“F Tipi”Tanıtım ve Kullanma Kılavuzu
İsmail Şah BALTA (“Duvarı Aşan Sözler” (MAZLUMDER) kitabı için yazılmış olan makale, “ÖZGÜRCE” için Resul UZAR tarafından özetlenmiştir)
F Tipine girişten koğuştaki iç yaşama değin bazı konuları, yolu buralara düşme ihtimali olanlar için ya da merak edenler için yazmayı deneyeceğim. Elbette rahatsız edici ve kabullenilmesi zor şeylerle karşılaşacaksınız. Anlatacaklarım, şu ana kadar 6 F Tipi Cezaevi görmüş birinin gördükleri ve yaşadıklarıdır. Her cezaevi yönetiminde ufak tefek değişiklikler söz konusu olsa da sistemin F Tipi cezaevinden beklentisi aynıdır.
F Tipi Cezaevine Giriş
Jandarmanın ring aracı (mahkûm transferleri için kullanılan, içinde kelepçeli olarak seyahat edeceğiniz demir kafesler) ile cezaevinin ana giriş kapısından içeri girdiğinizde, yüksek telli, kameralı, alarmlı duvarların arkasındaki gizemle ilgili düşünmenize fırsat kalmadan ana girişe alınırsınız. Ellerinizdeki kelepçeler çıkarıldıktan sonra cezaevinde görevli olan jandarmalar, sizi getiren jandarmanın gözetiminde kaba üst aramanızı gerçekleştirir.
Bir infaz koruma memuru yani dünyanın her yerinde anılan ismiyle “gardiyan”, jandarmanın kötü muamelesine maruz kalıp kalmadığınıza dair bir evrak imzalattırır size. Şayet kötü muamele gördüyseniz evrakı imzalamayacağınız gibi, tutanak tutulmasını ve doktor muayenesini talep edebilirsiniz.
Üzerinizde nüfus cüzdanı (ya da muadili) yok ise bunun için de ayrıca bir evrak imzalarsınız. Sizi küçük bir odaya alırlar. Kısa süre sonra yanınıza bir-iki er ya da uzman asker ile birlikte bir-iki gardiyan girer.
Bulunduğunuz bu odada kamera yoktur. Sizden soyunmanız istenir. Tek tek üstünüzdeki her şeyi çıkarır onlara verirsiniz, onlar da elden ele elbiselerinizi kontrol ederler. Soyunmaya direnmek yani iradenizle soyunmayı reddetmek de mümkündür. Bu sefer kaba güç devreye girecektir. Seçim sizindir.
Elbiselerinize bir şeyler saklama olasılığına binaen sadece güvenlik kaygısı (!) güderek itina ile arama yapılır. Alt çamaşırlarınızı çıkarmanız istenmez. Alt çamaşırlarınızı çıkarmadan görevli personelin gözleri önünde bir-iki defa otur-kalk yapmanız istenir ki mahrem bölgelerde bir şeyler saklanmış ise böylece yere düşmesi sağlanmış olsun.
Elbise ve ayakkabılarınız, yüzüğünüz, saatiniz dâhil bir kasanın içine konarak X-Ray cihazına götürülür ve bir kontrol de orada yapılır. Siz odada alt iç çamaşırınızla beklersiniz. Şayet teknolojik aramada da bir problem çıkmaz ise giyinmeniz için eşyalarınız size iade edilir.
Yalnız saatinize, “açılarak kontrol yapılacağı” gerekçesi ile sonradan ulaşacaksınız.
Tabi ayakkabınızın tabanında metal varsa, ayakkabınıza tekrar kavuşabilmek için tabanındaki metalin çıkartılması gerekmektedir. İstisnaları varsa da genelde cezaevlerine tabanında demir olan ayakkabıları almıyorlar.
Elle arama ve X-Ray cihazındaki arama sorunsuz geçerse yeniden giyinik hale gelebilirsiniz.
Artık müşahede odasına alınırsınız.
Müşahede Odası – Resmi Evrak İşlemleri
Bu odada dört adet ranza, banyo ve tuvalet mevcuttur. Bir-iki gün bu oda sizin yeni mekânınız olacaktır. Saatinizi, fazla kıyafetlerinizi, varsa yanınızdaki herhangi bir gıdayı genelde vermezler. Buradan mesai saatleri içinde resmi birtakım evrakın doldurulması için ara ara alınırsınız.
Mahkûm kabuldeki idare odalarında tüm kimlik bilgileriniz yeniden teyit edilir. Fotoğrafınız çekilir, detaylı parmak izleriniz alınır; ailenizle ilgili bilgiler ve iletişim bilgileriniz not edilir. Evraklardaki boşluklar yavaş yavaş dolarken aslında kendinizle ilgili detaylı bir bilgilendirme yapmış olursunuz.
Vücudunuzda bulunan ve farklı durumlarda tanınmanızı sağlayacak ameliyat ve yaralanma izlerinden, geçirmiş olduğunuz tıbbi operasyonlara kadar; boyunuz, kilonuz, göz renginiz, kan grubunuz, sizinle ilgili alabilecekleri tüm fiziki bilgiyi kayıt altına alırlar.
Bütün bu işlemler bittiğinde yanınızda var olan ufak tefek eşyalarınız kameraların göreceği bir alanda yere dökülür, iki jandarma ve iki gardiyan tarafından tek tek aranır.
Unutmadan söylemek gerekir; F Tipi cezaevine tutuklandıktan hemen sonra getirilmeyip de 1-2 aylığına E ya da H tipi cezaevine götürüldüyseniz, F tipine gideceğinizi zaten kısa zamanda öğrenirsiniz. Bu durumda E/H tipinin kantinlerinde bulunan, F tipinde genelde satılmayan demirbaş malzemelerden satın almanız gerekir. Örneğin semaver, ailenizden temin edebiliyorsanız sivil nevresim takımı ve sivil battaniye, banyo havlu takımı vb. Bir cezaevinden F tipine gelirken bunları yanınızda getirebilirseniz, içeriye de sokabilirsiniz ama dışarıdan aileniz F tipine getirirse ya da postayla gönderirse, havlu dışında diğerleri içeri alınmaz.
Yeşil, mavi, lacivert renkli kıyafetler, asker ve personel kıyafeti çağrışımı yapacağı için olsa gerek ya da başka amaçlar için kullanma olasılığına binaen size verilmeyecektir. Tabanında demir olan ayakkabı, tokası büyük olan kemer de verilmez. Başka renk yasakları ile görece olarak ileride karşılaşabilirsiniz. Kuru boya, sulu boya, kırmızı tükenmez, yağlı boya yasakları gibi yönetimden yönetime yasaklar genişleyebilir.
Evrak işlemleri ya da aramalar bittikçe tekrar müşahede odasına götürülüyorsunuz.
İşlemler namaz vaktiyle çakışırsa problem çıkarmazlar genelde. Müşahede odasında kıbleyi gösteren bir işaret olmadığı için sorup öğrenmeniz gerekir. Kıble işaretini kalıcı bir şekilde siz bırakabilir misiniz?
