o mucizevi metin, bizi devletin ezici g\u00fcc\u00fcnden korurken, ayn\u0131 zamanda devletin hakemli\u011fini adalet temeline oturtan o \u00e7ok hassas terazinin, o b\u00fcy\u00fck denge aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n ad\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

III- <\/strong>S\u00f6zle\u015fme Anayasac\u0131l\u0131\u011f\u0131: “Biz Halk…” \u0130radesinin Do\u011fu\u015fu<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Bu hassas terazinin nas\u0131l kurulabilece\u011fini, toplumlar\u0131n bar\u0131\u015f\u0131n\u0131 nas\u0131l tesis etti\u011fini anlamak i\u00e7in d\u00fcnyaya bakmak son derece ufuk a\u00e7\u0131c\u0131d\u0131r. Ba\u015far\u0131l\u0131 anayasal modellerin, \u00f6zellikle ABD \u00f6rne\u011finde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz “s\u00f6zle\u015fme anayasac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n” k\u00f6keninde, anayasan\u0131n bir l\u00fctuf de\u011fil, yatay bir m\u00fczakere s\u00fcreci olmas\u0131 yatar.<\/p>\n\n\n\n

Amerikan anayasac\u0131l\u0131\u011f\u0131 deneyimi, farkl\u0131 inan\u00e7lardan, farkl\u0131 co\u011frafyalardan, farkl\u0131 ekonomik \u00e7\u0131karlardan ve bazen birbirine taban tabana z\u0131t d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015flerinden gelen topluluklar\u0131n (eyaletlerin) bir araya gelme hikayesidir. Bu topluluklar, birbirlerinden duyduklar\u0131 korkuyu ve g\u00fcvensizli\u011fi a\u015fmak i\u00e7in masaya oturmu\u015f, yetkilerini hangi \u015fartlarda, hangi s\u0131n\u0131rlar dahilinde merkezi bir otoriteye devredeceklerini ince ince m\u00fczakere etmi\u015flerdir. Bu bir dayatma de\u011fil, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 bir pazarl\u0131k, bir r\u0131za \u00fcretme masas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

Asl\u0131nda bu yatay m\u00fczakere ve ortak ak\u0131l aray\u0131\u015f\u0131n\u0131n ontolojik zorunlulu\u011funu, \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcnce gelene\u011finin zirve isimlerinden Fahreddin er-R\u00e2z\u00ee\u2019de \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131 bir bi\u00e7imde g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. R\u00e2z\u00ee, insanlar\u0131n neden meselelerini \u015f\u00fbra<\/em> (m\u00fczakere) ile \u00e7\u00f6zmek zorunda oldu\u011funu a\u00e7\u0131klarken muazzam bir tespitte bulunur: Hi\u00e7bir insan\u0131n akl\u0131 tek ba\u015f\u0131na hakikati b\u00fct\u00fcn\u00fcyle kavrayamaz, zira ak\u0131llar farkl\u0131 farkl\u0131 yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve herkesin ger\u00e7e\u011fi kavray\u0131\u015f\u0131nda bir eksiklik vard\u0131r. Ancak farkl\u0131 ak\u0131llar bir araya gelip m\u00fczakere ettiklerinde, birbirlerinin eksiklerini tamamlar ve adeta farkl\u0131 \u0131\u015f\u0131klar\u0131n birle\u015fip b\u00fcy\u00fck bir ayd\u0131nl\u0131k yaratmas\u0131 gibi, tekil ak\u0131llar\u0131n asla ula\u015famayaca\u011f\u0131 devasa bir “ortak rasyonalite” \u00fcretirler.7<\/a><\/sup> \u0130\u015fte sivil bir anayasa masas\u0131 da, tam olarak bu farkl\u0131 ak\u0131llar\u0131n birbirini tamamlayarak ortak bir ya\u015fama iradesi \u00fcretti\u011fi o ayd\u0131nl\u0131k zemindir.<\/p>\n\n\n\n

