Demokratik Bir Anayasa İçin Öneriler

Emek Partisi (EMEP)

Türkiye’de esas gövdesi ile hala 1982 Askeri Cunta Anayasası yürürlüktedir. Bu Anayasa girişinde belirtildiği gibi Atatürk milliyetçiliği dışında hiçbir düşünce (düşünce kelimesi geçtiğimiz yıllarda kaldırılmış ama uygulamada bir değişiklik olmamıştır) ve eyleme koruma getirmemektedir. 82 Anayasası, bütün yurttaşları Türk olarak tanımlamakta ve Türk olmaya zorlamaktadır. Mevcut Anayasa ciddi değişiklikler sonunda başkanlık sistemi de olmayan, parlamenter sistem de olmayan garip bir sisteme geçiş yapmış adeta seçim ile gelmiş bir padişahlık sistemine geçilmiştir. Yeni, sistemde yasama, yargı ve yürütme tek elde toplanmıştır. Ve tek adam iktidarının denetlenebileceği bütün mekanizmalar kaldırılmış ya da göstermelik hale getirilmiştir.

Gerici, otoriter, Cunta Anayasası kuşkusuz ki değiştirilmelidir. Fakat, bu değişim toplumun özellikle ezilen ve sömürülen büyük çoğunluğunun temsilcileri aracılığıyla Anayasa yapma sürecine katılması ve taleplerinin kabulü ile demokratik olacaktır. Bunun sağlanması için bir kurucu meclis gerekir. Çünkü mevcut Meclis bir anayasa değişikliği vaadi ile oluşmamıştır. Mevcut Meclis’ teki partiler yeni anayasa önerilerini halka anlatarak seçilmemişlerdir. Kurucu Meclis için partiler ya da kişiler yeni anayasa için bütün önerilerini halka anlatmalı ve o anayasanın gerçekleşmesi için halktan yetki istemelidir. Böyle bir durumda mevcut Meclis ile Kurucu Meclis’ in partiler kombinasyonu farklı olabilecektir. Kurucu Meclis belirlenmiş bir süre (Örneğin bir sene) çalışır ve yeni anayasa önerisini hazırlar bu anayasa taslağı halk oylaması ile nitelikli çoğunlukla kabul edilirse kabul edilerek yürürlüğe girer.

Elbette burada bir anayasanın bütün maddelerinin sıralandığı öneri sunmak mümkün değildir. Fakat bazı temel ilkeler sunulabilir. 

Demokratik bir anayasanın olmazsa olmaz unsurları aşağıdaki gibidir;

• Anayasanın girişi demokrasiyi ve halk iradesini öne çıkaran hak ve özgürlükler üzerine vurgu yapan kısa bir metin olmalıdır
• Anayasanın değiştirilemez, değiştirilmesi dahi teklif edilemez maddeleri olmaz. Toplumsal durum ve koşullara göre anayasaların bütün maddeleri değiştirilebilir.
• Yurttaşlık tanımı bir etnisiteye göre değil, anayasal yurttaşlık olarak tanımlanmalıdır
• Düşünce, ifade, basın, din ve vicdan, örgütlenme vb. özgürlükler kayıtsız ve koşulsuz olarak anayasada güvence altına alınmalıdır.
• Laiklik, devletin din işlerinden tamamen elini çekmesi, Diyanet İşleri Başkanlığı’nın kapatılması, zorunlu din dersinin kaldırılması, devletin bütün din ve mezhepler ile dine inanmayanlara eşit mesafede durması biçiminde yeniden düzenlenmelidir.
• Parasız eğitim, parasız sağlık, işsizlik ödeneği, konut hakkı, ücretsiz bir aylık yıllık tatil, haftada 35 saat işgünü, iki gün hafta sonu tatili, emeklilik hakkı vb. haklarla donatılmış sosyal devlet biçimi anayasada yer almalıdır. Lokavt yasaklanmalı, grev hakkı üzerindeki bütün kısıtlamalar kaldırılmalıdır
• Vergiler kazanca göre ve kazanca bağlı olarak artan oranlarda olmalı, asgari ücret vergi dışında bırakılmalıdır. ÖTV, KDV gibi vergiler kaldırılmalıdır. Bütçe meclis tarafından yapılmalıdır.
• Başta Kürt halkı olmak üzere, bütün halkların ve azınlıkların dil ve kültürlerini serbestçe geliştirebilmeleri güvence altına alınmalı, herkesin anadille eğitimi sağlanmalıdır.
• Doğanın ve kültürün korunması için anayasaya hükümler konulmalıdır.
• Kadın erkek eşitliği için anayasada özel hükümler yer almalıdır.
• Seçim sisteminin demokratikleşmesi anayasal güvenceye kavuşturulmalıdır.
• Parti kapatma anayasadan çıkarılmalıdır.
• YÖK, RTÜK, MGK gibi kurumlar anayasadan çıkarılmalıdır.
• Genelkurmay Başkanlığı Savunma Bakanlığı’na bağlanmalı, askeri yargı kaldırılmalıdır.
• Hakimler Savcılar Kurulu kaldırılmalı. Hakimler ve savcılar illerde halk tarafından seçilmeli, jüri sistemine geçilmelidir.
• Askeri disiplin işlemleri de dahil olmak üzere bütün disiplin işlemleri yargı denetimine tabi olmalıdır.
• İlin idaresi, yargı, eğitim, sağlık ve yerel güvenlik gibi işler yerel meclisler tarafından yürütülmelidir. İl Meclisleri ve belediyeler üzerinde merkezi hükümetin vesayetine son verilmelidir.
• Milletvekili sayısı 400 e indirilmelidir.
• Seçimler 4 yılda bir yapılmalıdır.
• Bütün meclislerde ve bürokraside seçilenler geri çağrılabilmelidir.
• Cumhurbaşkanı Meclis içinden seçilmeli ve yetkileri sembolik olmalıdır. Merkezi yönetim esasen yine meclis içinden seçilecek bir hükümet tarafından yürütülmelidir.
• Üniversiteler, özerk olmalı; öğretim üyeleri, öğrenciler ve çalışanlar tarafından yönetilmelidir. Özel üniversiteler kapatılmalıdır. Bütçesi merkezi bütçeden karşılanmalıdır.

Demokratik anayasa için yukarıda sayılan talepler kuşkusuz daha da çoğaltılabilir. Demokratik bir tartışma ortamında çoğaltılmalı da. Fakat, yukarıda önemli bir kısmı belirtilen hususlar olmadan yapılan anayasa değişlikleri ile anayasanın demokratikleşeceğini savunmak mümkün olmayacaktır.