Müşahede odaları genelde pek temiz sayılmaz, elbette evinizin temizliğini kıstas alarak çevrenize bakmayacaksınız. Hem mahpuslar bu alanı temiz tutmaz hem de yönetimler buralarla gereğince ilgilenmez. Bazı yerlerde müşahede odaları tiksindirici boyutlardadır.
Müşahedeye girerken yanınıza havlunuzu, diş fırçanızı, sabununuzu, terliğinizi, varsa Kur’an-ı Keriminizi mutlaka alın, almakta ısrarcı olun. Korkmayın, sizi hapse atmazlar.
Unuttum; cebinizdeki paraya el konacaktı. Dışarı çıkıncaya kadar nakit parayı son görüşünüzdür. Paranız sizin adınıza emanet hesaba yatacaktır. Size verilen makbuzu muhafaza etmelisiniz.
Yanınızda bulunan tüm yazılı evraklar, fotoğraflar, telefon rehberleri, kitap, dergi vs.tümüne el konacaktır. İncelendikten sonra bir iki hafta içinde size geri verilecektir.
Onun için girişten itibaren hangi malzemenize hangi gerekçe ile el konduğunu belleğinize kaydedin. Bazı işgüzarlar bazı malzemelerinizi çöpe atmaya kalkabilir. İçeri giremeyecek tüm malzemenizin emanete alınmasını ve ailenize teslimini isteyebilirsiniz.
Müşahedede bulunduğunuz zaman size uzun gelebilir. Hayatın koşturmacasından birdenbire yalıtılmış bir ortama düşmek sizi tedirgin edebilir.
Ezberlerinizi çoğaltın ki size hücrede arkadaşlık etsinler.
Yemekleriniz tabldot usulü size getirilir; metal kaşık çatal verilmez. İlk yemeğinizle gelecek muhtemel plastik kaşık ve çatalınıza iyi bakın. Oradan çıkıncaya kadar onları kullanacaksınız. Size gıda kapsamında verilen ve sonra da kullanılabilir olan hiçbir şeyi oradan çıkıncaya kadar atmayın; çünkü müşahedede iken ihtiyacınız olabilir.
Müşahede odasında sıcak bir şey içemezsiniz (çay, kahve gibi). Sigara içmenize müsaade edebilirler ama sigara öldürür. Sigaranın bırakılacağı en güzel mekân (size şaşırtıcı gelebilir) cezaevidir. Onun için kendinize bir iyilik yapın, sigarayı üç talakta boşayın.
İdare size bu arada hasımlarınız olup olmadığını, yanına gitmek istediğiniz birilerinin var olup olmadığını sorar. Beraber kalmanızın sorun olacağı kişi ya da grupları beyan etmeniz gerekir.
Bu işlemle birlikte gideceğiniz yer artık tespit edilmiştir. Sizi müşahede odasından alırlar. Dışarıda kalmış olan eşyalarınızı memur refakatinde X-Ray cihazının olduğu yere taşırsınız.
Cezaevine girdiğiniz andan itibaren sürekli gözlem altında olacaksınız. Sizin tavır ve davranışlarınız nispeten muhataplarınızın da davranışlarını etkileyecektir. Ürkek, çekinden, hafif davranışlardan uzak durmak gerekir; agresif, kontrolsüz davranışlardan uzak durmak gerekir. Kararlı, ağır başlı, sakin olmak gerekir. Bütün mahpusluk hayatınız boyunca personel ile laubali ilişkiden kaçınmalısınız. Kırmızı çizgilerinizi bağırıp çağırmadan da ortaya koyabilirsiniz. Personel ile yaşayabileceğiniz muhtemel gerginlikleri fazlaca uzatmadan bitirip amirlerine intikal ettirin. Sorun olarak algıladığınız tutum ve davranışları yetkililerle konuşun.
Psikolojik bir savaş vereceksiniz, sinir harbine hoş geldiniz. Çoğu zaman aklın ve mantığın “izinde” olduğunu göreceksiniz.
X-Ray cihazına geldiğinizde tüm eşyaları yürüyen bandın üzerine korsunuz. Tekrar aramadan geçer, ayakkabılarınızı, mont, ceket, saat, kemer vb. çıkarıp yürüyen banda korsunuz. Yeniden kontrolden geçer.
Siz de dedektör kapıdan geçersiniz. Kapıdan geçerken cihazın sinyal vermemesi gerekir. Sinyal vermesine sebep olan her ne ise o bulununcaya veya siz ibraz edinceye kadar soyunmanız gerekebilir. Şayet vücudunuzda platin vb. metal bulunuyorsa bunu beyan etmelisiniz.
Revir
Artık cezaevine girişiniz gerçekleşti. İlk durağınız revir olacaktır. Sürekli kullandığınız ilaçlar, kronik rahatsızlıklarınız varsa görüştüğünüz doktora (aile hekimi) ve sağlık memurlarına bildirmelisiniz. Özel tıbbi cihazlar kullanıyorsanız ve bu cihazların yanınızda bulunması gerekiyorsa belirtmeli ve doktor raporlarını ibraz etmelisiniz. Ancak dışarıdan getirdiğiniz raporlar itibar görmeyecektir. Vazgeçilmez durumdaki cihazlarınız için acil olarak hastaneye sevk talep etmeli ve hastaneden durumunuzu ve cihazların zaruretini raporlandırmalısınız. Bu işlemler uzun sürebilir; ciddi sağlık sorunları yaşama durumunuz varsa ailenizin üst resmi makamlarla diyaloğa geçmesi gerekir.
Cezaevinde işler çoğu zaman yavaş yürür. Konu sağlık da olsa bu değişmez. Bu durumlarda uğraşmanız ve hukuki yardıma ihtiyacınız olabilir.
Diyet yemek almak zorunda iseniz bunu da hastane raporları ile belgelemek durumundasınız. Örneğin ileri derecede şeker hastalığınız varsa dışarıdan bir baskı kurulması gerekir. Örneğin STK ve basın kullanılabilir ama çok hızlı hareket edilmelidir.
Cezaevine gelen doktorlar aile hekimidirler. Genelde haftada iki gün gelirler. Rahatsızlandığınızda dilekçe vererek doktorla görüşmeyi talep edersiniz. Doktorun gerekli görmesi halinde hastaneye sevkiniz yapılır. 10-15 günlük bir aralıkta hastaneye gidersiniz. Bu aralık, 3 gün ile 3 ay arasında da salınabilir. Olağanüstü acil durumlarda ambulans çağrılır ve ambulansla transferiniz yapılır. Doktorlar tarafından yazılan ilaçların ücretini Adalet Bakanlığı karşılar. Özel cihazlar, birtakım hijyen malzemeleri, bazı yerlerde ise gözlük karşılanmamaktadır.
Pansuman ve iğne yapılması gerekiyorsa kurumda bulunan sağlık memurları bu işlemleri yapacaklardır.
Dişle ilgili probleminizi, genelde haftada iki gün kurumda bulunan diş hekimine iletirsiniz. Diş çekimi, dolgu, diş taşı temizliği işleriniz kurumda yapılır. Daha kapsamlı tedaviler için ilgili hastanelere sevkiniz gerçekleştirilir.