Bu y\u00fczden o s\u00f6zle\u015fme metni “Biz Halk…” (We the People) diye ba\u015flar. Bu s\u0131radan gibi g\u00f6r\u00fcnen iki kelimelik giri\u015f, asl\u0131nda devasa bir zihniyet devrimidir. Metnin, g\u00f6klerden inen veya se\u00e7kin bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n dayatt\u0131\u011f\u0131 bir kurallar b\u00fct\u00fcn\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; sahadaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n kendi \u00f6zg\u00fcr r\u0131zalar\u0131yla olu\u015fturdu\u011fu yatay bir irade beyan\u0131 oldu\u011funu ilan eder. \u0130nsanlar, o metne kendilerini ait hissederler, \u00e7\u00fcnk\u00fc aidiyet duygusu tek tip bir etnik k\u00f6kenden, dayat\u0131lm\u0131\u015f bir ideolojiden veya resmi bir tarih tezinden de\u011fil; bizzat o s\u00f6zle\u015fmenin herkese e\u015fit mesafede duran adaletinden, sundu\u011fu \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve e\u015fitlik \u015femsiyesinden do\u011far.<\/p>\n\n\n\n

IV- <\/strong>T\u00fcrkiye\u2019nin Anayasa Hikayesi: Kurucu Travma ve Siyasal DNA’m\u0131zdaki K\u0131r\u0131lmalar<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Peki, y\u00fcz\u00fcm\u00fcz\u00fc kendi co\u011frafyam\u0131za, kendi tarihimize d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fczde ne g\u00f6r\u00fcyoruz? Neden biz bir t\u00fcrl\u00fc o “Biz Halk…” diyebildi\u011fimiz, hepimizin alt\u0131nda g\u00fcvenle durdu\u011fu o \u015femsiyeyi kuram\u0131yoruz? T\u00fcrkiye’nin anayasa hikayesi, ne yaz\u0131k ki bir arada ya\u015fama arzusunun, ne\u015feli bir mutabakat\u0131n hikayesi de\u011fildir. Bu hikaye; \u00e7ok daha derin, \u00e7ok daha sars\u0131c\u0131 ve y\u00fczy\u0131ld\u0131r kanamas\u0131 bir t\u00fcrl\u00fc durmam\u0131\u015f devasa bir “kurucu travman\u0131n”<\/strong> hikayesidir.<\/p>\n\n\n\n

Bizim anayasal gelene\u011fimiz ve devlet akl\u0131m\u0131z, devasa bir imparatorlu\u011fun ac\u0131 dolu \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn, her cepheden gelen \u00f6l\u00fcm haberlerinin, toprak kay\u0131plar\u0131n\u0131n, b\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7lerin, ihanetlerin ve en \u00f6nemlisi “yok olma” (beka) tehlikesinin o koyu g\u00f6lgesinde \u015fekillenmi\u015ftir. Bu topraklarda anayasa dedi\u011fimiz \u015fey; haklar\u0131 g\u00fcvence alt\u0131na alan sivil bir “bar\u0131\u015f s\u00f6zle\u015fmesi” olarak de\u011fil, elde kalan son toprak par\u00e7as\u0131nda devleti ayakta tutmaya \u00e7al\u0131\u015fan, da\u011f\u0131lmay\u0131 \u00f6nlemeye odaklanm\u0131\u015f bir “korunma kalkan\u0131”, bir acil durum m\u00fcdahale seti olarak do\u011fmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n