Revirle ilgili bu bilgilendirmeleri yaptıktan sonra yürüyüşümüze devam edelim.
Koridorları yürüyerek ilerler ve meraklı gözlerle etrafı temaşa ederken bir hücre kapısının önüne getirilirsiniz. Burada tekrar (bu sefer blokta görevli olan başka gardiyanlar tarafından) üst araması ve eşya araması yapılır, elle arama kâfi gelmediği için dedektör de kullanılır. Arama yapılırken ayakkabınızı çıkarmanız istenir. Ayakkabı kontrolü yapıldıktan sonra kapı açılır ve hücreye girersiniz.
Genelde siz hücrenize ulaşmadan (hava şartlarına göre 1 ya da 2) battaniye, yastık, nevresim takımı bir yerlerde sizi bekliyor olacaktır. Hücrenize girdiğiniz halde verilmemişse talep etmeniz gerekir.
Bundan böyle “oda” olarak anacağım yaşam alanınızda bulunan demirbaşlardan bahsetmek istiyorum.
Önce buton. Kapının kenarında bulunan butona, idareye göre sadece acil ihtiyaçlar için basılabilir. Odada yaşanan hususen sağlık sorunları başta olmak üzere yetkililerle yapılması gereken görüşmeler için kullanmanız gereken cihazdır. Butona bastığınızda ana koridorda bulunan elektronik gösterge hangi odanın bastığını görsel ve işitsel olarak ilgili personele uyarı yoluyla iletir. Koridora memurun tek başına girmesi yasaktır. Koridora iki memur beraber girer, biri diğerini kontrol eder.
Kapınıza gelen iki memur kapıdaki mazgalı açar, sizi dinler. Mazgalda konuşurken siz yüz yüze konuşabileceğiniz pozisyonda durmayı tercih etmelisiniz. Kendilerinin çözeceği bir konu ise (örneğin sigorta atmıştır, kaldırın dersiniz kaldırırlar) yaparlar, değilse amirlerine iletirler.
Talebinizin takipçisi olmanız gerekir. Yapamayacakları konular için personelle çekişmeye gerek yoktur, onlara dert anlatmaya da gerek yoktur. Nöbetçi başgardiyanla, kurum başgardiyanıyla, müdürle vb. görüşme konusunda ısrarcı olmak gerekebilir.
Butonun çalıştığından emin olmalısınız, çalışmıyorsa tamir edilmesini isteyiniz.
Odanız, toplam kullanım alanı brüt olarak yaklaşık 55 m2 olan dubleks bir mekândır. Alt katta 3 adet sandalye, bir adet masa (plastiktir), mutfak evyesi, mutfak dolabı (metaldir ve sabitlenmişlerdir), üç adet paslanmaz tencere mevcuttur. Duvarda, örgütsel amaçlı kullanılmaması kaydıyla (!) bir adet mantar pano mevcuttur. Böylelikle kafanıza göre duvarlara bir şeyler asmamanız söylenmiş olur.
Ayrıca idarenin belirlediği TV kanallarını merkezi sistemden alabilmeniz için uygun anten girişi mevcuttur. TV’yi ise kendiniz kantinden satın alacaksınız.
İdarenin anonslarını size duyurabilmesi için merkezi anons sistemine bağlı bir hoparlör de mevcuttur. Aynı hoparlör merkezi sistemden yayın yapmakta olan bir-iki radyo kanalının da sesini size ulaştırır. Kişisel radyonuzu ise kantinden alacaksınız.
Alt katta ayrıca tuvalet ve banyonun bulunduğu, kapı ile ayrılmış bir bölüm daha vardır. Banyoda duş altlığı, lavabo, ayna, alaturka WC taşı mevcuttur. Banyo için verilen sıcak su saatleri ve günleri, yönetimlerin tutumuna göre değişkenlik arz etmektedir. Haftada 3 gün ikişer saat sıcak su verilen yerler olduğu gibi haftada 3 gün birer saatlik sıcak su veren yerler de mevcuttur.
Kişi başına düşen 20 dakikada hem çamaşırlarınızı yıkayacak hem kişisel temizliğinizi yapacak hem de banyo yapacaksınız.
Bazen bu saatlere uyulmadığı da olmaktadır.
İdareler kendilerini mazeret beyan etmek zorunda hissetmezler ama yine de en azından kazan dairesi arızası deyip sıcak su gün ve saatinizi boşa düşürebilirler. Gerçekten bir arıza olup olmadığını bilemezsiniz. Muhatabınıza güveneceksiniz, çaresiz!
Dubleksin alt katında havalandırmaya (bundan böyle bahçe olarak anacağım) açılan bir kapı mevcuttur. Odanın aydınlatılması için ücret ödemezsiniz ancak prizlerde kullandığınız elektriğin ücretini ödersiniz. Elektrik kesintisi olduğunda birkaç saniyede jeneratör devreye girer. Isınma ve sıcak su, merkezi sistem ile sağlanır ama siz, cezaevi duvarlarının hiçbir zaman ısınmadığını yine de belleğinize kaydedin.
Üst kata ise içeriden bir merdivenle çıkılır. Burada yere sabitlenmiş metal ranza ve metal dolaplar mevcuttur; üç ranza, üç dolap.
Üst katın bahçeye bakan tarafında 4 m2 civarında bir pencere vardır. Pencerenin büyük olması güzeldir ama gökyüzünü kıskanılmış ve paramparça olarak görürsünüz.
Bahce, 55 m2‘lik düz beton zemindir. Bahçenin ortasında bir rögar kapağı bulunur. Bahçenize bakan koridor pencereleri vardır. En azı dört tane olan bu pencerelerden size hissettirmeden bahçeniz temaşa edilir. Ayrıca yeni bir düzenleme ile personel için, sizin odanıza girmeden bahçeye girip çıkabilecekleri kapılar açılmıştır. Bahçeleri gören, bahçelerdeki her hareketi kaydeden, harekete duyarlı kameralar yerleştirilmiştir. Kamera açılarının odanın içinin yüzde kaçını görebildiği konusu bilinmezliğini korumaktadır. Yönetimler, odaların içini göstermediğini söylemektedirler.
Şu an kamera olmayan yerler de mevcut olabilir. Lakin Adalet Bakanlığı’nın uygulamaları büyük değişkenlik arz etmediğinden, oralar da yakın zamanda modern kameralar tarafından izlenecektir. Mahpus için eviçi kabul edilen mahrem yerler artık kayıt altındadır. Tecessüs, konu güvenlik olduğunda ihmal edilebilir bir kavramdır!
Cezaevi, ölümcül bir olay olduğunda “beş insan öldü” demek yerine “beş mahkûm öldü” demenin normal karşılandığı ve mahkûma farklı bir tür gibi bakılan bir coğrafyadır.
Bahçeye çıkış saatleriniz yaz-kış uygulamasına göre farklılık arz eder. Yazın kapınız 08.00-08.30 arası açılmış olur. Akşam 20.00’de kapanmaya başlar. Günler kısalmaya başladığında, akşam namaz saatinden yarım saat öncesinden kapılarınız kapanır. Sabah açılma saati ise değişmez.
Kışın böylelikle 16-17 saat odanın içinde kalırsınız.
Ağırlaştırılmış müebbet ceza alıp cezası onaylanmış kişiler ise güneş ışığından 3 ya da 4 saat faydalanırlar. Yaz kış fark etmez!
Tecrit
F tipi cezaevleri tecrit esası üzerine yapılandırılmıştır; fiziki yapısı ve işletme esasları yönünden tecrit insanın insandan yalıtılmasıdır. Tecrit size “müsaade edildiği kadarıyla yaşamaya hakkınız olduğunu” söyleyen uygulamalar bütünüdür.
İnsanların düşünce yapısı, zindana dair algıları, tecrübe ve birikimleri, yaşadıkları olaylara karşı gösterecekleri refleksleri etkilemekte ve birçok etkene bağlı olarak tavırlar değişiklik arz edebilmektedir. Tecrit fıtrat ile çatışan, fıtrata üstün gelme iddiası taşıyan ve bu sebeple de reddedilmesi gereken bir durum iken, paradoksal bir biçimde F tipi cezaevleri tercih sebebi olabilmekte ve “tecrit” yönü tamamen göz ardı edilebilmektedir. Hal böyle olunca da tecridin işkence olması ya da endoktrinasyon uygulamaları, tretmanların kendi çalıp kendi oynadığı değerlendirmelere konu olmakta ve uygulayıcıların kendilerini küçük düşürdükleri varsayılmaktadır.
İç Yaşam ve Ortak Tüketim
Ya söz dinlemeli ya da uzunca bir gözlem yaptıktan sonra söz dinlemeyi öğrenmelisiniz. Bilmelisiniz ki sizi zindan hayatınızda yıpratacak en önemli unsur tel örgüler, parmaklıklar, duvarlar değildir. Koğuş arkadaşlarınızdır ve bizatihi kendinizdir. F tipinde odaların üç kişi olarak yapılandırılması; sürekli bir gerginliğin oluşmasına, kısa sürede anlaşmazlığa düşülmesini ve kopuşlara uygun bir zemin hazırlamaktadır.
Bu gibi sorunları aşmanın basit ama ilk bakışta garip gelecek çözümü, gıda tüketiminin prensip olarak bireysel yapılmasını sağlamak ve ikram sistemine işlevsellik kazandırmaktır. Ortak tüketilecek şeylerin sayısı azaldıkça yukarıda zikredilen konuların ağırlığı hafifleyecektir. Ancak bu durumda da ikram edebilmek, ikram ederken de nezaket sınırlarını ima ile dahi zorlamamak gerekir. Bilin ki mahpuslukta kişinin hassasiyetleri had safhada olacaktır.
Gücü olanın tek tüketimden uzak durması, ortalamanın çok üzerine çıkmamak için kendini frenlemesi, kendisi için ayrıcalıklar talep etmeye kalkmaması önemlidir. Gücü olan kişinin istismarı yoluna da gidilmemelidir.
Mahpuslukta basit konu yoktur; basit addedilen konular huzursuzluklara sebep olmaktadır.
Gürültü sizi zorlayacak konuların başında gelecektir. TV-Radyo dinleme konusunda kulaklık kullanmak iyi bir çözüm olacaktır.
Ancak obsesif rahatsızlıklar kısa zamanda oluşabileceğinden ya da böylesi rahatsızlığı olan insanlarla karşılaşacağınız için; merdiven inip çıkarken çıkaracağınız gürültü, masa sandalyenin yerlerde sürüklenmesi ya da yere sert şekilde konması, sifon sesi hatta musluktan akan su sesi (az açılması istenebilir), bulaşık yıkarken metal tabakların birbirine çarpması, buzdolabının kapısının sert bir şekilde açılması, koğuşun su ile yıkanması, pencerelerin mandallarının sesli bir sekilde kullanılıyor olması, kapıların çarpılması, kuş sesi (kanarya, saka, muhabbet kuşu, serçe), mutfak evyesinde ya da demlikteki kireç lekesi vb. tüm bunlar, bunlardan biri ya da birkaçı ciddi krizler oluşturabilir.
Sizden talebi olan insanları dinlemelisiniz. Obsesif bir durumu sorgulayamazsınız. Yani sorgulasanız da sonuç değişmeyecektir. Muhatabınızı anlamaya dönük davranışlar geliştirmek durumundasınız. Uzun süreli birliktelik için bu şarttır, ya da bulunduğunuz ortamı değiştirmelisiniz. Obsesif durumda olan kişiye en iyi ihtimalle tedavi olması gerektiğini söyleyebilirsiniz. Şunu da bilmelisiniz ki obsesif duruma göstereceğiniz hassasiyeti artırdıkça muhatabınız daha fazlasını sizden talep edecektir. İşte o zaman muhatabınıza iyilik etmiyor olacaksınız.
Obsesif durumda iseniz bunu kabullenmeli ve tedavi için uğraşmalısınız. Obsesif kişi tepkilerini üst perdeden pervasızca verebilir; bu haklılık göstergesi ya da meşru bir davranış şekli olarak okunamaz. Obsesif kişi terbiye sınırlarını aşacak davranışlardan, kabalıktan, bedevilikten kendisi ile yüzleşerek uzak durmalıdır. Konuşma zemininin sabote edilmesinden uzak durmak gerekir. Konuşmadan hiçbir sorun çözülemez.
Hususen obsesif durumlarda ya da karakter çatışmasında odadan ayrılmak gerektiğinde, birbirinizin yüzüne bakamayacak davranışlardan uzak durun; çünkü hareket alanınız dar ve tekrar bir araya gelme olasılığınız oldukça yüksektir. (Bazen bir araya gelmeler cebren de olabilir. İdare iki kişi kalmakta olan odaya üçüncü kişiyi sizinle konuşmadan cebren vermeye kalkabilir).
Odadan ayrılma durumunda, yaşadığınız sorunu idareye yansıtmadan kendi aranızda çözebilmeniz önemlidir. Kriz durumlarını idareye yansıtmadan çözebilmek için istişari bir çevrenizin olması çok önemlidir. Bütün cezaevi hayatınız boyunca (hayat boyunca) eminlik vasfınızı korumalısınız. Oda değişikliği sorunlarını idareyle çözmeye kalkmanız aile içinin ifşası anlamına gelir.
Siz yönetimle konuşmalarınızda arkadaşlarınızın aleyhine olabilecek, onların onurlarını zedeleyecek, haklarına tecavüz edecek tavırlardan ısrarla kaçınmalısınız. Bunun için de sorunlarınızı içeride çözebilecek mekanizmalar üretmelisiniz. En büyük kaynağınız ise sabırdır. Prensip olarak sizden yardım isteyen insanlar için her zaman konforunuzu bozmaya hazır olun!