Burada yapmam\u0131z gereken \u015fey, ge\u00e7mi\u015fe d\u00f6n\u00fcp su\u00e7lanacak bir fail, bir ideoloji veya bir grup aramak de\u011fildir. Bu, ucuz bir tarih okumas\u0131 olur. Yapmam\u0131z gereken, bir doktor titizli\u011fiyle, ortada anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve \u015fifa bulmas\u0131 gereken \u00e7ok derin bir hastal\u0131k, sars\u0131c\u0131 bir “korku” oldu\u011funu te\u015fhis etmektir. Bir imparatorlu\u011fun y\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 alt\u0131ndan \u00e7\u0131karken ya\u015fanan o varolu\u015fsal yok olma korkusu, zamanla bizim siyasal ki\u015fili\u011fimizin, kurumlar\u0131m\u0131z\u0131n ve anayasalar\u0131m\u0131z\u0131n DNA\u2019s\u0131na i\u00e7kin hale gelmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n

Bu durum, devlet akl\u0131nda ve anayasal mimarimizde adeta kurumsal bir “\u00e7oklu ki\u015filik bozuklu\u011fu”<\/strong> yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Devlet, bir yandan toplumun t\u00fcm ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layan, onu kurtaran, var eden, doyuran yeg\u00e2ne kutsal g\u00fc\u00e7 olarak y\u00fcceltilmi\u015f; ancak di\u011fer yandan, ayn\u0131 toplumun i\u00e7indeki do\u011fal farkl\u0131l\u0131klar\u0131 (etnik, dini, mezhepsel, k\u00fclt\u00fcrel) kendi varl\u0131\u011f\u0131na y\u00f6nelmi\u015f en b\u00fcy\u00fck “tehdit” ve “b\u00f6l\u00fcc\u00fc unsur” olarak alg\u0131layan derin bir paranoyaya s\u00fcr\u00fcklenmi\u015ftir. Oysa hakikatin mutlak ve tek bir kaba s\u0131\u011fmayaca\u011f\u0131; mutasavv\u0131f \u0130bn\u00fc’l-Arab\u00ee’nin o muazzam metaforuyla “suyun renginin, i\u00e7inde bulundu\u011fu kab\u0131n rengini alaca\u011f\u0131”, yani ger\u00e7ekli\u011fin farkl\u0131 toplumsal kimlikler taraf\u0131ndan kendi aidiyetleriyle farkl\u0131 \u015fekillerde idrak edilebilece\u011fi ger\u00e7e\u011fi hep reddedilmi\u015ftir.8<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n

Cumhuriyet tarihi boyunca \u015fahit oldu\u011fumuz o kat\u0131 merkeziyet\u00e7ilik, farkl\u0131l\u0131klar\u0131 tek bir potada eritmeye \u00e7al\u0131\u015fan asimilasyon politikalar\u0131, resm\u00ee ideolojinin d\u0131\u015f\u0131ndakileri d\u0131\u015flama refleksleri, tepeden inmeci toplumsal m\u00fchendislik projeleri… Bunlar\u0131n hi\u00e7biri basit idari hatalar veya k\u00f6t\u00fc niyetli b\u00fcrokratik tercihler de\u011fildir. Bunlar, o iyile\u015fmemi\u015f kurucu travman\u0131n, “b\u00f6l\u00fcn\u00fcrsek yok oluruz” korkusunun \u00fcretti\u011fi patolojik savunma mekanizmalar\u0131d\u0131r. K\u00fcrt sorunu, az\u0131nl\u0131k meseleleri, inan\u00e7 eksenli gerilimler, laik-dindar \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131 hep bu derin korku ikliminin, bu d\u0131\u015flay\u0131c\u0131 savunma mekanizmalar\u0131n\u0131n sonucunda filizlenmi\u015f ve kronikle\u015fmi\u015ftir. Anayasa, farkl\u0131l\u0131klar\u0131 koruyan bir “\u015femsiye” olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p, herkesi ayn\u0131 \u015fekle sokmaya \u00e7al\u0131\u015fan demirden bir “kal\u0131ba” d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnce; o kal\u0131ba s\u0131\u011fmayan toplum, kendi kompart\u0131manlar\u0131na \u00e7ekilmi\u015f, gettola\u015fm\u0131\u015f ve o devasa toplumsal fay hatlar\u0131 \u00fczerinde birbiriyle konu\u015famayan, birbirine yabanc\u0131la\u015fan kitleler yaratm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