Tekrar koğuşa geri dönersek; yatakhanenin ışıklarının kaçta söndürülüp, sabah en erken kaçta yakılabileceğine karar verin. Vermiş olduğunuz kararlara riayet edin. Ucu açık konu bırakmayın. Ortak alınan kararlara herkes gönülden riayet ederse biri diğeri için dedektiflik yapmak durumunda kalmaz. Kusurları örtün. Kusurları örtülen de istismar etmesin. Söylenecek söz lisanı münasip ile söylensin. Emir kipi ile konuşmaktan, üst perde üslubundan, kabadayı, külhanbeyi konuşmalarından, belden aşağı konuşmaktan her zaman uzak durun. Muhatabınızın “kader arkadaşınız” olduğunu unutmayın.
Yaşam alanının genel temizliği nasıl yapılacak, kaç gün arayla yapılacak karar verin. Bulaşık nasıl yıkanacak, nöbetçilik nasıl yapılacak, nöbetçinin görevleri neler olacak mutlaka karara bağlayın. Esnerken, aksırırken, yemek yerken, tırnak keserken, sakız çiğnerken nasıl davranılacağını; ellerin hangi durumda yıkanması gerektiğine kadar, yataktan kalkanın mutfak ve gıda malzemelerine dokunup dokunmayacağına kadar; nasıl davranılacağını adab-ı muaşeret kurallarının nasıl yaşamsallaştırılacağını, tüm bunları konuşun ve karara bağlayın. Zindanda size garip gelen birçok davranışın, muhatabınız açısından problem olmadığını hayretle temaşa edeceksiniz; tabii tersi de.
Hasta olan arkadaşlarınızın kronik hastalıkları sebebi ile var olabilecek talepleri takdir edilmelidir. Bunlar tartışma ve müzakere konusu değildir; taleplerine riayet etmek gerekir. Bulaşıcı hastalığı olanlar durumlarını beyan etmeli ve rahatsızlıklarının arkadaşlarına bulaşmasını engelleyecek tedbirleri almalıdır.
Sigaraya, kokuya (tüm suni kokulara), toza karşı ciddi alerjiler gelişebilir. Bu durumda olanların taleplerine riayet edilmelidir. Bu da konuşulur mu diyerek susup içinize atacağınız konu/konular size daha büyük sorunlar olarak geri dönecektir. Bıktırıcı tekrarlar sözlü bir şiddet algısına dönüşebilir. Bu duruma düşmekten de düşürmekten de, meşru taleplere riayet ederek kurtulursunuz.
Yazabildiklerim bunlar, yazamadıklarımı hayal gücünüze havale ediyorum. Oldukça kısıtlı, sınırlanmış bir yaşamı kendi huzurunuz için kabullenmek durumundasınız.
Burada ifade edilmesi gereken bir diğer husus, kurulu bir düzenle karşılaşmış iseniz oraya ayak uydurmanızdır.
Komşuluk İlişkileri
Sizinle insani ilişki kuran komşularınızla siz de elbet ilişki kuracaksınız, hatta kendiniz insani ilişkiler kurmak ve derinleştirmek isteyeceksiniz. Bahçede bulunan rögar aynı zamanda zindan diliyle telefon hizmeti görmektedir. Komşularınıza seslendiğinizde rögarın sesinizi ilettiğini fark edeceksiniz. Belki yüzlerini hiçbir zaman göremeyeceğiniz komşularınız olacak ve frekanslar uyum sağlarsa rögardan konuşmadan odanıza gitmeyeceksiniz. Rögar kanalıyla birkaç odayla konuşabilirsiniz. Tanıştığınız bu insanlara hava yolunu kullanarak ikramlarda bulunabilir, günlük gazete takası yapabilir, dergilerinizi değişebilirsiniz.
Kaldıramayacağınız konularla karşılaşmak istemiyorsanız, adli mahkûmlarla ilişkilerinizi belli mesafede tutmanız gerekir, buna özen göstermelisiniz. Bazıları merhametinizi sömürmeye kalkabilir.
Çevrenizde farklı siyasiler varsa, bazıları ideolojik düşmanlıkları sebebi ile ilişki kurmak istemeyebilir. Bazıları ise insanî ilişkileri iyi tutarlar.
Ayrıca bağımsız iç posta servisi ile de (BİP) çevrenizle ilişki kurabilir, tanıdıklarınıza böylece ulaşabilirsiniz. Bu servisin işleyişine tüm mahpuslar destek verir. Küçük pet şişe kesilerek içi gazete vb. ile doldurulur, ıslatılır, 200-250 gr.’lık bir ağırlık elde edilir. Yapma topunuza mesajı ve gideceği yeri yazarsınız, gideceği istikamete haber verip çatı duvar aşırarak atarsınız. Posta hizmeti başlar. Bazen fireler olur; çatıya, tel örgülere takılır. Takılan topunuz idarenin eline geçer çünkü rutin şekilde çatılarda takılan malzemeler toplanır ve incelenir. Komşularınıza; kendi mutfağınızda hayal gücünüzle ürettiğiniz değişik tatları aynı yolu kullanarak ikram edebilirsiniz.
Karşılık beklemeden ikram alışkanlığınız olsun ancak çete mensuplarıyla alışverişten, hususen onlardan hediye almaktan, ekonomik üstünlüklerini silah olarak kullanma eğilimi olabilecek kişi ve yapılardan uzak ya da mesafeli olmak gerekir. Buna dikkat etmediğiniz takdirde sizi sıkıntıya sokacak hallerle karşılaşabilirsiniz.
Etkinlikler
Cezaevi yönetimleri değişik faaliyetler düzenlemektedir.
Genelde F tipi cezaevlerinde resim kursu, çini kursu, seramik kursu, bakır işleme kursu, halı dokuma kursu, saz-gitar kursu, bilgisayar kursu (Windows uygulamaları), ebru kursu, ahşap boyama, hobi kursları (sim pano yapımı – boncuk işleme) vb. kurslar düzenlenir. Kurslara bağlı olarak atölye çalışmaları da yapılabilmektedir. Bunların birçoğu bir cezaevinde faal olsa da kişi, bir-iki tanesinden fazlasına çıkamaz. Kurs süreleri ortalama altı aydır, sonunda sertifika verilmektedir. Bazı kursların sonunda yönetim açısından uygun kişilerden bir grup oluşabilirse atölye çalışmaları olabilmekte; atölye faaliyeti hafta içi her gün yarım gün olarak devam edebilmektedir.
Sohbet ve Spor
Yukarıdaki etkinliklerden bağımsız olarak açık ziyaret haftaları dışında (açık ziyaret haftalarında tüm faaliyetler atölyeler-kurslar iptal edilir.
Odanızdan ziyaretçiniz geldi ise ziyaret için, hastane-mahkeme sevki için ya da haftalık yapılan 10 dakikalık telefon görüşmesi için çıkabilirsiniz. Aksi takdirde odanızdan çıkamazsınız), on kişiden fazla olmayan ekipler ile ayda 3 defa sohbete çıkarsınız. Ortalama sohbet süresini 2,5 saat tutarlar.
Ayda bir defa kapalı spor salonuna, baharla birlikte ayda bir defa açık sahaya çıkarsınız. Saat uygulamaları farklılık arz edebilir. Bazı yerlerde açık sahaya ayda iki defa çıkılabilmektedir. Yönetmeliğe göre haftada 10 saati geçmeyecek şekilde spor ve sohbete çıkabilirsiniz. Ancak haftalık 10 saatlik uygulamaya yanaşabilen bir cezaevi yönetimi henüz yoktur.
Mevzuatın hazırlanışında kullanılan dil muğlak olduğundan yönetimler geniş bir skalada davranabilmektedir. Odanızdan ne kadar az çıkarsanız, onların iş yükü (!) o kadar azalır. Daha azını yapmak/yaptırabilmek için yönetimlerin her zaman geçerli (!) mazeretleri olacaktır. Ayrıca bazı yerlerde yönetimler grupların oluşturulmasında zorluklar çıkarmaktadır. Aynı odada kalan üç kişiyi aynı gruba yazmak gibi, farklı bloklarda kalanları birbirleri ile görüştürmemek gibi.
Telefon
Her hafta 10 dakikalık telefon görüşmesi (men edici bir disiplin cezanız yoksa) yapabilirsiniz.
Elbet istediğiniz her numarayı arayamazsınız. İlgili mevzuatta arayabileceğiniz yakınlar tespit edilmiştir. Telefon etmek istediğiniz numaraların evraklarını idareye teslim ettiğinizde görüşme hakkınız başlar. Numarayı çevirip alo dediğinizde tekmil vermeniz istenir; yani adınızı-soyadınızı konuşmaya başlamadan önce söyleyip görüşmeye o şekilde devam edebilirsiniz. Birkaç sene önce bazı yerlerde ailenizin de tekmil vermesini istiyorlardı! 10 dakikalık telefon görüşmesi için dahi olsa her hareketiniz kameraların açısındadır; odaya her girişte, odadan her çıkışta arama işlemine yine maruz kalırsınız.
Cezaevine ilk girdiğinizde, sevk olarak bir yere gittiğinizde, cenaze dolayısıyla evrak aranmaksızın aileyle görüş yapma hakkınız vardır.
Dilekçe
Tüm taleplerinizi dilekçeyle gündeme getirmek durumundasınız. Dilekçe yazmadığınızda muhatap bulmanız neredeyse imkânsızlaşır.
Dilekçeler kurum dışındaki resmi yerler için A4 beyaz kâğıda yazılır, kurum içinde ise teksir kâğıdına da yazılabilir. Bazı yerler teksir kâğıdını kabul etmez, bazı yerler A5 ebadındaki kâğıdı bile kabul eder. Bazı yerlerde dilekçe yazarken kullanılacak kalemin rengi bile problem olabilir (Mavi kalemi kabul etmeyen yerler olmuştur).
Dilekçeler bireyseldir. Toplu imzalı dilekçe verilemez. Muhataplar, sizin üst amirleriniz değildir. Dilekçeleriniz hakaret içerikli metinler olmamalıdır.
İnfaz hâkimliği, Adalet Bakanlığı, TBMM İnsan Hakları Komisyon Başkanlığı, Başbakanlık İnsan Hakları Başkanlığı, Cumhurbaşkanlığı Makamı gibi resmi yerlere kurum aracılığı ile göndereceğiniz şikâyet amaçlı dilekçeler faili meçhule kurban gidebilir. Gönderdiğiniz dilekçelerin protokol numaraları ve işlem tarihlerini ayrı bir dilekçe yazarak talep etmeli ve yazmış olduğunuz dilekçelerin akıbetlerini de takip etmelisiniz.
Müdür-Savcı vb. Görüşmeleri
Yaşadığınız idari sorunlar ya da bazı talepleriniz için dilekçe ile yüz yüze görüşmeler talep edebilirsiniz. Müdürler (F tipi cezaevlerinde 4-5 tane ya da daha fazla ikinci müdür bulunur) genelde iyi dinleyicidirler. Dile getirdiğiniz sorunların arkasında durmanız gerekir. Dinleyenler aynı zamanda çok iyi mazeret ve dert anlatıcısıdırlar ve çoğunlukla mevzuat hazretleri gerekçe gösterilerek talebinizin uygun olmadığı söylenecektir.
%100 haklı talepleriniz için yargı yolunu kullanabilir, cezaevi savcısı ile görüşme talep edebilirsiniz. Resmi ve sivil kurumlara durumunuzu dile getirirsiniz.
Psikologlar F Tipi cezaevinde bilinçli olarak bulundurulmaktadır. Bunlar psikolojik rahatsızlığı olan hastaların tedavisi için değildir. Aksine onlara yüklenen görev insanı çözmeye çalışmak, yönetilebilir ve itaat eden kıvamına getirmektir. Psikologların konumlandırıldıkları bu pozisyonu bilmek gerekir ki, kendileri yönetim kurulu üyesi olduklarından etkilidirler ve kimi zaman onlarla görüşme yapmak gerekebilir.
Psiko-sosyal serviste bir sosyal çalışmacı memur mahpusların spor-sohbet faaliyetlerini, bazı yerlerde oda değişikliklerini organize eder. Cezaevlerinde genelde bir öğretmen bulunur. Öğrencilik durumunuz ya da niyetiniz varsa, öğretmen idari işlemlerinizi takip edecektir. Kayıt zamanları, sınavlar, kitaplar vs. için öğretmenle diyalog gerekir. Öğretmen ayrıca yönetim kurulunun üyesidir.
Açık ve Kapalı Ziyaretler
Ayda bir defa açık, 3 defa da kapalı ziyaret yapabilirsiniz. Kimlerin sizi ziyaret edebileceği mevzuatta belirtilmiştir. Ayrıca ortaöğretime giden çocuklar hafta sonları bir refakatçi eşliğinde 3 kapalı ve bir açık görüş yapabilirler.
Ziyaret yerlerinde kameralar mevcuttur. Ziyaretçileriniz içeri girmeden itina ile aranırlar, X-Ray cihazından, dedektörden, avuç içi okumasından geçerler.
Bayan ziyaretçiler, aramalardan sorunsuz geçebilmek için kıyafetlerinde metal olmamasına özen göstermeliler. Ziyaretçiler içeriye gıda maddesi sokamazlar.
Ziyaretçilerinize ikramı siz, iç kantinden satın aldıklarınızla yapabilirsiniz. Ziyaretçinize ikram için götürmüş olduğunuz malzemelerden herhangi bir şeyi tekrar koğuşa götüremezsiniz ya çöpe atacaksınız ya da ziyaretçiniz dışarı götürecektir. Bazı yerlerde açık ziyarete giderken kol saatinizi çıkarmanız istenir. Ziyarete giderken ve ziyaret ortamında personelle ve başkaları ile tartışmaktan uzak durmalısınız. Aksi halde bir saatlik zaman zehre dönüşür.
Bir saatlik zaman çabuk geçtiği için ziyarete zihnen, kalben önceden hazırlanmalısınız. Aile fertlerinizi aylık ziyaretler ve bayram ziyaretleri olarak dağıtmalısınız.