V- <\/strong>\u0130leti\u015fimsizli\u011fin Bedeli ve Ontolojik Bir Sava\u015fa D\u00f6n\u00fc\u015fen Siyaset<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Aidiyetin, “bu devlet benim devlerim, bu anayasa benim anayasam” duygusunun do\u011fal ve sahici yollarla ortaya \u00e7\u0131kamad\u0131\u011f\u0131 bu zeminde, bug\u00fcn kitlesel bir ileti\u015fimsizlik buhran\u0131 ya\u015famaktay\u0131z. Siyaset kurumu ile toplum aras\u0131nda, devlet ayg\u0131t\u0131 ile vatanda\u015f aras\u0131nda, daha da ac\u0131s\u0131 toplumsal katmanlar\u0131n bizzat kendi aralar\u0131nda (mahalleler aras\u0131) sa\u011f\u0131rla\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 bir sessizlik veya sadece ba\u011f\u0131ran ama duymayan bir \u00f6fke dili hakimdir.<\/p>\n\n\n\n

Hal b\u00f6yle olunca, T\u00fcrkiye’de siyasal alandaki rekabet ve iktidar m\u00fccadelesi, normal demokrasilerdeki “halka daha iyi hizmet etme yar\u0131\u015f\u0131ndan” \u00e7\u0131km\u0131\u015f, tamamen “ontolojik” (varolu\u015fsal)<\/strong> bir nitelik kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Sigmund Freud’un Kitle Psikolojisi ve Ego Analizi<\/em> eserinde son derece yal\u0131n ama vurucu bir bi\u00e7imde g\u00f6sterdi\u011fi gibi; korku ve g\u00fcvensizlik i\u00e7indeki bireyler, savunmac\u0131 bir refleksle bir “kitle”ye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcklerinde rasyonel ak\u0131llar\u0131n\u0131 yitirir ve duygusal, ilkel, kendinden olmayana tahamm\u00fcls\u00fcz bir psikolojiye gerilerler.9<\/a><\/sup> Farkl\u0131 toplumsal kesimler, bir se\u00e7imi veya iktidar\u0131 kaybederlerse sadece y\u00f6netme hakk\u0131n\u0131 de\u011fil; kendi var olma haklar\u0131n\u0131, hayat tarzlar\u0131n\u0131, \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n gelece\u011fini ve can g\u00fcvenliklerini kaybedeceklerine inanmaktad\u0131rlar. Herkes “S\u0131ra bana gelecek mi?” korkusuyla ya\u015famaktad\u0131r. \u0130ktidar\u0131 ele ge\u00e7irenin, devletin o kontrols\u00fcz g\u00fcc\u00fcn\u00fc di\u011ferini ezmek i\u00e7in bir sopaya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc, r\u00f6van\u015fizmin bitmedi\u011fi bu ortam, y\u00fcz y\u0131l \u00f6nceki o kurucu travmay\u0131 her g\u00fcn yeniden, farkl\u0131 formlarda ve farkl\u0131 ma\u011fdurlarla tekrar tekrar \u00fcretmektedir.<\/p>\n\n\n\n