Hayat akıp gittiği ve imtihan her anı ve mekânı kuşattığı için sizin içerde yaşadığınız sıkıntıları anlatmanız gerekmese de dışarıdakilerin yükünü paylaşabilmek için sizi ilgilendiren olayların sizden gizlenmemesi gerektiğini kabullenmelisiniz.
Ziyaretçilerinize şahsi eşya ve kitaplarınızın teslimini isteyebilirsiniz (kontrol edilerek verilecektir).
Ziyaretçilerinizin getirdiği yasaklı olmayan renkteki kıyafetler ve kitaplarınız gerekli kontroller sonrası size verilecektir.
Girişte bazı eşyalar peşinen kabul edilmeyecektir; kırtasiye malzemeleri, battaniye, sivil nevresim takımı gibi! Ziyaretçiniz bu konularda ısrarcı olursa morali bozulur ve ziyaretiniz rahatsız bir ortamda geçer.
Kapalı ziyaretler ise telefon aracılığı ile cam ve parmaklık arkasından yapılır. Telefondaki konuşmalarınız dinlenir, kayıt altına alınır. Açık ve kapalı ziyaretler genelde 1 saat yaptırılır. Ancak mevzuat “yarım saatten az, bir saatten fazla olmamak kaydıyla” dediği için, kimi “zaman kayıplarına” yapacağınız itirazlar havada kalır.
Kütüphane
Kütüphanelerdeki listelerden kitap seçip görevli personelden talep edebilirsiniz. Kitaplar okumak için başkasında değilse size getirilecektir. Kütüphaneden bir anda fazla miktarda kitabı almanıza izin vermezler, çünkü iç dolaşımı zorlaştırır. Bazı yerlerde kütüphaneye ait en fazla üç kitabı yanınızda bulundurabilirsiniz. Şahsınıza ait olan kitap ve dergiler yasaklı yayın kapsamında değilse size verilir. Şahsınıza ait kitaplarda herhangi bir sınırlama yoktur. F tiplerinin ilk zamanlarında üç kitap sınırlaması mahkeme kararıyla fiilen bitmiştir.
Bazı cezaevlerinde kütüphane faaliyeti kapsamında 15 günde ya da ayda bir 10 kişilik sohbet grubunuzla kütüphaneye çıkabilirsiniz. Bazı yerlerde değişik adlar altında ayda bir-iki defa kütüphaneye çıkabilirsiniz (Konferans, turnuva, yarışma vb.).
Okuma Programları
İçerisi okumak için size yeterince zaman verecektir. Programlı bir hayat, düzenli ders çalışma ve okuma imkânı bulacaksınız. Özel ilgi alanlarınız varsa onlara yönelerek derinleşebilirsiniz. Derme toplama okuma çeşitliliği yerine aklına, fikrine, birikimine güvenebileceğiniz dostlarınızdan ihtiyaçlarınız doğrultusunda okuma programları alabilmeniz verimliliğiniz ve gelişiminiz açısından önemli olacaktır.
Kitaba ulaşmak ne yazık ki bir sorundur. Paranızla dahi kitaba ulaşma noktasında sorun yaşadığınızı göreceksiniz.
Aylık dergileri çıkaran kardeşleriniz cezaevlerinden gelen talepleri geri çevirmiyorlar. Meşrebinize göre ya da gerçekten okumayı talep ettiğiniz dergilere abone olabilirsiniz; camianızın dergileri talebiniz doğrultusunda protokolden size gönderilecektir. Günlük gazetelere ise aylık abonman bedelini ödeyerek ulaşırsınız. Abonesi olduğunuz gazeteyi personel dağıtacaktır.
Avukat
Vekâletiniz bulunan avukatla, tutuklu iseniz Cumartesi-Pazar dâhil haftanın her günü görüşebilirsiniz. Avukatla yüz yüze görüşürsünüz ancak avukat görüş yerleri personel tarafından bir camın arkasından sürekli gözlenir. İçeri düşen insanlar ya da yakınları canhıraş bir şekilde avukatlara sarılırlar.
Unutmayın ki davanızın en iyi avukatı sizsiniz. Durumunuzla ilgili olarak objektif olmalı, boş hayallere kapılmamalı ve hukuki durumunuzu iyi analiz etmelisiniz. Umut tacirlerine prim vermemelisiniz. Umut değil iş satın almalısınız.
Sayım ve Aramalar
Her sabah ve akşam (bazı yerlerde açık ziyaret haftasında ziyaret haftası boyunca her gün ziyaret bitiminde), vardiya değişimlerinde sayım yapılır. Sayımlarda yönetimlerin algısına göre odaya 2’den 10’a kadar gardiyan grubu girer. Yine bazı yerlerde sabah sayımında üst kata bir gardiyan çıkar. Bazı yerlerde her sabah sayımında tuvalete bakarlar. Sayım zamanlarında alt katta olmanız istenir. Sayımlarda provokatif davranışlarla karşılaşabilirsiniz. Amaç dışı kullanım olduğunu varsaydıkları herhangi bir şeyi odadan almaya kalkabilirler. Lafla sataşmaya maruz kalabilirsiniz. İşi şiddete vardırmayacak şekilde kontrollü hareket ederek hepsiyle birden değil, sorumlu ile konuşabilirsiniz.
Sayımlarda ayağa kesinlikle kalkmayınız! Gereksiz gerginlikten kaçınmak için tedbirlerinizi önceden almalısınız. Her ay en az bir kez genel arama yapılır. Genel aramada koğuşun her tarafına el atılır. Bazı yerlerde hafif, bazı yerlerde çok detaylı yapılır. Tüm dolaplarınız boşaltılır, kitaplarınız didik didik edilir. Genel aramalara dış güvenlikten sorumlu jandarma da katılır. Lokal aramalar da yapılabilir. Aramalarda nasıl davranacağınızı önceden konuşmalı ve karara bağlamalısınız. Fevri çıkışlardan uzak durmalısınız.
Mektup Okuma Komisyonu
Size gelen ve sizin göndermiş olduğunuz mektuplar vb. tek tek kontrol edilir; yazdıklarınız taranır ve kayıt altına alınır. Sakıncalı mektuplarınız idarece engellenir, hakkınızda disiplin soruşturması açılabilir. Resmî makamlara göndermiş olduğunuz kapalı zarflar ise incelemeye tabi tutulmaz!? Ancak resmi makama gönderdiğiniz zarfın üstüne resmî sıfatlı kişinin adını yazarsanız mektubunuz açılır ve kontrol edilir.
Berber
Kantinden sakal tıraşı için Permatik satın alırsınız. Saç tıraşı için kurumda berber bulunur. Saçlarınızı ücretsiz olarak, dilekçeyle talep ederek berberde kestirirsiniz. Sakalınızı berberde düzelttirmek genelde problem olur. Yönetimler sakaldan pek hoşlanmazlar. Cildiyeden ya da bulaşıcı rahatsızlık nedeniyle hastanelerden kendi tıraş makinenizi kullanmak için rapor alabilirsiniz.