Burada \u00e7ok hayati bir zihinsel ayr\u0131m\u0131 yapmak zorunday\u0131z: \u00d6zg\u00fcrl\u00fck talebi ile iktidar talebi aras\u0131ndaki o derin ve ontolojik fark\u0131 g\u00f6rmeliyiz. \u0130nsan\u0131n kendi kimli\u011fini, inanc\u0131n\u0131 ve varolu\u015funu s\u00fcrd\u00fcrebilmek i\u00e7in talep etti\u011fi \u00f6zg\u00fcrl\u00fck me\u015fru, onurlu ve vazge\u00e7ilmezdir. Ancak, bir toplumda g\u00fcvende kalman\u0131n ve \u00f6zg\u00fcr olman\u0131n yeg\u00e2ne yolu olarak “devletin kontrol\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7irmek” g\u00f6r\u00fcl\u00fcyorsa, orada \u00f6zg\u00fcrl\u00fck talebi zehirlenerek bir iktidar ve tahakk\u00fcm talebine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Korku i\u00e7indeki topluluklar, sadece kendi hayatlar\u0131n\u0131 \u00f6zg\u00fcrce ya\u015famakla yetinemez; ba\u015fkalar\u0131n\u0131n hayat\u0131 \u00fczerinde s\u00f6z sahibi olmay\u0131, devlet ayg\u0131t\u0131n\u0131 bir z\u0131rh ve silah olarak ku\u015fanmay\u0131 bir varolu\u015f \u015fart\u0131 sayarlar. \u0130\u015fte anayasas\u0131zl\u0131k (veya vesayet\u00e7i anayasac\u0131l\u0131k), masum bir \u00f6zg\u00fcrl\u00fck arzusunu, ba\u015fkas\u0131na h\u00fckmetme ihtiras\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren bu zehirli iklimin ad\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n

VI- <\/strong>Yeni Bir S\u00f6zle\u015fmeyle \u0130yile\u015fmek: Konu\u015farak, Dokunarak, Anlayarak<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

\u0130\u015fte bug\u00fcn “yeni anayasa” ihtiyac\u0131ndan bahsediyorsak, mesele mevcut 1982 Anayasas\u0131’n\u0131n teknik maddelerini d\u00fczeltmek, kenar\u0131n\u0131 k\u00f6\u015fesini yontmak veya eski metne yeni yamalar yapmak de\u011fildir. Eskinin korku dolu, vesayet\u00e7i, topluma g\u00fcvenmeyen ve g\u00fcvensiz ruhunun \u00fczerine in\u015fa edilen hi\u00e7bir revizyon, o hastal\u0131kl\u0131 siyasal DNA’y\u0131 iyile\u015ftiremez. Unutmamal\u0131y\u0131z ki eski ruh, yeni maddeleri her zaman yutar. Kurumsal haf\u0131za, iyi niyetli yamalar\u0131 kusar.<\/p>\n\n\n\n

Bizim kendi ger\u00e7ekli\u011fimizde, do\u011fru y\u00f6ntemle ve do\u011fru sorular\u0131 sorarak ilerlemekten ba\u015fka \u00e7aremiz yoktur. Art\u0131k, “Devletin bekas\u0131n\u0131 topluma kar\u015f\u0131 nas\u0131l sa\u011flar\u0131z?” sorusu yerine, “Farkl\u0131l\u0131klar\u0131m\u0131zla birlikte, insan onurunu merkeze alarak bu devleti nas\u0131l hepimizin ortak evi yapar\u0131z?”<\/strong> demeliyiz. Statik, dondurucu ve farkl\u0131l\u0131klar\u0131 t\u00f6rp\u00fcleyerek elde edilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan sahte bir g\u00fcvenlik anlay\u0131\u015f\u0131 yerine; toplumsal \u00e7e\u015fitlili\u011fi, dinamizmi ve itirazlar\u0131 bir tehdit de\u011fil zenginlik olarak g\u00f6ren, “hukuk i\u00e7inde g\u00fcvenlik” sunan esnek bir siyaset felsefesine ge\u00e7i\u015f yapmak zorunday\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Bu yeni siyaset felsefesinin ve in\u015fa edilecek yeni s\u00f6zle\u015fmenin g\u00fcc\u00fc, salt hukuki tekni\u011finden de\u011fil, \u00fczerine in\u015fa edilece\u011fi “ahlaki kural”dan gelecektir. Bu yeni s\u00f6zle\u015fmenin ahlaki zemini \u00fc\u00e7 temel s\u00fctuna dayanmal\u0131d\u0131r: E\u015fde\u011ferlilik, rasyonellik ve kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k. Masaya oturan her bir kimlik, her bir toplumsal kesim, ge\u00e7mi\u015fi veya n\u00fcfusu ne olursa olsun di\u011ferleriyle mutlak bir “e\u015fde\u011ferlilik” i\u00e7inde kabul edilmelidir. Korkular\u0131n ve travmalar\u0131n \u00fcretti\u011fi paranoyalar\u0131n yerini, akl\u0131n, m\u00fczakerenin ve birbirini duyman\u0131n ald\u0131\u011f\u0131 bir “rasyonellik” in\u015fa edilmelidir. Ve en \u00f6nemlisi “kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k” ilkesi… Kat\u0131l\u0131mc\u0131l\u0131k, sadece anayasan\u0131n yap\u0131m a\u015famas\u0131nda farkl\u0131 kesimlerin g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn al\u0131nmas\u0131ndan ibaret s\u0131\u011f bir prosed\u00fcr de\u011fildir. Hem yap\u0131m s\u00fcrecinde masan\u0131n ortakla\u015fmas\u0131n\u0131 hem de anayasan\u0131n i\u015fleyi\u015f s\u00fcrecinde kurumsal mekanizmalar\u0131n, karar alma s\u00fcre\u00e7lerinin ve iktidar kullan\u0131m\u0131n\u0131n s\u00fcrekli bir toplumsal payla\u015f\u0131ma, denetime ve dinamik bir kat\u0131l\u0131ma a\u00e7\u0131k olmas\u0131n\u0131 gerektirir.<\/p>\n\n\n\n

B\u00fcy\u00fck travman\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 bu as\u0131rl\u0131k korkuyu g\u00f6rmek, bu korkuyu k\u00fc\u00e7\u00fcmsemeden anlamak ve ortak ak\u0131lla a\u015fmak; sadece bir siyasi partinin, bir etnik grubun veya belli bir ideolojik kesimin de\u011fil, bu topraklarda ya\u015fayan, ac\u0131 \u00e7eken herkesin ortak sorumlulu\u011fudur. Hepimiz bu travman\u0131n farkl\u0131 zamanlardaki ma\u011fdurlar\u0131y\u0131z. Art\u0131k birbirimize ders veren, birbirimizi ge\u00e7mi\u015fin hatalar\u0131 \u00fczerinden su\u00e7layan, azarlayan, mahcup etmeye \u00e7al\u0131\u015fan o zehirli dili terk etmek zorunday\u0131z.<\/p>\n\n\n\n

Bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 bir kamusall\u0131\u011f\u0131 yeniden in\u015fa etmenin yolu; kimseyi d\u0131\u015flamadan, birbirimizin y\u00fczy\u0131ll\u0131k yaralar\u0131na ve o derinden hissetti\u011fimiz korkulara dokunarak, masaya oturup konu\u015farak ve en \u00f6nemlisi \u00f6tekinin ne hissetti\u011fini “anlayarak”<\/strong> ge\u00e7mektedir.<\/p>\n\n\n\n

Netice itibar\u0131yla yeni bir anayasaya; devlet ayg\u0131t\u0131na yeni yetkiler vermek, birilerini tasfiye etmek veya siyasi bir zafer ilan etmek i\u00e7in de\u011fil; y\u00fczy\u0131ll\u0131k korkular\u0131m\u0131zla y\u00fczle\u015fip \u015fifa bulmak, bar\u0131\u015f\u00e7\u0131 ve onurlu bir kamusall\u0131\u011f\u0131 elbirli\u011fiyle yeniden in\u015fa etmek, birbirimize yeniden g\u00fcvenebilmek ve insan onurunu masan\u0131n tam ortas\u0131na koyarak\u2014Immanuel Kant’\u0131n o evrensel ahlak yasas\u0131nda buyurdu\u011fu gibi, insan\u0131 hi\u00e7bir zaman salt bir ‘ara\u00e7’ olarak de\u011fil, daima kendi i\u00e7inde bir ‘ama\u00e7’ olarak kabul ederek<\/em>\u2014nihayet kendi \u00f6zg\u00fcr irademizle, gururla “Biz”<\/strong> diyebilmek i\u00e7in ihtiyac\u0131m\u0131z var.10<\/a><\/sup>[10]<\/p>\n\n\n\n