Terzi
Cezaevlerinde küçük bir terzi odası mevcuttur. Burada ütünüzü (ütü odalara verilmez), küçük dikim işlerinizi, paça vb. yaptırabilirsiniz. Muhatabınız genelde profesyonel bir terzi olmayacaktır. Ütü ve dikim işleri parça başı ücrete tabidir.
Kantin
İç kantinde satılan bir malzeme, bir başka cezaevine girişi yasaklı malzeme olabilir; onun için kantinde satılan malzemelerin listeleri değişkendir. Eskiye oranla çeşitlilik sorunu nispeten aşılmıştır. İç kantin dışında bir de dış kantin uygulaması vardır. Çeşitli gıda malzemesinin (tatlı, simit, poğaça, meyve, börek) temin edildiği, tamir edilecek malzemelerin tamirinin (saat, radyo, çaydanlık, TV vb.) yapıldığı uygulamadır. Ayrıca yönetimin uygun gördüğü özel taleplerinizi de dış kantin vasıtası ile aldırırsınız. Harcamalarınız sizin işin açılan hesaptan karşılanır. Mahpusla personel arasında para ilişkisi olmaz. Hesabınızda paranız yoksa alışveriş yapamazsınız. Hesabınızdaki paradan havale yapılmasını isteyebilirsiniz. Her cezaevinde kantin satış günleri bellidir. Bu günlerde haftalık ihtiyaçlarınızı gidermelisiniz.
Hastane-Doktor İlişkileri
Hastanelerde genelde mahkûm için bekleme yerleri (nezarethaneler) vardır ya da ringlerin içinde sıranın size gelmesini beklersiniz. İlgili servis doktorunun karşısına etrafınızdaki silahlı jandarmanın ve meraklı gözlerin izlemesi eşliğinde çıkarsınız. Doktorla karşı karşıya geldiğinizde kelepçenin çözülmesini talep etmelisiniz. Kelepçe; hasta ya da mahkûm sıfatlarından hangisinin doktor tarafından öne çıkartıldığının bir ayracı durumunda olacaktır. Kelepçenizin açılmasını istemeyen bir doktorla karşılaştığınızda muayeneyi reddetme hakkınız vardır. Bu durumda yeniden sevk işlemi yaptırmalısınız. Size mahkûm muamelesi yapan doktoru TTB’ye (Türk Tabipler Birliği) ve STK’lara ifşa etmelisiniz. Doktorunuzdan hasta mahremiyetinin sağlanmasını talep etmelisiniz. Ameliyat durumunda vücudunuzdan herhangi bir bölgenin yatağa kelepçelenmesini kabul etmeyiniz. Tuvalet ihtiyacı durumlarında da jandarmaya kelepçelerinizi çözdürtün.
Kıyafet Sorunsalı ve Yatak
İçeride yürümek (volta atmak) kadar insanı firar ettiren hiçbir şey yoktur desem kıdemli mahpusların çoğu buna katılacaktır: Sürekli beton zeminde yüründüğü için kaliteli yürüyüş ayakkabısına ihtiyacınız olacaktır. Tabanında demir olmayan yüksek ve yumuşak tabanlı, hususen yürümek için imal edilmiş bir ayakkabı eklemlerinizin zarar görmemesi için elzemdir. Günde iki saat yürümelisiniz. Mevsim şartlarına göre yürümenizi sağlayacak kıyafetlere sahip olmalısınız. İçeride olduğunuz zaman diliminde yıkaması ve kuruması kolay olan ürünler hayatınızı kolaylaştıracaktır.
Öte yandan odada bulundurabileceğiniz eşyalar, tüm kıyafetlerinizin adedi vs. dâhil olmak üzere bakanlık tarafından belirlenmiştir. Hem Ceza İnfaz Kanunu hem de bağlı yönetmelikleri okumalı, mümkünse birer nüshasını yanınızda bulundurmalısınız. Bu durumda birinci elden bilgi sahibi olur, idarenin keyfi uygulamalarını tespit edebilirsiniz. Mevzuattaki yeniliklerin takibi açısından Adalet Bakanlığı tarafından çıkarılmakta olan “Sesleniş” dergisini takip etmelisiniz. Bakanlık tarafından ücretsiz olarak dağıtılmaktadır.
Ayrıca yolunuzun uzun olduğunu düşünüyorsanız, bel ağrısı sorunları yaşamamak için ücretini karşılayarak yatak almalısınız. İdarenin yatakları uzun zamandır kullanılmakta olduğundan yatak olma özelliğini kaybetmişlerdir, miadını doldurmuş durumdadırlar. Ciddi bel rahatsızlıklarınız için ise hastaneden alınan raporla idarenin, ücretini karşılamanız şartıyla, ortopedik yatak almasını sağlayabilirsiniz.
Ödüllendirme Uygulamaları
Yeni çıkan bir düzenleme ile idare ve gözlem kuruluna göre iyi hâlli bir mahkûm iseniz “10 dakika ekstra telefon, 1 saat ziyaret ekstrası, eş görüşü” gibi ödüllerle ödüllendirilebilirsiniz.
Bunların bir “hak” olarak değil “ödül” olarak yasalaştırıldığını hususen anlamalısınız. Siyasi kimliğiniz, düşünceniz, cezaevi algınız “ödüllendirmeye” nasıl baktığınızı belirleyecektir. Olumlu baktığınızda ya da birtakım mazeretlerin arkasına saklandığınızda söyleminizi ona göre kurgulayacak, olumsuz baktığınızda ise daha farklı kurgulayacaksınız. Cezaevine girdiğinizdeki bakış açınızla, siyasi kimliğiniz ve duruşunuzla, zamanla mesafeniz açılıyorsa ya da gerçekte aslında açık idiyse, birçok uygulama sizin için problem olmaktan çıkacaktır. Minareyi çalan kılıfını da uyduracaktır. Kişinin neyi neden yaptığını ya da neden yapmadığını bilmesi gerekmektedir. Bildiğim kadarıyla ödül uygulamalarından bugüne kadar adli (çete) mahpuslar ile İslami davalardan yatanların bir kısmı değişik düzeylerde faydalanmış ve de faydalanmayı da talep etmektedirler!? Bu tutum aynı zamanda siyasal rejimin (en hafif tabiriyle) rencide edici tavrını meşrulaştırıcı bir işlev görmektedir.
Müdahale Ekibi
Aslında yukarıda belirtmem gerekirdi; cezaevinde “müdahale ekibi” adıyla görev yapan bir ekip vardır. Bu ekip cezaevinin herhangi bir yerinde gerek mahpuslar arasında gerekse personel-mahpus arasında bir gerginlik yaşandığında müdahale eden, muhataplarını etkisiz hale getirmek için gerekirse şiddet kullanan ekiptir. Şiddet içerikli ortamlarda bu ekip robokop kıyafetleri, kalkanları ve coplar ile müdahaleye gelirler. Bu ekibin fertlerinin en azından bir kısmını uzman askerlik görevinden ayrılan kişiler oluşturmaktadır.