Dipnotlar \/ Kaynak\u00e7a<\/strong><\/h2>\n\n\n
  1. Abraham H. Maslow, Motivation and Personality<\/em>,\u00a0 Harper&Row, Publishers, Londra, 1954, s. 80 vd. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  2. Sigmund Freud, Uygarl\u0131\u011f\u0131n Huzursuzlu\u011fu<\/em>, \u00c7ev. Haluk Bar\u0131\u015fcan, Metis Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1999, B\u00f6l\u00fcm III, s. 93 vd. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  3. Eb\u00fb Nasr el-F\u00e2r\u00e2b\u00ee, \u0130deal Devlet<\/em>, \u00c7ev. Ahmet Arslan, Vadi Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, s. 98. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  4. Thomas Hobbes, Leviathan<\/em>, \u00c7ev. Semih Lim, Yap\u0131 Kredi Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 2013, s. 136.
    \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  5. \u0130bn Haldun, Mukaddime<\/em>, \u00c7ev. S\u00fcleyman Uluda\u011f, Derg\u00e2h Yay\u0131nlar\u0131, Cilt I, \u0130stanbul, s. 213 vd. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  6. Erich Fromm, \u00d6zg\u00fcrl\u00fckten Ka\u00e7\u0131\u015f<\/em>, \u00c7ev. \u015eemsa Ye\u011fin, Say Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2015, s. 10, 48 vd. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  7. Muhammed er-Razi Fahruddin b. Ziyauddin, Mefatihu’l-Gayb, Tahran: Daru’l-K\u00fct\u00fcbi’l-llmiyye, U. bsk. tarihsiz, C. IX, s. 66. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  8. Muhyiddin \u0130bn\u00fc’l-Arab\u00ee, Fus\u00fbsu’l-Hikem<\/em>, \u00c7ev. Nuri Gen\u00e7osman, MEB \u0130stanbul 1992, XII Fass, s. 153. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  9. Sigmund Freud, Kitle Psikolojisi ve Ego Analizi<\/em>, \u00c7ev. K\u00e2muran \u015eipal, Say Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, s. 9-10. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li>
  10. Immanuel Kant, Ahlak Metafizi\u011finin Temellendirilmesi<\/em>, \u00c7ev. \u0130oanna Ku\u00e7uradi, T\u00fcrkiye Felsefe Kurumu, Ankara 2002, s. 45 vd. \u21a9\ufe0e<\/a><\/li><\/ol>\n\n\n

    <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    I- \u0130htiya\u00e7lar Hiyerar\u015fisi ve Anayasa: Hayatta Kalma Kayg\u0131s\u0131ndan Kendini Ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u0130nsano\u011flunun yery\u00fcz\u00fcndeki ser\u00fcveni, en temelde bir “ihtiya\u00e7lar” ve bu ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131larken \u00f6tekilerle kurdu\u011fu “ili\u015fkiler” hik\u00e2yesidir. Hukuk, devlet veya anayasa gibi devasa kavramlar\u0131 konu\u015fmaya ba\u015flamadan \u00f6nce, en ba\u015fa, insan\u0131n o \u00e7\u0131plak ve savunmas\u0131z do\u011fas\u0131na d\u00f6nmek zorunday\u0131z. \u00c7\u00fcnk\u00fc devleti de anayasay\u0131 da icat eden \u015fey, insan\u0131n o […]<\/p>\n","protected":false},"author":13,"featured_media":209,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":"[{\"content\":\"Abraham H. Maslow, Motivation and Personality<\/em>,\u00a0 Harper&Row, Publishers, Londra, 1954, s. 80 vd.\",\"id\":\"09641a67-77af-4f78-99bf-16359f2239ba\"},{\"content\":\"Sigmund Freud, Uygarl\u0131\u011f\u0131n Huzursuzlu\u011fu<\/em>, \u00c7ev. Haluk Bar\u0131\u015fcan, Metis Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 1999, B\u00f6l\u00fcm III, s. 93 vd.\",\"id\":\"088deefc-a5b9-4f7e-973d-3ecc3cdcb058\"},{\"content\":\"Eb\u00fb Nasr el-F\u00e2r\u00e2b\u00ee, \u0130deal Devlet<\/em>, \u00c7ev. Ahmet Arslan, Vadi Yay\u0131nlar\u0131, Ankara, s. 98.\",\"id\":\"1c21c43a-4352-43ac-a625-bca84cdee36c\"},{\"content\":\"Thomas Hobbes, Leviathan<\/em>, \u00c7ev. Semih Lim, Yap\u0131 Kredi Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul 2013, s. 136.
    \",\"id\":\"bb35ace3-8431-499f-a134-5f9df8baf3d7\"},{\"content\":\"\u0130bn Haldun, Mukaddime<\/em>, \u00c7ev. S\u00fcleyman Uluda\u011f, Derg\u00e2h Yay\u0131nlar\u0131, Cilt I, \u0130stanbul, s. 213 vd.\",\"id\":\"a68b2764-95d9-4f8d-a412-924deada47ac\"},{\"content\":\"Erich Fromm, \u00d6zg\u00fcrl\u00fckten Ka\u00e7\u0131\u015f<\/em>, \u00c7ev. \u015eemsa Ye\u011fin, Say Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, 2015, s. 10, 48 vd.\",\"id\":\"cdf48e45-23f7-49d2-92fb-291cc26d1569\"},{\"content\":\"Muhammed er-Razi Fahruddin b. Ziyauddin, Mefatihu'l-Gayb, Tahran: Daru'l-K\u00fct\u00fcbi'l-llmiyye, U. bsk. tarihsiz, C. IX, s. 66.\",\"id\":\"dd644da8-1b32-4b7d-8a3d-a19994d77381\"},{\"content\":\"Muhyiddin \u0130bn\u00fc'l-Arab\u00ee, Fus\u00fbsu'l-Hikem<\/em>, \u00c7ev. Nuri Gen\u00e7osman, MEB \u0130stanbul 1992, XII Fass, s. 153.\",\"id\":\"84233842-2c25-496c-be53-7f6dd2cf21f6\"},{\"content\":\"Sigmund Freud, Kitle Psikolojisi ve Ego Analizi<\/em>, \u00c7ev. K\u00e2muran \u015eipal, Say Yay\u0131nlar\u0131, \u0130stanbul, s. 9-10.\",\"id\":\"dcfc5899-d9ee-4ef9-a196-b5d5830c1566\"},{\"content\":\"Immanuel Kant, Ahlak Metafizi\u011finin Temellendirilmesi<\/em>, \u00c7ev. \u0130oanna Ku\u00e7uradi, T\u00fcrkiye Felsefe Kurumu, Ankara 2002, s. 45 vd.\",\"id\":\"443fbdfa-f37c-40e0-9da9-3c181199abd0\"}]"},"categories":[2],"tags":[25],"issue":[3],"class_list":["post-142","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-202604_1","tag-osman-can","issue-nisan-2026"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/142","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/13"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=142"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/142\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":238,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/142\/revisions\/238"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/209"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=142"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=142"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=142"},{"taxonomy":"issue","embeddable":true,"href":"https:\/\/ozgurcedergi.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fissue&post=142"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}